Çernobil Faciasından Sonra İnsanlar Neden İyot Hapı Kullandılar?

Nükleer Acil Durum Hallerinde Potasyum İyodür'ün Koruyucu Etkisi

Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

1986 yılında Çernobil Nükleer Santrali'nde gerçekleşen facia gibi, nükleer kazaların yaşanma ihtimali hep vardır. Nükleer kazalarda yayılan radyoaktif maddelerin insanlar üzerindeki zararlı etkileri ise çok fazladır. Bu yüzden önlemler almak gerekir, bu önlemlerden biri de iyot hapı almaktır. Kaza anında hemen alınan iyot hapları çok daha fazla etkilidir, 24 saat sonra aldığınızda ise etkisi olmaz. Bu yazımızda yararlı ve zararlı iyottan bahsederek, iyot haplarının nükleer kazalar sırasında nasıl etkili olduğunu inceleyeceğiz.

İyotun İzotopları ve Vücudumuzdaki Etkileri

Vücudumuzda bulunan tiroit bezinin işlevini yerine getirebilmesi ve hormon üretebilmesi için iyot gereklidir. Vücudumuzda kullanılan iyot, stabil iyot olan iyot-127 (I-127)'dir fakat iyotun farklı izotopları da bulunmaktadır. İyot izotopları diğer izotop atomlarda olduğu gibi proton sayıları aynı, nötron sayıları farklı olan atomlardır. Bu izotoplardan biri olan iyot-131 (I-131) nükleer santrallerde kullanılan uranyum fisyon reaksiyonları sırasında üretilir. Nükleer kazalarda ortaya çıkan radyoaktif iyot (iyot-131) insan sağlığına son derece zararlıdır.

İyot-131 atmosfere karışarak solunum yoluyla vücuda girer. Aynı zamanda suya ve yemeklere de karışabilir. Tiroit bezimiz normal iyot ve radyoaktif iyot arasındaki farkı ayırt edemez ve bu yüzden alınan radyoaktif iyot vücutta kullanılmaya başlanır. Bu iyotun yaydığı radyasyon, tiroit ve çevresindeki dokuyu etkileyerek fonksiyon bozukluklarına ve kansere sebep olur.

Tiroit Bezi ve Fonksiyonları

Tiroit, boynun ön kısmında yer alan, 20-60 gram ağırlığında kelebek şeklindeki iç salgı bezidir. T4, T3 ve kalsitonin olmak üzere üç hormon salgılar. Kalsitonin kemik metabolizması üzerinde etkiliyken, T4 ve T3 metabolizmanın kontrol ve düzenlenmesinde etkilidir. Bu hormonlar bazal metabolizma hızını arttırarak vücudun daha çok çalışmasını sağlarlar. Bunun yanı sıra özellikle beyin gelişiminde önemli rol oynar ve büyümeye katkı sağlarlar. İyot bu hormonların yapı taşı olarak görev yapar ve vücudumuz bu elementi dışarıdan almak zorundadır. Besinlerden alınan iyot bağırsaklardan emilerek kana karışır ve tiroit bezine ulaştırılarak hormon sentezinde kullanılması sağlanır.

Tiroit Bezi
Tiroit Bezi
Mayo Clinic

Nükleer Facialarda Neden İyot Hapı Kullanılır?

Potasyum-İyodür (KI) tabletleri yani iyot hapları, radyoaktif olmayan iyot (I-127) içermektedir. İyot hapları tiroit dokusunun iyot ihtiyacını karşılayarak, radyoaktif iyotun (I-131) kullanımını engellemeyi amaçlamaktadır. I-131'in açığa çıktığı durumlarda alınması önerilen bu tabletler tiroit bezinin radyasyondan korunması için kullanılır. İyot hapı yeterli dozda alındığında tiroit bezini iyot ile doyurur ve vücutta bulunan radyoaktif iyotun bez tarafından alınmasını ve depolanmasını engeller. Hormon üretimi için kullanılmayan radyoaktif ve stabil iyotların tamamı 2 gün içinde vücuttan atılır.

Bu hapların etkisini göstermesindeki en önemli faktör, radyasyon maruziyeti ve hapın kullanımı arasında geçen süredir. Radyoaktif iyotun ortaya çıkışıyla birlikte hemen alınan haplar daha etkiliyken, 4 saat sonra etkisi yarıya düşer ve 24 saat sonra alınan haplar ise koruma sağlamaz. İyot haplarının tek dozu 24-36 saatlik bir koruma sağlar fakat Çernobil faciası gibi kazalarda I-131 salınımı sürekli olduğu için tekrarlayan doz uygulamaları gerekmektedir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 19
  • 48
  • 30
  • 14
  • 2
  • 17
  • 6
  • 15
  • 3
  • 1
  • 1
  • 6
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • WHO, et al. Use Of Potassium Iodide For Thyroid Protection During Nuclear Or Radiological Emergencies. (2011, Mart 29). Alındığı Tarih: 22 Haziran 2019. Alındığı Yer: World Health Organisation
  • S. Dreger, et al. The Effects Of Iodine Blocking Following Nuclear Accidents On Thyroid Cancer, Hypothyroidism, And Benign Thyroid Nodules: Design Of A Systematic Review. (2015, Eylül 24). Alındığı Tarih: 22 Haziran 2019. Alındığı Yer: NCBI
  • M. Saljoughian. Potassium Iodide: An Antidote For Radiation Exposure. (2011, Haziran 20). Alındığı Tarih: 22 Haziran 2019. Alındığı Yer: U.S Pharmacist

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/09/2019 20:31:08 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7847

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Kendi özgürlüğünüzü korumanın tek yolu başkalarının özgürlüklerini korumaktır. Ancak ve ancak ben özgürsem, sen de özgürsün.”
Clarence Darrow
Geri Bildirim Gönder