Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Ceratopsia: Boynuz Kafalı Dinozorlar ve Evrimleri

Ceratopsia: Boynuz Kafalı Dinozorlar ve Evrimleri Julius T. Csotonyi
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Wikipedia isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Ceratopsia alttakımı, dinozorlara ilgi duyanlar arasında en popüler olan canlı gruplarından birisidir. Günümüzden 158 milyon yıl önce evrimleşmişlerdir ve kuşlara gidecek soy hattı haricindeki tüm dinozorların soyunu tüketen kitlesel yok oluşta, 66 milyon yıl kadar önce yok olmuşlardır. Hepsi otçul olan bu "gagalı" dinozorlar, Amerika'dan Avrupa'ya ve Asya'ya kadar her yerde yaşamışlardır. Bugüne kadar onlarca farklı cinsi keşfedilen bu dinozorların ilk örnekleri, günümüzden 161 milyon yıl kadar önce evrimleşmiş olan Yinlong downsi türüdür.

Evrimsel süreçte Ceratopslar Psittacosaurus gibi ufak, iki ayağı üzerinde durabilen dinozorlardan evrimleşmiştir. Ancak sonradan giderek irileşen bu canlıların en meşhur örnekleri olan Centrosaurus veya Triceratops gibi cinsler, atalarından kat kat büyüktür ve dört ayakları üzerinde yürürler. Fakat grup içerisinde geniş bir çeşitlilik bulmak mümkündür: bazı Ceratopslar 1 metre boy ve 23 kilogram olacak kadar ufakken, bazıları 9 metreyi aşıp 5400 kilogramı geçebilecek kütlelere ulaşabilmektedir.

Tabii ki bu canlıları meşhur kılan, görselde de görebileceğiniz kafa yapılarıdır. Ceratopsların üst çenelerinin en tepesinde rostral kemik adı verilen eşsiz bir kemik bulunur. Bu kemiğin bir benzerine Hayvanlar Alemi içerisindeki hiçbir türde rastlanmamaktadır. Bu kemik, alt çenenin ucunda bulunan çıkıntılı kemikle bir araya geldiğinde, bu dinozorların ağızlarının kabaca bir papağan gagasına benzemesine neden olur. Ayrıca gözün hemen altında bulunan ve normalde diğer canlılarda ufak olan jugal kemikler, bu dinozorlarda çok uzun ve dışa doğru açılır bir haldedir. Bu nedenle Ceratopsların kafatasları üçgenimsi bir yapıda gözükür. Bu üçgen yapısına katkı sağlayan diğer kemiklerse pariyetal ve skuamozal kemiklerdir. Bunlar, kafatasının çatısından çıkarak boynun iki yanına düşecek güçlü kemikleri oluştururlar. Bu yapı, adeta bir miğfer görevi görür ve etçil dinozorlarla mücadelede avantaj sağlar.

Henüz Ceratopsia alt takımının bütün Evrim Ağacı net olarak çizilememiş olsa da, yaygın olarak kabul gören 3 farklı filogenetik harita bulunmaktadır. Yapılan çalışmalarla bu olası evrimsel ilişkilerden hangisinin doğru olduğu anlaşılabilecektir. Fakat kabaca bir zaman çizelgesi verecek olursak, Yinlong ile başlayan Ceratopsia evrimi, 147 milyon yıl kadar önce Chaoyangsaurus ve Xuanhuaceratops'un evrimiyle gerçek anlamıyla ceratopsların ortaya çıkmasıyla devam etmiştir. Erken Kretase Dönem'de 125-105 milyon yıl öncesi arasında Liaoceratops, Archaeoceratops, Auroraceratops, Psittacosaurus, Yamaceratops ve Koreaceratops gibi dinozorlar evrimleşmiştir. Nihayetinde ise, yok oluşa kadar olan dönemi başlarında Turanoceratops ve kısa bir süreliğine de olsa Zuniceratops hüküm sürmüş, Ceratopsların soy hattı ise Protoceratopsidae, Leptoceratopsidae ve son olarak Ceratopsidae aileleriyle birlikte, tüm dinozorlar gibi silinmiştir.

Ayrıca Jurassic Park efsanesinde Dr. Alan Grant karakterine ilham kaynağı olan ve paleontoloji alanında üstün başarılar sergileyen Dr. Jack Horner'ın bir düşüncesine göre, bazı Ceratopslar doğduklarından itibaren boynuz uçları arkaya eğimli bir yapıda gelişmeye başlar. Erişkinliğe ulaşıncaya kadar bu geriye eğim, öne doğru dik bir hal almaya başlar ve en sonunda dik ya da öne eğimli bir şekilde sabitlenir. Horner'a göre bu süreci, Triceratops veTorosaurus'ta gözlemleyebiliyoruz. 1,5 metrelik Triceratops kafatasında yapılan kemik histolojisi analizleri sonucu süngerimsi ve lakünaların geniş olduğu bir yapı gözlemleniyor. Ardından 2 metrelik Torosaurus kafatasındaki analizlerde ise süngerimsi yapının daha çok kompakt bir hal aldığı, lakünaların dar ve küçük olduğu gözlemleniyor. Aynı zamanda kafataslarının etrafında bulunan yelken benzeri yapının etrafında üçgenimsi kemikler vardır. Triceratops'ta bu kemikler küçük ve çıkıntılıdır. Torosaurus'ta ise bu yapı düzleşmiş ve kaynaşmış bir formdadır. Fakat bu verilere rağmen Torosaurus'un kafatasında simetrik iki delik vardı; ancak Triceratops'ta bu delikler yoktu. Horner'ın mezun öğrencilerinden biri bulunan iyi korunmuş bir Triceratops'ta deliklerin oluşmak üzere olan halini farketti. Bu fosil tam olarak bir ara geçişti. Kısaca özetlemek gerekirse, Triceratops aslında genç bir Torosaurus olabilir!

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 2
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/10/2020 21:22:04 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3718

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Böcekler
Evrim Kuramı
Diş Gelişimi
Kuyruksuz Maymun
Gen
Tüyler
Hayvanlar
Solunum
Avcı
Araştırma
Mucize
Wuhan Koronavirüsü
Şempanzeler
Yüz
Yaşlılık
Çocuklar İçin Bilim
Santigrat Derece
Metabolizma
Epigenetik
Uzay
Genel Halk
Maske
Taksonomi
Yaşam
Skeptisizm
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Anlamadığınız bilim size sihir gibi gelir.”
Christopher Moore
Geri Bildirim Gönder