Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Ceratopsia: Boynuz Kafalı Dinozorlar ve Evrimleri

Ceratopsia: Boynuz Kafalı Dinozorlar ve Evrimleri Julius T. Csotonyi
3 dakika
2,985
  • Paleontoloji
Tüm Reklamları Kapat

Ceratopsia alttakımı, dinozorlara ilgi duyanlar arasında en popüler olan canlı gruplarından birisidir. Günümüzden 158 milyon yıl önce evrimleşmişlerdir ve kuşlara gidecek soy hattı haricindeki tüm dinozorların soyunu tüketen kitlesel yok oluşta, 66 milyon yıl kadar önce yok olmuşlardır. Hepsi otçul olan bu "gagalı" dinozorlar, Amerika'dan Avrupa'ya ve Asya'ya kadar her yerde yaşamışlardır. Bugüne kadar onlarca farklı cinsi keşfedilen bu dinozorların ilk örnekleri, günümüzden 161 milyon yıl kadar önce evrimleşmiş olan Yinlong downsi türüdür.

Evrimsel süreçte Ceratopslar Psittacosaurus gibi ufak, iki ayağı üzerinde durabilen dinozorlardan evrimleşmiştir. Ancak sonradan giderek irileşen bu canlıların en meşhur örnekleri olan Centrosaurus veya Triceratops gibi cinsler, atalarından kat kat büyüktür ve dört ayakları üzerinde yürürler. Fakat grup içerisinde geniş bir çeşitlilik bulmak mümkündür: bazı Ceratopslar 1 metre boy ve 23 kilogram olacak kadar ufakken, bazıları 9 metreyi aşıp 5400 kilogramı geçebilecek kütlelere ulaşabilmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Tabii ki bu canlıları meşhur kılan, görselde de görebileceğiniz kafa yapılarıdır. Ceratopsların üst çenelerinin en tepesinde rostral kemik adı verilen eşsiz bir kemik bulunur. Bu kemiğin bir benzerine Hayvanlar Alemi içerisindeki hiçbir türde rastlanmamaktadır. Bu kemik, alt çenenin ucunda bulunan çıkıntılı kemikle bir araya geldiğinde, bu dinozorların ağızlarının kabaca bir papağan gagasına benzemesine neden olur. Ayrıca gözün hemen altında bulunan ve normalde diğer canlılarda ufak olan jugal kemikler, bu dinozorlarda çok uzun ve dışa doğru açılır bir haldedir. Bu nedenle Ceratopsların kafatasları üçgenimsi bir yapıda gözükür. Bu üçgen yapısına katkı sağlayan diğer kemiklerse pariyetal ve skuamozal kemiklerdir. Bunlar, kafatasının çatısından çıkarak boynun iki yanına düşecek güçlü kemikleri oluştururlar. Bu yapı, adeta bir miğfer görevi görür ve etçil dinozorlarla mücadelede avantaj sağlar.

Henüz Ceratopsia alt takımının bütün Evrim Ağacı net olarak çizilememiş olsa da, yaygın olarak kabul gören 3 farklı filogenetik harita bulunmaktadır. Yapılan çalışmalarla bu olası evrimsel ilişkilerden hangisinin doğru olduğu anlaşılabilecektir. Fakat kabaca bir zaman çizelgesi verecek olursak, Yinlong ile başlayan Ceratopsia evrimi, 147 milyon yıl kadar önce Chaoyangsaurus ve Xuanhuaceratops'un evrimiyle gerçek anlamıyla ceratopsların ortaya çıkmasıyla devam etmiştir. Erken Kretase Dönem'de 125-105 milyon yıl öncesi arasında Liaoceratops, Archaeoceratops, Auroraceratops, Psittacosaurus, Yamaceratops ve Koreaceratops gibi dinozorlar evrimleşmiştir. Nihayetinde ise, yok oluşa kadar olan dönemi başlarında Turanoceratops ve kısa bir süreliğine de olsa Zuniceratops hüküm sürmüş, Ceratopsların soy hattı ise Protoceratopsidae, Leptoceratopsidae ve son olarak Ceratopsidae aileleriyle birlikte, tüm dinozorlar gibi silinmiştir.

Ayrıca Jurassic Park efsanesinde Dr. Alan Grant karakterine ilham kaynağı olan ve paleontoloji alanında üstün başarılar sergileyen Dr. Jack Horner'ın bir düşüncesine göre, bazı Ceratopslar doğduklarından itibaren boynuz uçları arkaya eğimli bir yapıda gelişmeye başlar. Erişkinliğe ulaşıncaya kadar bu geriye eğim, öne doğru dik bir hal almaya başlar ve en sonunda dik ya da öne eğimli bir şekilde sabitlenir. Horner'a göre bu süreci, Triceratops veTorosaurus'ta gözlemleyebiliyoruz. 1,5 metrelik Triceratops kafatasında yapılan kemik histolojisi analizleri sonucu süngerimsi ve lakünaların geniş olduğu bir yapı gözlemleniyor. Ardından 2 metrelik Torosaurus kafatasındaki analizlerde ise süngerimsi yapının daha çok kompakt bir hal aldığı, lakünaların dar ve küçük olduğu gözlemleniyor. Aynı zamanda kafataslarının etrafında bulunan yelken benzeri yapının etrafında üçgenimsi kemikler vardır. Triceratops'ta bu kemikler küçük ve çıkıntılıdır. Torosaurus'ta ise bu yapı düzleşmiş ve kaynaşmış bir formdadır. Fakat bu verilere rağmen Torosaurus'un kafatasında simetrik iki delik vardı; ancak Triceratops'ta bu delikler yoktu. Horner'ın mezun öğrencilerinden biri bulunan iyi korunmuş bir Triceratops'ta deliklerin oluşmak üzere olan halini farketti. Bu fosil tam olarak bir ara geçişti. Kısaca özetlemek gerekirse, Triceratops aslında genç bir Torosaurus olabilir!

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
9
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Tebrikler! 1
  • İnanılmaz 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/05/2023 07:52:17 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3718

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Jeoloji
Küresel Isınma
Zehirli Mantar
Ay Görevleri
Afrika
Arkeoloji
Elektron
Mucize
Kimya
Yer
Canlı
Köpek
Manyetik Alan
Biyocoğrafya
Astrofizik
Felsefe
Meyve
Cinsiyet Araştırmaları
Fotosentez
Viroloji
Evrim Kuramı
Makale
Kemik
Beslenme Bilimi
Film
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Umut: Her Şey Çok Güzel Olacak mı?
Umut: Her Şey Çok Güzel Olacak mı?
Kozmik Enflasyon, Büyük Patlama'dan ÖNCESİNİ İzah Edebilir mi?
Kozmik Enflasyon, Büyük Patlama'dan ÖNCESİNİ İzah Edebilir mi?
Uzaydan Bırakılan Çubuklarla Deprem Yaratma Projesi Gerçek mi? | Kinetik Bombardıman
Uzaydan Bırakılan Çubuklarla Deprem Yaratma Projesi Gerçek mi? | Kinetik Bombardıman
Büyük Patlama Teorisi: Bildiklerinizin Ne Kadarı Gerçek?
Büyük Patlama Teorisi: Bildiklerinizin Ne Kadarı Gerçek?
Acı Yemek Basur Yapar Mı?
Acı Yemek Basur Yapar Mı?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Ceratopsia: Boynuz Kafalı Dinozorlar ve Evrimleri. (20 Haziran 2015). Alındığı Tarih: 30 Mayıs 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/3718
Bakırcı, Ç. M. (2015, June 20). Ceratopsia: Boynuz Kafalı Dinozorlar ve Evrimleri. Evrim Ağacı. Retrieved May 30, 2023. from https://evrimagaci.org/s/3718
Ç. M. Bakırcı. “Ceratopsia: Boynuz Kafalı Dinozorlar ve Evrimleri.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 20 Jun. 2015, https://evrimagaci.org/s/3718.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Ceratopsia: Boynuz Kafalı Dinozorlar ve Evrimleri.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, June 20, 2015. https://evrimagaci.org/s/3718.
Geri Bildirim Gönder
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close