Buz Neden Kaygandır?

Buzda Kayarak Düşmemek İçin Penguenlerden Neler Öğrenebiliriz?

Buz Neden Kaygandır? Deadspin
C. Caner Telimenli Editör C. Caner Telimenli
3 dakika
19,440 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Herkesçe bilindiği üzere buz yüzeyi kaygandır... Peki neden öyle olduğunu biliyor muyuz? 

Buna verilecek bir cevabı 1886'da John Joly isimli İrlandalı bir fizikçi vermiştir. Joly, buz yüzeyindeki kayganlık olgusunu (sürtünmenin az oluşunu) şöyle açıklamıştır: Buz pateni gibi bir nesne buz yüzeyiyle temas ettiğinde (patencinin ağırlığıyla birlikte) değdiği yerde basınç yaratır. Bu basınç o kadar yüksek olur ki oradaki buz, sıvı bir tabaka oluşturarak buz üstünde kaymayı kolaylaştırır.

Buraya kadar her şey iyi güzel, öyle değil mi? Şimdi bir de şunu duyun: Çok soğuk derecelerde de (-30°C gibi) buz üstünde pekala kayılabilir. Peki patencinin ağırlığı bu derecelerdeki buzu eritmeye yetmezken (ve buz üstünde sıvı su oluşturamazken) nasıl oluyor da kaymak hala mümkün olabiliyor?

Reklamı Kapat

Belli ki kayganlığın sebebi sadece basınç ile alakalı değil... Evet, buz yüzeyindeki sıvı su, buz üstündeki sürtünmeyi azaltmasına azaltır ama -30°C gibi çok soğuk derecelerde bu erime, basınç sebebiyle değildir. O halde erimenin nedeni kayma esnasında sürtünmeden kaynaklı ısı olabilir mi? "Evet" diyorsanız, büyük bir ihtimalle buz üstünde hareketli olduğunuz için diyorsunuz ve haklısınız da... Erimenin nedeni, kısmen, sürtünme olabilir. Ama bir de sorunun cevabını buz üstünde kımıldamadan durarak vermeye çalışın... Hareketsiz kalamıyor, sağa sola kayıyorsunuz değil mi? Oysaki sabit durmaya çalıştığınız esnada hareket yok, ve dolayısıyla sürtünme de yok! Demek ki kayganlığın sebebi tam olarak sürtünme de değil!

Şimdi, buza biraz daha yakından bakalım ve suyu oluşturan moleküllerden bahsedelim. Buz yüzeyindeki su molekülleri, yüzeyin altında kalan su moleküllerine göre daha oynaktır (hareketlidir) çünkü onları yerlerine sabitleyecek daha üst bir katman yoktur. Diğer bir ifadeyle, buz yüzeyinde iki tür su molekülü vardır: Sıvı suyun altında yer alan buz katmanına üç hidrojen bağıyla tutunan su molekülleri ve sadece iki hidrojen bağıyla tutunan hareketli su molekülleri. İşte bu hareketli su molekülleri, buz üzerinde tıpkı küçük tekerlekler gibi sürekli hareket etmekte ve enerjisini de ısıl titreşimlerden almaktadır. Yani buz yüzeyinde ince bir sıvı su katmanının varlığından ziyade, yüzeydeki su moleküllerinin hareketliliği buzun kaygan oluşundan sorumludur diyebiliriz. 

Yakın bir zaman önce, biri Amsterdam Üniversitesinde diğeri MPI-P'de profesör olan Daniel Bonn ve Mischa Bonn adlı iki fizikçi kardeşin önderliğini yaptığı bir araştırmada, ısıya bağlı kayganlığın sebebini moleküler düzeyde incelenmiştir. Ekibin yaptığı deneyler, artan ısıyla beraber yüzeydeki hareketliliğin de arttığını fakat diğer yandan sürtünmenin azaldığını ortaya koymuştur. Buna göre, yüzey hareketliliği 0°C'ye kadar artmaya devam etse de bu sıcaklık buz üstünde kaymak için elverişli değildir. -7°C, sürtünme en az olduğu için buz üzerinde kaymanın en elverişli olduğu sıcaklık olarak ölçülmüştür (tam da sürat pateni yarışlarında uygulanan ideal sıcaklık!). -100 °C'de ise yüzey sürtünmesi oldukça fazla olduğundan buz üzerinde kaymak bir hayli zordur. Araştırmacılar, -7 °C ve 0 °C arasındaki sıcaklıklarda buzun daha yumuşak hale gelerek patenin (veya diğer bir aracın) yüzeye daha fazla saplanmasına neden olduğunu ve bu yüzden bu sıcaklıklarda kaymanın daha zor olduğunu söylüyorlar. 

Buzda Kayıp Düşmemek İçin Penguenlerden Ders Alın!

200.000 yıllık geçmişimiz ve birkaç yüz yıllık bilimimiz ile, 4 milyar yıllık doğadan öğrenecek çok şeyimiz var. Bu da onlardan birisi... Buzlu günlerde dikkatli olmanızı temenni ederiz.  Penguen gibi düşünün...
200.000 yıllık geçmişimiz ve birkaç yüz yıllık bilimimiz ile, 4 milyar yıllık doğadan öğrenecek çok şeyimiz var. Bu da onlardan birisi... Buzlu günlerde dikkatli olmanızı temenni ederiz. Penguen gibi düşünün...
Sea Glass
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • İnanılmaz 3
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/12/2021 10:14:06 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2756

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Taklit
Teknoloji
Wuhan Koronavirüsü
Yaşam
Evrim
Kimyasal
Yıldız
Carl Sagan
Evrimsel Psikoloji
Yeme
Türleşme
Maske Takmak
Mantık
Periyodik Tablo
Sinirbilim
İnternet
Ses Kaydı
Uzaylı
Burun
Besin Değeri
Gen İfadesi
Viral Enfeksiyon
Habercilik
Afrika
Kas
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et