Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Bozuk Yürüyen Merdiven Yanılgısı: Çalışmayan Bir Yürüyen Merdiven, Neden Dengemizi Bozar?

Yürüyen merdiven yanılgısının (İng: "Phantom Escalator") artık bilimsel bir açıklaması var!

Bozuk Yürüyen Merdiven Yanılgısı: Çalışmayan Bir Yürüyen Merdiven, Neden Dengemizi Bozar?
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, The Atlantic isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Metrolardaki yürüyen merdivenler sık sık bozulur. Bir sakatlığınız veya ağır çantalarınız olduğunda bu durum oldukça rahatsız edici bir hal alabilir.

Yaklaşılan bozuk merdivenin çalışmayacağının bilinmesine karşın çoğu insan attıkları ilk adımda normal merdivenlerde rastlanmayan bir denge kaybıyla karşılaşırlar. Oysaki bozuk bir yürüyen merdivenin normal bir merdivenden hiçbir farkı yoktur. İşte gizemli olan da budur.

Eğer bir şey sizde merak uyandırdıysa, muhtemelen bir yerlerde bir bilim insanı da aynı merakı yaşamıştır. Gerçekten de, R. F. Reynolds ve A. M. Bronstein adındaki iki araştırmacı, 2003 yılında "Yürüyen merdivenin çalışmamasından emin olunmasına rağmen yaşan tuhaf denge duyarlığı" olarak tanımladıkları "Bozuk Yürüyen Merdiven Yanılgısı" (İng: "Broken Escalator Phenomenon") adlı çalışmalarını yayınladılar.

Bu hissiyatı bir deneyle canlandırmak isteyen araştırmacılar, katılımcıların sabit biçimde üstünde durabilecekleri bir kızak kullandılar. Denekler önce, hareketsiz kızağın üstüne on defa adım attılar. Ardından, yirmişer kez aynı durumu kızak hareketliyken tekrarladılar. Araştırmacılar üçüncü deneyde kızağı durdurup tekrardan kızağa adım atılmasını istediler. Bu defa katılımcılar, kızağın hareketsiz olduğunu bilmelerine rağmen kızağa gövdelerinin öne gitmesine sebep olacak kadar gereksiz bir hızla adım attılar.

Çalışmada, bulundukları son pozisyondan 14.9 santimetre yukarı doğru bir sapmanın yaşandığı gösteriliyor. Deneklerin büyük çoğunluğu, bu duygu karşısında hayrete düştüklerini, bazıları ise bunu çalışmayan bir yürüyen merdivene adım atmakla kıyasladıklarını belirttiler. Çalışmada şöyle söyleniyor:

Yürüyüş biçimimizin, yürüyen merdiven veya koşu bandı gibi hareketli yüzeylere uyum sağlaması modern şehirlerin bir parçası haline geldi.

Öyle görünüyor ki, bir platforma sarsıntısız geçebilmek amacıyla yaptığımız hızlı yürüme veya hafifçe öne eğilmek gibi eylemler, hareketsiz olduğunu bildiğimiz bir yürüyen merdivene adım attığımızın farkında olduğumuzda bile kolayca düzeltemeyeceğimiz eylemler olarak beynimizde yer edinmişler.

Benzer bir etki daha önce kaygan olan bir yüzeye daha dikkatli adım atan insanlarda gösterildi. PLOS One dergisinde yayımlanan bir başka araştırma, alışılmış bir görüntünün (örneğin görmeye alışık olduğumuz hareket halindeki yürüyen merdivenlerin), yürüyen merdivenlerle ilgili yanılsamaya sebep olan ana etken olduğunu ileri sürüyor. 2003'te yapılan bu deneyin sonucu şu şekilde belirtiliyor:

Motor sistemimiz, yeni öğrenilen iki davranış arasında ani geçişler yapamamaktadır; koşullar öngörülebilir olsa bile!

Etkinin bilinçli bir şekilde bastırılmayı denenmesi durumunda dahi bu durum geçerlidir. Bunu kendiniz deneyin! Bedenimizi kontrol edebilmemize rağmen, vücudumuzun bazı bölgeleri pozisyonunu koruyacak ve yürüyen merdivene adımınızı attığınızda, her insan gibi siz de hakimiyetinizi kaybedeceksiniz.

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İlginizi Çekebilecek Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 31
  • Muhteşem! 12
  • İnanılmaz 11
  • Bilim Budur! 9
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 8
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Umut Verici! 3
  • Güldürdü 1
  • Korkutucu! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: The Atlantic | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/09/2020 07:18:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7907

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Saç
Vaka
Genetik Mühendisliği
Dinozor
Deprem
Bakteri
Evren
Ara Geçiş Türleri
Türleşme
Müzik
Çocuklar
Doğum
Viroloji
Albert Einstein
Veri
Nasa
Atmosfer
Çiftleşme
Kanser
Aşılar
Viral
Eğilim
Balıklar
Doktor
Organ
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Güvenlik bir batıl inançtır. Yaşam ya cüretkar bir maceradır, ya hiçbir şey!”
Helen Keller
Geri Bildirim Gönder