Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Bilim, Yasalar ve Teoriler

Bilim, Yasalar ve Teoriler
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bilimde, yasaların var olmadığı yasası haricinde hiçbir yasa yoktur.

John Archibald Wheeler (Genel Görelilik ve Nükleer Füzyon çalışmalarıyla ünlü Amerikan teorik fizikçisi; "karadelik" terimini yaygınlaştıran, "nötron moderatörü", "kuantum köpük", "solucan deliği" gibi terimlerin babası)

Wheeler'ın burada katı ve net bir şekilde söz ettiği gerçek, 1. Dünya Savaşı öncesinde temelleri atılan ve 2. Dünya Savaşı sonrasında yeniden hızla yükselişe geçen teorik fiziğin aldığı darbenin fizik ve genel olarak bilim camiasında yarattığı darbeyi harika bir şekilde yansıtmaktadır. Eskiden ellerinde bilimsel bir açıklama olmayan insanlar, Newton gibi ilk büyük bilim insanlarının sözlerine "değişmez yasalar" olarak sarılmışlardır. Örneğin Newton, cisimlerin birbirine hareketini, iki cisim arasında birbirlerini çekmeye yarayan bir "kuvvetin" varlığı olarak açıklaması, "Newton'un Kütleçekim Yasası" olarak anılma ile sonuçlanmıştı. Ortada başka hiçbir izah yokken ve o güne kadar hiçbir zaman bu kadar somut bir izah yapılamamışken, bu açıklamanın değişmez bir kanun olarak görülmesi çok normaldi. Sonraki asırlarda da Newton'un açıklamasına alternatif sunulamadığı için, söz konusu açıklamanın bir "yasa" olduğu fikri güç kazandı.

Ta ki Einstein, kendi açıklamasıyla gelene kadar... Einstein, sadece Newton'un yaptığı açıklamanın belli sınırlar haricinde hatalı olduğunu göstermekle kalmadı, aynı zamanda Newton'un evrene bakış açısının bile tamamen hatalı olduğunu ispatladı. Bu, fizik ve genel olarak bilim için büyük bir devrimdi! Nasıl olur da Newton'un "yasası" olarak bilinen, hatta hala kendisini güncellememiş okullarımızda yasalar olarak anlatılan bu açıklamalar yanlışlanabilirdi? Nasıl olur da bunlardan daha kapsamlı bir açıklama getirilebilirdi? Bilim camiası hemen duruma adapte oldu ve kendilerini güncelledi: bilimde "yasa" denen şeyler, sadece basit gözlemlerdi. "Cisimler birbirlerine doğru hareket ederler.", "Canlılar nesiller içerisinde değişir." gibi gözlemler, sıradan doğa yasalarını, ya da daha yumuşak tabiriyle "ilkeleri" ifade ediyordu. Bunların da değişmesi mümkündü ama; değişmeleri için çok daha köklü etkiler gerekiyordu: örneğin doğanın yapısının, dokusunun, genel işleyiş biçiminin değişmesi gibi...

Yasalar kısa, net ve öz "durum bildirimleri" idi. Ancak bundan fazlası olamazlardı. Yani bir doğa yasasından söz ederken, sadece yalın bir gerçekten söz edebilirdiniz. O gerçeğin neden ya da nasıl o şekilde olduğunu, nasıl işlediğini, vb. soruları bilemezdiniz. İşte bu yasaları açıklayan, gözlemlere ve deneylere dayalı daha üst ve kapsamlı açıklamalara teori denmeye başlandı. Teoriler, kanunları ve bunlardan yola çıkarak geliştirilen hipotezleri, o hipotezleri test ederken uygulanan deneyleri ve onların sonuçlarını kullanan, sistemli, güvenilir, test edilmiş açıklamalardı. Cisimlerin birbirine doğru hareket etme eğilimi gerçeğini/yasasını/ilkesini Newton kendince açıklamıştı. Fakat uzay-zamanı ayrı düşünmüş, evrensel hız sınırı olan ışık hızını ve etkilerini hesaba katamamıştı. Einstein bunları da yaparak uzay-zamanın birbirine bağlı olduğunu göstermiş, çok daha kapsamlı bir teori geliştirmişti. Böylece eskiden "Newton Yasası" olarak bilinen, halbuki doğrusu "Newton'un Kütleçekim Teorisi" olması gereken açıklama, "Einstein'ın Görelilik Teorisi" ile güncellenmiş ve geliştirilmişti. Newton'un teorisi elbette çöpe atılmamıştı. Hala da kullanılıyor. Fakat sınırlı bir açıklama olduğu anlaşılmıştı. Hele hele "değişmez bir yasa" olmadığı çok net gösterilmişti. Dahası, Einstein'ın açıklaması bile güncelleniyor. Günümüzde Kuantum Mekaniği dahilinde geliştirilen "Kuantum Alan Teorisi", kütleçekimine daha da kapsamlı bir açıklama sunmaya çalışıyor. Teoriler, daha fazla veri, gözlem, deney, hipotez ve kanunla beslenerek, bilime ve evrene verdiğimiz anlama güç katıyorlar. Yani kanunlar eskiden bilimin gözbebekleri olsa da, günümüzde sadece temel birimleri olarak yer alıyor. Kanunlar teorileşemiyor, sadece teorilerin parçaları olabiliyorlar. Teoriler de kanunlaşamıyor, çünkü daha kapsamlı bir açıklamanın, daha temel ve sınırlı bir durum bildirimine "dönüşmesi" gibi bir şey mantıksal olarak da söz konusu değil.

İşte bu nedenle doğada canlıların nesiller içerisinde değiştiği gerçeğine/yasasına/ilkesine "evrim yasası" ya da kısaca "evrim" diyoruz. Bu evrimin Doğal Seçilim, Yapay Seçilim, Cinsel Seçilim, Akraba Seçilimi, Grup Seçilimi, Mutasyonlar, Transpozonlar, Gen Çaprazlanması, Yatay Gen Transferi ve benzeri diğer doğa yasaları etkisi altında nasıl gerçekleştiğini açıklayan bilimsel, güvenilir, test edilmiş, tekrar edilebilir, diğer pek çok doğa yasasını içerisinde barındıran üst düzey açıklamalar bütününe ise "Evrim Teorisi" adını veriyoruz

Evrim Teorisi hiçbir zaman kanun olmadı, hiçbir zaman da olmayacak. Çünkü Evrim Teorisi, kalbinde evrim yasasını barındıran ve onu açıklamayı başaran bir teori.

Teorilerin kanunlara dönüşmesi hiçbir zaman gerekli olmadı, hiçbir zaman da olmayacak. Çünkü teoriler, kanunlardan zayıf olan veya güvenilmez olan açıklamalar değil. Tam tersine, onlardan daha kapsamlı olan, daha fazla veriye dayandırılan, sadece salt gözlemlere değil, deneylere, sonuçlara, incelemelere, kıyaslamalara dayanan açıklamalar bütünleridir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/09/2020 02:20:07 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3652

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Antropoloji
Akciğer
Mühendislik
Araştırma
Galaksi
Üreme
Sağlık
Doğal
Skeptisizm
Neandertaller
Sosyal Mesafelendirme
Richard Dawkins
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Doktor
Beslenme Davranışı
Kimya
Bilgisayar
Hastalık Dağılımı
Editör Seçkisi
Biyokimya
Parçacık
Genel Görelilik
Evrimleşme
Canlılık
Eğitim
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bizler, iki ayağı üzerine doğrulmuş maymunlarız; gökten inmiş melekler değil!”
Robert Ardrey
Geri Bildirim Gönder