Gece Modu

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Tanım ve Genel Bilgiler

Balıklar; solungaçlı, sucul, omurgalı hayvanlardır. Genellikle Miksiniler, Taşemenler, Kıkırdaklı Balıklar ve Kemikli Balıklar olarak dört ayrı grup altında kategorize edilirler. Balıkların birçoğu soğukkanlıdır (ektotermiktir) ve bulundukları suların sıcaklığına göre vücut sıcaklıkları da değişir. Buna rağmen büyük beyaz köpekbalığı veya tuna gibi büyük ve aktif yüzücülerin bir kısmı, etraflarındaki suya göre daha yüksek bir vücut sıcaklığını koruyabilmektedir. Balıklar, suyun altında akustik yöntemlerle iletişim kurmayı başarabilirler. Bu iletişim çoğu zaman beslenme, öfke ve çiftleşme ile ilgilidir.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

İlginç bir şekilde, modern taksonomide balıklar, diğer tüm omurgalıları kapsayan bir taksonomik klad olarak da gösterilebilmektedir; çünkü Dört Üyeliler, yani tetrapodlar, balıklardan ayrılarak evrimleşmiş bir gruptur. Bu grup aldında amfibiler, sürüngenler, memeliler ve kuşlar bulunur. Bir diğer deyişle, modern taksonomide tüm bu canlılar "balık" olarak kategorize edilebilmektedir. Ancak klasik taksonomide bu tetrapodlar balıklardan ayrılır ve balıklar; monofiletik değil, parafiletik bir grup olarak alınır. Bu yaklaşım, evrimsel biyolojiden gelen veriler çoğaldıkça geçerliliğini yitirmektedir.

Balık olarak kategorize edilebilecek en eski canlılar Kambriyen Dönem'e aittir. Bu atasal balıklarda gerçek bir omurga bulunmaz; sadece notokord bulunur. Ancak bu notokord sayesinde, ataları konumundaki omurgasızlardan daha atik ve hızlı olabilmeyi başarmışlardır. Paleozoik Dönem boyunca evrimleşmeyi sürdüren balıklar, çok sayıda türe ayrılmıştır. Bu süreçte birçok balık türünde, avcılara karşı savunma sağlayan zırhlar evrimleşmiştir. Gerçek anlamda çeneye sahip olan ilk balık, Silüryen Dönem'de evrimleşmiştir ve bu noktadan sonra köpekbalıkları gibi üst düzey avcılar evrimleşmiştir.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Balıklar, bilinen suların neredeyse tamamında bulunmaktadır. En yüksek dağ tepesindeki su akıntılarından, Güneş ışığının asla ulaşamadığı okyanus diplerine kadar her su gövdesinde balıkları bulmak mümkündür.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Bugüne kadar 33.600 civarında balık türü tanımlanmıştır. Bu sayı, bilinen diğer tüm omurgalılardan daha fazladır. 2006 itibariyle IUCN Kırmızı Liste içerisinde 1173 balık türü bulunmaktadır. Balıklar sularda yaşadığı ve sular da, araştırması zor habitatlar olduğu için, balık popülasyonlarına yönelik veriler oldukça kısıtlıdır.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Dünyanın her yerinde balıklar, insanlar için önemli bir besin kaynağıdır. Sadece avcılık yoluyla değil, akukültür adı verilen balık besiciliği yoluyla da insanlar beslenme ihtiyaçlarını gidermek amacıyla balıkları kullanmaktadırlar. Bunun haricinde spor olarak balık avlamak, evcil hayvan olarak beslemek veya gösteriş/süs amacıyla da balık akvaryumları kurmak da insanların balıklarla etkileşim yöntemleri arasında yer almaktadır.

Etimoloji

Balıkların bilimsel adı olan "Craniata", Antik Yunan'daki kranion (κρανίον) veya Orta Çağ Latincesindek crānium, yani "kafatası" sözcüğünden türetilmiştir. İngilizcedeki adı olan "fish" ise Orta Çağ İngilizcesindeki "fisch" sözcüğünden gelmektedir. Bu sözcük, Proto-İndo-Avrupa dillerinde "*peysk-" olarak geçmektedir - ki bu da, Latincede balık anlamına gelen piscis sözcüğünden gelmektedir. Türkçedeki "balık" sözcüğü ise "yapışmak, cıvık olmak" anlamındaki "bal-" kökünden türetilmiştir; "çamur", "balçık" gibi sözcüklerden gelmektedir. Türkçedeki ilk kullanımına 11. yüzyıldan önce yazılmış olan Uygurlar'a ait bir öyküde rastlanmaktadır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Wiktionary. Fish. (2018, Haziran 08). Alındığı Tarih: 09 Temmuz 2018. Alındığı Yer: Wiktionary
  • S. Nişanyan. Balık. (2018, Temmuz 09). Alındığı Tarih: 09 Temmuz 2018. Alındığı Yer: Nişanyan Sözlük

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/12/2019 06:46:08 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7271

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Biyoloji bir bilimdir. Evrim ise onu eşsiz kılan gerçektir.”
Jared Diamond
Geri Bildirim Gönder