Aşağı Burunlu Maymunlar (Catarrhini)
/old/content_media/1e42dada7acb4d14578e53f7bc8faca7.jpg)
- Taksonomi
- Taksonomi
- Bilimsel Adı Catarrhini
- Halk Arasındaki Türkçe Adı Aşağı Burunlu Maymunlar
- Halk Arasındaki İngilizce Adı Down nose monkeys
- Üst Alan (Superdomain) Neomura
- Alan (Domain) Ökaryotlar (Eukaryota)
- Alem (Kingdom) Hayvanlar (Animalia)
- Alt Alem (Subkingdom) Gerçek Dokulular (Eumetazoa)
- Klad Parahoxlu Hayvanlar (Parahoxozoa)
- Klad İki yanlı simetrili hayvanlar (Bilateria)
- Klad Nephrozoa
- Üst Şube (Superphylum) İkincil Ağızlılar (Deuterostomia)
- Şube (Phylum) Kordalılar (Chordata)
- Klad Olfactores (Olfactores)
- Alt Şube (Subphylum) Omurgalılar (Vertebrata)
- Aşağı Şube (Infraphylum) Gerçekçeneliler (Gnathostomata)
- Klad Kemikli balıklar (Osteichthyes)
- Klad Sarcopterygii
- Klad Tetrapodomorpha
- Klad Eotetrapodiformes
- Klad Elpistostegalia
- Klad Stegocephali
- Klad Dört Bacaklılar (Tetrapoda)
- Klad Reptiliomorpha
- Klad Amniyot (Amniota)
- Klad Sinapsitler (Synapsida)
- Klad Eupelycosauria (Eupelycosauria)
- Klad Sphenacodontia (Sphenacodontia)
- Klad Sphenacodontoidea (Sphenacodontoidea)
- Klad Terapsitler (Therapsida)
- Klad Teriyodontlar (Theriodontia)
- Klad Eutheriodontia (Eutheriodontia)
- Klad Sinodontlar (Cynodontia)
- Klad Epicynodontia (Epicynodontia)
- Klad Eucynodontia (Eucynodontia)
- Klad Probainognatiyenler (Probainognathia)
- Klad Prozostrodontia (Prozostrodontia)
- Klad Mammaliamorpha (Mammaliamorpha)
- Klad Mammaliaformes (Mammaliaformes)
- Sınıf (Class) Memeliler (Mammalia)
- Klad Theriimorpha (Theriimorpha)
- Klad Theriiformes (Theriiformes)
- Klad Trechnotheria (Trechnotheria)
- Klad Cladotheria (Cladotheria)
- Klad Tribosphenida (Tribosphenida)
- Alt Sınıf (Subclass) Doğuran Memeliler (Theria)
- Klad Eteneliler (Eutheria)
- Takım (Order) Primatlar (Primates)
- Alt Takım (Suborder) Kuru Burunlu Primatlar (Haplorhini)
- Aşağı Takım (Infraorder) Simiyenler (Simiiformes)
- Küçük Takım (Parvorder) Aşağı Burunlu Maymunlar (Catarrhini)
- Bu içerik, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.
Bu Makalede Neler Öğreneceksin?
Bu bölümü yapay zekâ hazırlar.- Yeni Dünya maymunları (Platyrrhini) burun delikleri yanlara bakar ve kısa, kavrayıcı olmayan kuyruklara sahipken, Eski Dünya maymunlarının burun delikleri aşağıya bakar ve 8 premolar dişi vardır.
- Yeni Dünya ve Eski Dünya maymunları yaklaşık 35 milyon yıl önce evrimsel olarak ayrılmış, Eski Dünya maymunları ise 25 milyon yıl önce Cercopithecoidea ve Hominoidea olarak ikiye bölünmüştür.
- Yeni Dünya maymunları Afrika ve Asya'da yaşar, çoğunlukla gündüz aktiftir, sosyal gruplar halinde yaşar ve hem etçil hem otçul beslenme alışkanlıkları gösterirler.
Tanım ve Genel Bilgiler
Yeni Dünya maymunları (Platyrrhini) kardeş taksonudur. En önemli özellikleri burun deliklerinin aşağı doğru olmasıdır. Babunların, makakların, mandrillerin, kolobus ve proboscis maymunlarının bulunduğu Eski Dünya maymunları (Cercopithecoidea) ile insansı maymunlar (Hominoidea) birlikte bu küçük takımı oluştururlar. Eski Dünya maymunlarının burunları basık değildir ve dardır. Burun açıklıkları ise aşağı bakar. Taksonomik sınıflandırmada bu anatomik özellik baz alınır. Ayrıca Yeni Dünya maymunlarından farklı olarak prehensil adı verilen kavrayıcı bir uzun benzeri kuyruğa değil, kısa ve güçsüz bir kuyruğa sahiptirler. Bu tip maymunlarda 3 renkli (trikromatik) görüş bulunmaktadır. Eski Dünya maymunlarının 8 adet premolar dişi bulunmaktadır. Basık tırnak yatakları ve tübüler kulak kemikleri bulunur. 12 değil, 8 premolar dişleri vardır. Çoğu türde cinsel dimorfizm diye tanımlanan cinsiyetler arası dış görünüş farklılığı bulunur. Modern insan (Homo sapiens) dışında kavrayıcı ayaklara sahiptirler.
Evrimsel Tarih ve Taksonomi
Yeni Dünya Platyrrhini ve Eski Dünya Catarrhini arasındaki ayrım, burun deliklerine göre yapılır. Yeni Dünya maymunları ile ayrılmaları yaklaşık 35 milyon yıl önce yaşanmıştır. Catarrhini içerisinde Cercopithecoidea ve Hominoidae ailesinin ayrılması ise 25 milyon yıl önceye uzanır. Büyük insansı maymunlardan gibonların ayrılması ise 15-19 milyon yıl önceye gider. Her ne kadar ayrılmaları 30 küsür milyon yıl önceyi bulsa da, Avrasya'da Catarrhini üyelerinin görülmesi 17 milyon yıl öncede başlar.
Ekolojik Dağılım ve Habitat
Bilimsel metodu geliştiren Homo sapiens dışınıda Afrika ve Asya'da dağılım gösterirler.
Davranış ve Etoloji
Kimi ağaçlar üzerinde yaşarken (arboreal), tamamen karada yaşayan (terrestial) türler de bulunmaktadır. Ağaçlar üzerinde yaşayan türlerin baş parmakları, ağaçlara asılı kalmaya elverişli bir biçimde evrimleşmiştir. Diürnal (gündüzcül) yaşam tarzları vardır. Çoğu sosyal gruplar halinde yaşar.
Diyet ve Metabolizma
Çoğu hem etçil hem otçuldur (hepçil) ancak genel olarak yeşillik ile beslenmeyi tercih ederler. Aralarında vejetaryen olan türler de bulunur.
Etimoloji
Antik Yunanca platu- "düz", rhin- ise "burun" demektir. Düz burunlu anlamına gelen Platyrrhini kullanılır. Burun delikleri yanlara ve dışa bakar. Antik Yunanca cata- "aşağı", rhin- ise "burun" anlamına gelir. Bu da aşağı burunlular anlamında kullanılır. Çünkü burun delikleri aşağı doğru bakar.
- Mmm... Çok sapyoseksüel!2

- Muhteşem!1

- Tebrikler!1

- Merak Uyandırıcı!1

- Bilim Budur!0

- Güldürdü0

- İnanılmaz0

- Umut Verici!0

- Üzücü!0

- Grrr... *@$#0

- İğrenç!0

- Korkutucu!0

Bilimsel bir hata mı gördün?
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?
Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 21.11.2026 02:21:19 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/8176
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.