Ölü canlıları diriltilebilir miyiz?

Biyolojik olarak ölmüş, yani hücresel mimarisini ve termodinamik dengesini geri döndürülemez biçimde yitirmiş bir canlıyı diriltmek teorik olarak bile imkânsızdır. Burada en temel sorun, klinik ölüm ile gerçek hücresel ölümün birbirine karıştırılması ve sahte bilim pazarlayanların bu kavram kargaşasını istismar etmesidir.

Canlılık, termodinamiğin ikinci yasasına karşı sürekli enerji harcanarak yürütülen organize bir savaştır. Kalp durduğunda veya solunum kesildiğinde biyolojik organizasyon bir saniyede buharlaşmaz. Ancak oksijensizlik uzadığında hücrede ATP tükenir, iyon pompaları çöker, lizozom zarları yırtılarak hücreyi içeriden sindirmeye başlar ve nükleik asitler parçalanır. Biyokimyasal enformasyon ve hücre mimarisi moleküler düzeyde darmadağın olduğunda, o sistemi yeniden başlatacak fiziksel veya biyolojik bir mekanizma kalmaz.

Popüler kültürde ve bilim kurgu fantezilerinde diriliş gibi sunulan iddiaların arkasında ise çok başka gerçekler yatar:

• Kriyonik (Beden dondurma): Sıvı azotta dondurulan bedenler gelecekte uyanmayı beklemiyor. Dondurma esnasında hücre içindeki su kristalleşerek hücre zarlarını delik deşik eder. Ortada korunan bir beden değil, hücresel düzeyde un ufak edilmiş biyolojik bir enkaz vardır.
• Soyu tükenmiş türleri geri getirme: Mamut gibi türleri geri getirme projeleri ölü bir bireyi diriltmez. Yalnızca yaşayan en yakın akrabanın genomuna gen düzenleme teknikleriyle bazı dizilimler eklenir. Elde edilen canlı ölen hayvan değil, genetik olarak modifiye edilmiş yeni bir melezdir.
• Donmuş virüsler ve kriptobiyoz: Permafrosttan çıkarılan binlerce yıllık virüslerin veya kuruyan tardigradların yeniden aktifleşmesi ölümden dönüş değildir. Bu biyolojik yapılar ölmemiş, sadece metabolik süreçlerini askıya alıp yapısal bütünlüklerini korumuştur. Hücresel bütünlüğü parçalanmamış bir yapının uygun koşulda çalışmaya devam etmesi dirilme sayılamaz.

Kısacası, biyolojik organizasyon entropiye yenik düşüp hücresel bütünlük dağıldığında süreç tek yönlü işler. Parçalanmış bir bardağı yapıştırabilirsiniz ama toza dönüşmüş porseleni eski haline getiremezsiniz. Gerisi sadece sahte bilimin ve ölüm korkusunu pazarlayan tüccarların avuntusudur.