Hidroklorik asidi klor gazına çeviren bir reaksiyonun ticari olarak en yüksek kârı getireceği yer, poliüretan ham maddeleri olan izosiyanatların üretildiği dev kimya tesisleridir. Ancak burada hayati bir ayrım var. Bulduğunuz bu yöntem sadece havadaki oksijeni tüketerek katalitik yolla çalışıyorsa milyar dolarlık bir inovasyondur, fakat sisteme fazladan eklenen harcanabilir başka bir kimyasal reaktif varsa kâr etmek bir yana devasa bir maddi zarara uğrarsınız.
Poliüretan sünger ve yalıtım malzemelerinin ham maddesi olan MDI ve TDI gibi moleküllerin sentezinde, klor gazı harcanırken yan ürün olarak milyonlarca ton hidroklorik asit açığa çıkar. Tesisler bu asidi nötralize etmek veya ucuz fiyatlara nakliye masrafıyla elden çıkarmak yerine klora geri dönüştürmek için adeta çırpınır. Sanayideki mevcut çözüm olan Deacon prosesi, klor üretmek için karışımı yüzlerce dereceye kadar ısıtmak ve rutenyum gibi çok pahalı katalizörler kullanmak zorundadır. Elektroliz yöntemi ise akıl almaz elektrik faturası çıkarır. Eğer bulduğunuz reaksiyon oda sıcaklığına yakın koşullarda ve sadece hava oksijeniyle asidi klora ve suya çeviriyorsa, bu tesislerin klor geri kazanım ünitelerinde doğrudan servet değerindedir.
Madalyonun diğer yüzünde ise kimya tezgahlarında sıkça rastlanan küçük bir skandal gizlidir. İlk basamakta suyun sessizce oluşup ardından klor gazının ortalığı ayağa kaldırması, genellikle sisteme hidrojen peroksit veya hipoklorit gibi harcanabilir bir yükseltgen eklendiğinde sahnelenir. Moleküler dünyada hiçbir bağ bedavaya kopmaz, arka plandaki faturayı kimin ödediği eninde sonunda ortaya çıkar. Klor gazı sanayide tuzlu suyun elektroliziyle zaten oldukça ucuza üretilir. Eğer asidi klora çevirmek için piyasa değeri klordan kat kat pahalı bir reaktifi kurban veriyorsanız, kimya ekonomisinin acımasız kuralına çarparsınız. Harcadığınız reaktifin maliyeti, ürettiğiniz gazın getirisini yutar.
Son olarak klor gazını üretip tüplere doldurarak bağımsız satmak son derece riskli bir hayaldir. Aşırı korozif ve ölümcül derecede zehirli bir gaz olduğu için klor, üretildiği tesisin içinde boru hatlarıyla doğrudan bir sonraki reaksiyona gönderilir. Bu nedenle bu yöntemi paraya dönüştürmenin tek rasyonel yolu gaz satıcılığına soyunmak değil, prosesin patentini doğrudan izosiyanat veya vinil klorür üreten dev petrokimya şirketlerine lisanslamaktır.
Kaynaklar
- Javier Pérez-Ramírez et al.. What Makes A Good Catalyst For The Deacon Process?. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
- Javier Pérez-Ramírez. Catalytic Oxidation Of Hydrogen Chloride Into Chlorine: The Deacon Process Revisited. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı