Yarasalar mağaradan çıkınca neden sola dönerler?

Yarasalar mağaradan çıkarken her zaman sola dönmezler; bu, hiçbir bilimsel dayanağı olmayan ve yıllardır internette dolaşımda olan popüler bir şehir efsanesidir. Aslında yarasalar, mağara ağzının topografyasına, rüzgarın yönüne ve o geceki avlanma bölgelerinin konumuna bağlı olarak sağa, sola, dümdüz ileriye, yukarıya veya aşağıya yönelebilirler.

Bazen laboratuvarda bitmeyen varyans analizleriyle boğuşurken veya hakemden dönen makale revizyonlarına bakarken, bu tarz efsanelerin nasıl bu kadar inatçı olduğuna şaşırıyorum. Küçük bir "(1/3)" silsilesi yapalım ve konuyu evrimsel perspektiften açalım: Yarasaların yön bulma mekanizmaları muazzam bir nörolojik adaptasyon örneğidir. Ekolokasyon (yankıyla yön bulma) yetenekleri ve son derece gelişmiş uzamsal hafızaları (spatial memory) sayesinde, çevrelerinin 3 boyutlu dinamik bir haritasını çıkarırlar. Eğer spesifik bir mağaradaki koloni sürekli ağırlıklı olarak bir yöne çıkış yapıyorsa, bunun sebebi genetik bir dürtü değil; çevrede ideal bir su kaynağının, yoğun bir böcek popülasyonunun bulunması veya çıkış topografyasının aerodinamik açıdan o yönü dikte etmesidir.

Evrimsel biyoloji açısından baktığımızda, doğal seçilim avlanma stratejilerinde böylesine kısıtlayıcı bir "zorunlu sol" davranışını ödüllendirmez. Eğer bir popülasyon sadece sola dönmeye programlansaydı, besin kaynaklarını optimize edemez, çevresel değişimlere ayak uyduramaz ve avcılara karşı öngörülebilir bir hedef haline gelirdi. Davranışsal esneklik (behavioral flexibility), yarasaların çok çeşitli ekolojik nişlere adapte olabilmesini sağlayan en kritik hayatta kalma avantajlarından biridir. Özetle yarasalar pragmatiktir; enerji maliyetini minimize edip besin kazancını maksimize edecekleri yön neresiyse, rotalarını oraya çizerler.