Yapay zekâ ile insan arasındaki ilişki sizce bir “araç kullanıcısı–araç” ilişkisi olarak mı kalmalıdır, yoksa bilimsel araştırmalarda ortak zekâ modeli daha verimli sonuçlar üretebilir mi?

Yapay zekâ ile insan arasındaki ilişkiyi üç farklı çalışma modeli üzerinden değerlendirmek mümkün. Bu modelleri bir videoda görmüştüm ve özellikle insanın düşünme ve üretme sürecinde yapay zekânın nerede konumlanması gerektiği konusunda oldukça açıklayıcı buldum.

1. SENTOR

Sentorlar, Yunan mitolojisinde yarı insan, yarı at olan varlıklardır. Bu modelde insan ile yapay zekâ arasında net bir sınır vardır: İşin bir kısmını insan, diğer kısmını makine yapar. İnsan hangi görevi kendisinin, hangisini yapay zekânın yapacağına stratejik olarak karar verir. Bir bakıma hesap makinesi kullanmaya benzer; işlemin mantığını insan kurar, hesaplamayı araç gerçekleştirir.

2. SİBORG

Siborglar, biyolojik ve mekanik unsurların birleşiminden oluşan varlıklardır. Bu modelde ise insan ile yapay zekâ arasındaki sınır daha siliktir. Üretim süreci iç içe geçer: Bir cümleyi insan başlatır, yapay zekâ tamamlar; bir kısmını insan yazar, diğer kısmını yapay zekâ geliştirir. Tıpkı bir örgünün ilmek ilmek birlikte örülmesi gibidir.

Ben de şu anda kendimi bir anlamda Sentor ile Siborg arasında görüyorum. Bir metin yazarken genellikle önce düşüncelerimi ve yazının tamamını kendim oluşturuyor, ardından metni yapay zekâya vererek daha düzgün, anlaşılır veya akıcı hâle getirmesini istiyorum. Ancak hedefim zamanla Sentor modeline daha fazla yaklaşmak: Metnin düşünsel ve yaratıcı üretiminin benden çıkması, yapay zekânın ise yardımcı bir araç olarak kalması.

3. UYUYANLAR

Bu modelde ise insan ile yapay zekâ arasındaki sınır neredeyse tamamen ortadan kalkar. Uykuda olduğunuzu ve trafikte olduğunuzu düşünün: Direksiyon yapay zekânın elindedir, siz ise yalnızca sonuca ulaşırsınız. Bütün üretim, muhakeme ve karar verme sürecini makineye bırakırsınız. Bu durumda insan sonucu elde ederken düşünme ve üretme becerisini kullanmamaya başlar. Bana göre bu, yapay zekânın yanlış kullanımına en yakın modeldir.

Bana sorulursa insan-yapay zekâ ilişkisi temelde “insan → araç” yönünde olmalıdır. Yapay zekâ insanın yerine düşünmemeli; insanın düşünmesini destekleyen bir araç olmalıdır. Örneğin bir yazıyı tamamen yapay zekâya yazdırmak yerine, yazıyı insan oluşturmalı; yapay zekâ ise yazıdaki hataları göstermeli, eksikleri belirlemeli, farklı bakış açıları sunmalı ve gerektiğinde araştırma sürecine yardımcı olmalıdır. Son söz ve düşünsel sorumluluk yine insanda kalmalıdır.

Bu özellikle akademik araştırma açısından önemli. Yapay zekâ araştırma yapmak, kaynakları karşılaştırmak, büyük miktarda bilgiyi düzenlemek veya araştırmacının gözden kaçırabileceği noktaları fark etmek için kullanılabilir. Fakat araştırmanın temel sorusunu, argümanını ve tezini tamamen yapay zekâya bırakmak, akademik üretimin özünü zayıflatabilir.

Bu nedenle bana göre çağın koşullarına ayak uydurmanın yolu yapay zekâyı reddetmek değil, onu doğru konumlandırmayı öğrenmektir. Amaç yapay zekâdan hiç yararlanmamak değil; yapay zekânın insanın yerine geçmesini değil, insanın kapasitesini artırmasını sağlamaktır. Bu açıdan Sentor modeli, insanın kontrolü elinde tutması ve yapay zekâyı bilinçli bir araç olarak kullanması bakımından en sağlıklı başlangıç noktası gibi görünüyor.

^[1]