Deizm ile Ateizm arasındaki fark (Tanrının varlığı ya da yokluğu dışında) nedir?

1. Tanım farkı

Ateizm: Tanrı(lar)ın varlığına inanmamak ya da bu inancı reddetmek.

Deizm: Evrenin bir yaratıcı tarafından başlatıldığına inanmak ama bu yaratıcıya ibadet gerekmediğini, kutsal kitap, peygamber veya mucize gibi şeylerin insan icadı olduğunu savunmak.

2. Tanrı anlayışı

Ateizmde hiçbir tanrı yoktur, dolayısıyla doğaüstü güç kavramı da yoktur.

Deizmde yaratıcı vardır, ama o yaratıcı evreni yaratıp kendi haline bırakmıştır (müdahale etmez).

3. Ahlak ve dinle ilişki

Ateist: Ahlakın kaynağını tamamen insan deneyimi, akıl, toplumsal sözleşme gibi seküler temellere dayandırır.

Deist: Ahlakın kaynağı akıl ve doğa yasalarıdır, fakat bunlar “yaratıcının evrene koyduğu düzen” olarak görülebilir.

Ateistler din kurumlarına genel olarak mesafelidir; deistler ise dinin kurumsal kısmını reddeder ama “ilk neden” inancını korur.

4. Pratik hayata etkisi

Toplumsal olarak: Eğer tüm ateistler deist olsaydı, Tanrı fikrine bir “ilk neden” eklenir, ama ibadet, kutsal kitap, ritüel yine olmazdı. Yani gündelik yaşamda büyük değişiklik olmaz; daha çok metafizik inanç farklı olur.

Tüm deistler ateist olsaydı: Yaratıcı fikri ortadan kalkardı, bu da bazı deistler için ahlakın kaynağı veya evrenin kökeni hakkındaki açıklamaları tamamen sekülerleştirmek anlamına gelirdi.

5. Kültürel/psikolojik fark

Deizm, özellikle 17-18. yüzyılda (Aydınlanma dönemi) dindarlık ile seküler düşünce arasında köprü olarak görülüyordu.

Ateizm ise daha radikal bir kopuş; evrenin anlamını, başlangıcını tamamen doğal süreçlerle açıklamaya çalışır.