1000 Yılında İstanbul Neye Benziyordu? (Konstantinopol)

MS 1000 yılında İstanbul'un nüfusu ortalamada 300 bin civarındaydı. Yani o dönemdeki Anadolu nüfusunun yaklaşık olarak 10'da 1'i kadar... Yani MÖ 7. yüzyılda kurulan Byzantium kenti, gelişimiyle birlikte çağlar boyunca metropol olarak kalmayı başardı diyebiliriz. Bu çizimde de, o zamanlar "Konstantinopol" (İng: Constantiopolis) olarak bilinen, Vikingler'in "Miklagård" (Büyük Şehir), Slavlar'ın "Tsargrad" (Çar'ın Şehri) adını verdiği, günümüzde ise adı "İstanbul" olan şehrin yerleşim düzeni gözüküyor.

Ancak çizim sizi kandırmasın! İstanbul'un nüfusu aslında bu çizimde görüldüğü kadar az değildir - en azından bu kadar az sayıda yerleşim yeri bulunmuyordu. İstanbul daha yoğun bir şekilde binalarla kuşanmaya başlamıştı bile, hatta bazı kaynaklarda nüfusun 1 milyona ulaştığı da belirtilmektedir. Çizimin yanıltıcı olma nedeni, düzgün ölçeklendirilmemiş ve sanatsal amaçla çizilmiş olmasıdır.

Örneğin, Ayasofya gerçekte 73 metre (kabaca 80 metre) civarında bir genişliğe sahiptir. Bu fotoğrafta Ayasofya, 40 piksel genişliğinde gösterilmektedir. Görselin tamamı ise 1200 piksel genişliktedir. Bu durumda çizimde gösterilen Theodosius Duvarları ile Bukaleon Sarayı arası, en iyimser hesaplamayla 2.4 kilometre civarıdır. Gerçekte ise bu iki yapıt arasında 6 kilometre civarında bir mesafe bulunmaktadır. Bir diğer deyişle, görselin daha gerçekçi olabilmesi için her yönde en az 3 kat daha fazla binaya yer verilmesi gerekmektedir.

Gerçekten de, Bizans İmparatorluğu'nun Müller-Wiener Haritaları'na dayanan ve 1200 yılına ait en gerçekçi çizimleri, Konstantinopol'ün çok daha kalabalık olduğunu göstermektedir. Aşağıda sadece bir örneğini gösteriyoruz:

Görülebileceği gibi tarih gibi öznel olduğu iddia edilen bir bilim dalı bile, gerçek bilim insanlarının ve meraklı gözlerin elinde heyecan verici ve son derece ilginç bir sahaya dönüştürülebilir!