Mandela Etkisi: Türkçeden â ve î Gibi Şapkalı Harfler Çıkarıldı Mı?

Yazdır Mandela Etkisi: Türkçeden â ve î Gibi Şapkalı Harfler Çıkarıldı Mı?

Yoldan geçen herhangi birine, sınıf arkadaşınıza, ailenize, eşe dosta sorun: "Kağıt diye mi yazmalı, kâğıt diye mi?" Cevap şaşmayacaktır: "Doğrusu kağıttır. TDK şapkalı harfleri kaldırdı; o nedenle yazımda yok artık bunlar.

TDK'nin hiçbir zaman böyle bir şeyi uygulamadığını duymak sizi şaşırtabilir. Dilimizde halen şapkalı harfler bulunmaktadır. Eğer ki TDK'nin çevirimiçi sözlüğüne "kağıt" yazacak olursanız, "Sözcük bulunamadı." diye bir uyarı alacaksınızdır. Ancak ve ancak "kâğıt" yazdığınızda aradığınız kelimeye ulaşabilirsiniz. Çünkü doğrusu kâğıttır. Keza, babanın kız kardeşine "hala" denir; ancak "şimdiye kadar, henüz" anlamına gelen o diğer sözcük "hâlâ" şeklinde yazılır. 

Ama nasıl olur? TDK şapkalı harfleri kaldırdı! Okulda bile tartıştınız bunu, hatta hocanız anlattı, arkadaşlarınızla konuştunuz, hepiniz emindiniz. Nasıl olur?

Peki ya "oturgaçlı götürgeç"? Hani şu TDK'nin yabancı sözcükleri dilimize kazandırmak adına ürettiği "saçma" sözcükler? Ne kadar da aptalca, öyle değil mi? Otobüse kim "oturgaçlı götürgeç" diyecek? 

TDK hiçbir zaman böyle bir öneride bulunmadı. 

Yok artık daha neler, el afişleri bile gördünüz, sosyal medyada o kadar okudunuz, arkadaşlarınızla alay ettiniz! Nasıl olabilir?!

29 Nisan 2016 tarihinde TDK Başkanı Mustafa Sinan Kaçalin, Hürriyet'e şu açıklamaları yaptı:

"Şapka işaretimiz var. Bunun gibi zaman zaman bizim adımıza 'sosyal otlangaç, gök götürü konuksal avrat' gibi kelimeler de TDK adına uyduruluyor. Bu konular TDK’ya sorulur öğrenilir. Örneğin ayda bir 'Münir Özkul öldü' diye haber çıkıyor. Ama ailesine ve kızına sormuyorlar. Özkul’un kızına taziye telefonları geliyor. Tabii, psikolojisi altüst oluyor. Şapka işaretinin kalması da bunun gibi. Şapka işaretinin kalktığı gibi bir şey yok. Bize sorarlar, biz cevabını veririz. Kurum adına halüsinasyon görmeye gerek yok. Şapka işareti hiç bir zaman kalkmadı. Kalkabilir, Türkiye'de harfler kalktı. Şapka da kalkar ama bence kalkması doğru değil. Anlama problemi doğar. Fransızca'da da şapka işareti var."

Kaçalin'in oldukça başarısız bir şekilde dillendirmeye çalıştığı etkiye bilimde Mandela Etkisi diyoruz. Kısaca, belirli bir yalanın geniş bir kitle tarafından inanılması ve gerçek gibi tekrar tekrar yayılması sonucunda, daha da geniş bir kitle tarafından "gerçek" olarak algılanması olarak tanımlanabilir. Etkiye "Mandela Etkisi" denmesinin nedeni, birçok insanın Nelson Mandela'nın 80'lerde hapishanede ölmüş olduğuna dair bir izlenime sahip olması, bazılarının Mandela'nın o şekilde öldüğünden kesin olarak emin olmasıdır. Halbuki Mandela 5 Aralık 2013'te ölmüştür.

Popüler kültürde bunun birçok örneği vardır; siz de düşünerek benzer örnekleri görebilirsiniz. 

Ancak özellikle de teknolojinin yaygınlaşması sebebiyle yalanlar gerçeklerin yerini çok daha hızlı alabilirken, bu tip etkilerin olumsuz taraflarından kaçınmak ve duyduğumuz her şeyi 2, 3, hatta 5 defa sorgulamak büyük önem taşımaktadır.

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  1. Hürriyet
  2. BuzzFeed
0 Yorum