Yeni Biyonik El, Tutma ve Dokunma Duyusu Sağlıyor!

Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Dennis Aabo Sørensen yirmili yaşlarının ortalarındayken ailesiyle birlikte yaptığı bir tatilde havai fişek kazası sonucu sol elini kaybetti. Geçen sene, 36 yaşındaki bu Danimarkalı adam, sinir sistemine bağlantı kurarak nesneleri tutup hareket ettirmesini sağlayan yeni bir protez el deneme şansı elde etti. Hatta daha da önemlisi, Science Translational Medicine’da 5 Şubat 2014’te yayınlanan bir rapora göre, Dennis Aabo Sørensen kazadan beri geçen 9 senede ilk kez dokunduğu nesneyi gerçekten hissetti.

Teknoloji onlarca yıldır yapılan araştırmalarla gelişiyor, ancak bu çalışma, protez araçların günlük yaşamdaki hareketleri daha iyi yapabilmelerini sağlamak için bu araçlara duyusal geribildirim yeteneği kazandırmanın önemini çok belirgin bir şekilde gösteriyor. Bu anlamda sinirsel protez alanının nereye doğru yöneldiğine de dikkat çekiyor.

Kesilmiş el kökünün içine yerleştirilen (implante edilen) elektrotlar, Sørensen’in eliyle temel kavrama hareketlerini yapmasını sağladı. Bilim insanları son yıllarda sinirsel protezlerde büyük ilerlemeler kaydettiler, diğer ekipler de benzer şekilde uzvu kesilmiş veya felçli kişilerde etkileyici başarılar elde ettiler. Bu yeni protezin sıra dışılığı, edinilen gelişmelere dokunma duyusu eklemesidir.

Yeni protez şöyle çalışıyor: Parmakları kontrol eden yapay tendonlardaki duyargalar, el hareket ettikçe gerilmeleri izliyor; bu bilgiyi yanındaki bilgisayara gönderiyor, bilgisayar da bilgiyi kişinin sinir sisteminin anlayabileceği sinyallere çeviriyor. Bütün bunlar el hareketiyle gerçek zamanlı oluşurken bilgisayar, çevrilmiş bu sinyalleri hastanın üst kol içine yerleştirilmiş elektrotlara gönderiyor ve hastada temel bir dokunma duyusu oluşturuyor. Bu sistemi kullanmak, Sørensen’in farklı nesnelerin şeklini ve sertlik derecesini saptamasını ve buna göre tutuşunu ayarlamasını sağladı. Bu geribildirimin uzvu kesilmiş bir kişiye gerçek hayatta ne kadar yarayacağını bir düşünün: el sıkışmada, marketten meyve almada, evde çeşitli işler yapmada. Elinden gelen dokunsal geribildirimi (tactile feedback) kullandığını kanıtlamak için, araştırmacılar Sørensen’in hissetme ve top, silindir ve başka şekildeki nesneleri hareket ettirme yeteneğini test ederken gözlerini kapattılar ve kulaklarına kulaklık taktılar.

Protez elin duyusal kabiliyetleri, Silvestro Micera ile İtalya’da bulunan Sant’Anna Araştırma Merkezi’ndeki (Scuola Superiore Sant’Anna) ve İsviçre’de bulunan Lozan Federal Teknoloji Enstitüsü’ndeki (Ecole Polytechnique Federale de Lausanne) meslektaşları tarafından geliştirildi.

Case Western Reserve Üniversitesi biyomedikal mühendisi Dustin Tyler’ın bildirdiğine göre, dokunsal geribildirimi doğrudan sinir sistemine aktaran protez uzuvlar daha önce de (daha 1974’te) geliştirilmişti. Bu Avrupa çalışmasının getirdiği yenilik, duyusal geribildirimin hastanın performansını ne kadar geliştirdiğini göstermesindedir. Bütün uzuvlarımızı koruyacak kadar şanslı olan bizler için, bu geribildirim o kadar otomatik olarak gerçekleşir ki farkına varmayız bile. Fakat onsuz, sinir sistemi yumuşak geçişli doğal hareketleri üretmek için gerekli anlık ayarlamaları yapamaz. Tyler sözlerini şöyle bitirdi:

“Çalışmalarımızda ilerlerken, muhtemelen en önemli şey, duyusal geribildirimdir. Protezi, bir araç olmaktan çıkarıp bir ele döndüren şey, budur.”

 

Not: Bu yazı Wired adresinden çevrilmiştir.

Deliğin İçinde: Beyazdelikler Hakkında

Yeni Bir Araç, Kurşun Yarası Kurbanlarına Saniyeler İçinde Yardımcı Olabilir!

Yazar

Şule Ölez

Şule Ölez

Yazar

ODTÜ EEE '88 mezunudur. Evrim Ağacı'nda genel editörlük ve çevirmenlik yapmaktadır. Ayrıca Kırsal Çevre Derneği'nin aktif üyesidir. İlgi alanları Türkçe ve İngilizce dilleriyle başta bitkiler olmak üzere tüm canlılardır.

Katkı Sağlayanlar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Editör

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim