Sosyal ağlar nasıl çalışır ve sosyal ağların toplum üzerindeki etkisi nedir?

Sosyal ağlar en temelde düğümler (kullanıcılar) ve bağlardan (etkileşimler) oluşan devasa grafikler, daha doğrusu devasa matrislerdir. Sen birine like attığında veya bir postu favladığında, bu ağda yeni bir vektör oluşur. Algoritmaların tek bir KPI'ı (temel performans göstergesi) vardır: Seni ekranda daha uzun süre tutmak. Toplumsal etkisi de tam olarak bu metrikte patlar; çünkü öfke ve kutuplaşma, engagement'ı (etkileşimi) en çok artıran duygu durumlarıdır. Bu yüzden algoritmalar sürekli yankı fanusları (echo chamber) inşa edip bizi içine hapseder.

Biraz data konuşalım. Sosyal ağların arkasındaki makine öğrenmesi modeli, senin geçmiş verilerine (tıklamalar, izlenme süreleri) bakıp sana en çok reaksiyon vereceğin içeriği sunar. Bu ağ teorisinde homofili dediğimiz şeye, yani "benzer benzeri çeker" eğilimine dayanır. Sonuç? Kendi düşüncene benzeyen insanlarla bir bubble (baloncuk) içinde kalırsın. Karşıt görüşler timeline'ına sadece sinirlenip yorum yapman (yani platforma bedava veri ve reklam geliri kazandırman) için düşürülür. Sonra panik halinde "toplum çok kutuplaştı" diyoruz. Arkadaşlar, her fırsatta altını çizerim, korelasyon nedensellik değildir; ama burada algoritmanın o agresif optimize edilmiş yapısı ile toplumsal hezeyanlar arasında basbayağı güçlü bir nedensellik bağı var.

İşin bir de misinformation (yanlış bilgi) boyutu var. Sosyal ağlarda uydurma haberlerin yayılma hızı, doğrulara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek. Neden? Çünkü yalanlar daha "clickbait"tir, sıkıcı istatistiklere kıyasla daha çok şok etkisi yaratır. İnsanlar duygusal tepki verdiklerinde analitik düşünme yetilerini by-pass ederler ve o lanet "Paylaş" butonuna basıverirler. Kısacası, sosyal ağlar toplumun saf bir aynası falan değil, en ekstrem ve en reaktif duygularımızın 7/24 amplify edildiği (yükseltildiği) dev bir lunapark aynasıdır. Gördüğün her trending topic toplumun genelini yansıtmaz, çoğu zaman sadece outlier'ların (aykırı değerlerin) ve algoritmik botların sesinin çok çıkmasından ibarettir.