Robertsonian translokasyon dengeli midir dengesiz mi?

Kısa ve net cevap: Robertsonian translokasyon hem dengeli hem de dengesiz formda bulunabilir. Buradaki kilit ayrım, hücredeki fonksiyonel genetik materyalin toplam miktarında net bir kayıp veya kazanç olup olmamasıdır.

Dengeli Robertsonian translokasyon, insan genomundaki akrosentrik kromozomlar (13, 14, 15, 21 ve 22) arasında gerçekleşir. Bu kromozomlar sentromere çok yakın noktalardan kırılır ve iki uzun kol (q) kaynaşarak tek bir büyük hibrit kromozom oluşturur. Minik kısa kollar (p) ise sitoplazmada kaybolup gider. Karyotip analizinde 45 kromozom sayıp mikroskop başında dehşete düşmeye gerek yok, çünkü kaybolan o p kollarında sadece genomun diğer bölgelerinde de bolca kopyası bulunan ribozomal RNA genleri yer alır. Hücre hayati ve benzersiz tek bir protein kodlayan genini bile kaybetmediği için taşıyıcı birey fenotipik olarak tamamen sağlıklıdır. Yani genetik denge korunmuştur.

İşlerin tam bir Reviewer 2 kabusuna dönüştüğü nokta ise bu dengeli taşıyıcı bireyin mayoz bölünmeyle gamet ürettiği andır. Mayozda iğ iplikleri bu koca füzyon kromozomunu ve karşısındaki normal homologları ayırmaya çalışırken işler karışabilir. Gamete hem bu birleşik translokasyon kromozomu hem de serbest bir normal kopya geçerse ve bu gamet döllenirse, nur topu gibi üç uzun kollu bir zigot elde ederiz. Bunun en klasik örneği 14 ve 21 numaralı kromozomların kaynaşmasıyla ortaya çıkan translokasyon tipi Down sendromudur. Birey toplam 46 kromozoma sahip olsa bile 21. kromozomun kritik genleri üç doz halinde bulunur. Gen dozu bozulduğu ve klinik tabloya yansıdığı için bu durum artık dengesiz Robertsonian translokasyondur. Benzer şekilde ilgili kolun gamete hiç gitmediği monozomiler de dengesizdir ve çoğunlukla embriyonik kayıpla sonuçlanır.

Genel çerçevede yapısal kromozom anomalilerinde kural basittir. İster karşılıklı (resiprokal) ister Robertsonian olsun, kritik genlerin miktarında net bir değişim yoksa translokasyon dengelidir. Sayısal dozu bozan, trizomi veya monozomi yaratan her varyasyon ise dengesiz translokasyon sınıfına girer.