Psikologlar danışanlarının ağır travma hikayelerini şiddet, istismar vs dinlediklerinde kendileri de dolaylı olarak travmatize olabilirler mi?

Evet, psikologlar danışanlarının travmalarını dinlerken bundan etkilenebilirler. Bu çok doğal bir şey. Hatta bunun bilimsel karşılığı da var. Ikincil travmatik stres (secondary traumatic stress) ve dolaylı travmatizasyon (vicarious traumatization) gibi kavramlar kullanılıyor. Özellikle travma ile çalışan ruh sağlığı profesyonelleri bu açıdan risk altında. 

Ama hiçbir zaman bir danışanın travmasını dinlemek Otomatik olarak psikoloğun da travmatize olacağı anlamına gelmiyor. 

52 çalışmayı ve 10.233 katılımcıyı inceleyen bir meta-analizde, profesyonellerin çoğunun işlerinden dolayı belirgin düzeyde psikolojik sıkıntı yaşamadığı; ancak bir bölümünde klinik açıdan anlamlı belirtiler gelişebildiği görülmüş.^[1] 

Senin tarif ettiğin “Ben yaşamışım gibi hissediyorum” durumu ise özellikle empati düzeyi yüksek kişilerde görülebilecek bir tepki olabilir. Bu tek başına “psikoloji okumamalıyım” anlamına gelmez. Hatta psikologlukta amaç zaten danışanın yaşadıklarını anlamaya çalışmak; fakat onun duygusunu anlamakla onun duygusunun içine tamamen girmek arasında bir fark var.

Psikoloji eğitimi ve mesleki deneyim, zaman içinde duygusal sınır koymayı, terapötik mesafeyi ve kendi tepkilerini fark etmeyi öğretir. Ayrıca travmayla çalışan psikologların süpervizyon, meslektaş desteği ve gerektiğinde kendi psikoterapilerinden yararlanmaları önemlidir. 2026'da yayımlanan bir sistematik derleme de ikincil travmatik stresin önlenmesi ve yönetilmesine yönelik profesyonel desteklerin önemini vurguluyor. 

Bir de şu kısmı özellikle söylemek isterim: Hassas olman psikolog olamayacağın anlamına gelmez. Hatta insanları anlamaya yönelik güçlü bir empati, meslekte değerli bir özellik olabilir. Asıl öğrenmen gereken şey, “Karşımda olan insanın acısını anlayabilirim ama onu kendi üzerime almak zorunda değilim.” diyebilmek.

Üstelik üniversiteye başlamadan önce şu anda bu konuda zorlanıyor olman, meslekte de aynı şekilde zorlanacağın anlamına gelmez. Üniversitede hem travma ve psikopatoloji hakkında bilimsel bilgi edinecek hem de bu tür durumlara nasıl profesyonel yaklaşılacağını öğreneceksin.

Kısacası: bu hassasiyetinden dolayı psikolojiden vazgeçmen gerektiğini de düşünmüyorum. Bence psikoloji okurken özellikle travma psikolojisi derslerini gördüğünde kendi tepkilerini gözlemlemen çok daha anlamlı olacak.