En iyimser olasılıkla eş zamanlı olarak birbirine bağlı!
Fizik kek malzemesi ise matematik ondan kek yapmanın tarifidir!
Malzemesi olmadan kek tarifi yapılamaz.
Enerji başat olmak üzere benim bildiğim evrensel yasalarda temel bir hiyerarşi vardır ve en bilindik hali ile fizik, kimya, biyoloji ve geriye kalanlar şeklinde sıralanır.
Matematik her ne kadar bu hiyerarşiye uymasa da ve her ne kadar hepsinin ortak bileşeni ise de, hepsinin tarifi ortak noktası üzerinden önce tarif edilebilecek bir varlığa ihtiyaç duyar ki tarif edebilsin. Bu yüzden de bu durum onu en asgari seviyede hiyerarşide yer alan ilk basamak olan fizikten sonraya taşır.
Buraya kadar ki değerlendirme öngörülen büyük patlamadan sonrasına dairdir. Fakat daha öncesine gidersek yani maddenin henüz açığa çıkmadığı ana, matematiği fizikten de azade kılmış ve fiziği matematiğe tabi kılmış oluruz. Bu da bizi evrenin henüz oluşmadığı ana götürür ki ortada evren yoksa onu tarif edecek matematik bir realite olmaktan çıkar.
Ayrıca buradaki çıkmaz sokaklardan biri de madde temelinde enerjinin tarifidir. Enerji tek başına bir madde değildir fakat hem birbirine dönüşebilir (Einstein, (E=mc2) hem de maddenin yapabildiği işin, hareketin ve değişimin ölçüsü olarak tarif edilir.
Modern kozmolojiye göre evrenin büyük patlama ile başladığı var sayıldığından burada evrene yönelik “önce” kavramı tanımsız bir kavram olarak karşımıza çıkar. Bu açıdan ele aldığımızda da birbirine dönüşebilen gerek enerji gerekse madde açısından bir önceleme zorunluluğu doğar ki “var” kavramına ulaşabilelim. Matematiği de “var” olanın tarifi olarak hesaba kattığımızda sıralama değişmez. Önce Fizik… Ya da en iyimser olasılıkla eş zamanlı… Sevgiyle…
Kaynaklar
- Richard P. Feynman. (2025). Fizik Yasaları Üzerine. Yayınevi: ALFA Yayınları. sf: 200.