Madem evrim canlıların kendini geliştirme süreci ise neden bütün canlılar çok gelişmiş değil?

Merhaba

“Evrim canlıların kendini geliştirme sürecidir” ifadesi kulağa doğru gibi gelse de aslında bilimsel olarak yanıltıcıdır. Evrim bir ilerleme ya da mükemmelleşme süreci değil, çevreye uyum sağlama sürecidir. Bu yüzden bütün canlıların “çok gelişmiş” olmaması bir çelişki değil, evrimin tam da nasıl çalıştığını gösteren bir durumdur.

Öncelikle evrim, bir hedefe doğru ilerleyen bilinçli bir süreç değildir. Doğal seçilim yoluyla işler; yani belirli bir ortamda hayatta kalmayı ve üremeyi kolaylaştıran özellikler korunur. Bu özellikler “daha gelişmiş” olmak zorunda değildir sadece o anki çevrede işe yaraması yeterlidir. Örneğin bakteriler, milyonlarca yıldır neredeyse aynı temel yapıda varlıklarını sürdürürler. Çünkü zaten bulundukları ortama mükemmel derecede uyumludurlar; daha karmaşık olmalarına gerek yoktur (Futuyma, 2013).

Burada önemli bir kavram da Uyum (adaptation)dur. Evrim, organizmaları “en karmaşık” hale getirmez, “en uygun” hale getirir. Bir parazit için basit bir yapı avantajlı olabilir; çünkü enerji harcamaz ve hızlı çoğalır. Buna karşılık bir memeli için karmaşık bir sinir sistemi avantajlıdır. Yani karmaşıklık eşittir üstünlük değildir (Ridley, 2004).

Ayrıca evrimsel süreçte kısıtlamalar vardır. Canlılar sıfırdan tasarlanmaz; var olan yapıların üzerine küçük değişikliklerle evrimleşirler. Bu yüzden bazı “kusurlu” görünen yapılar korunur. Örneğin insan gözündeki kör nokta ya da omurganın bel ağrısına yatkın yapısı, evrimin mükemmel değil, “yeterince iyi” çözümler ürettiğini gösterir (Dawkins, 2009).

Bir diğer önemli nokta, evrimin çok dallı bir ağaç gibi işlemesidir. Evrimsel ağaç üzerinde tüm canlılar farklı yönlere dallanır. İnsanlar bu dallardan sadece biridir; “en üst nokta” değildir. Bugün yaşayan her tür, kendi çevresi için aynı derecede “başarılıdır ”aksi halde zaten yok olurdu (Gould, 1996).

Son olarak, çevre sürekli değiştiği için “en gelişmiş” diye sabit bir durum da yoktur. Bir ortamda avantajlı olan özellik, başka bir ortamda dezavantaj olabilir. Bu nedenle evrim, durağan bir mükemmellik değil, sürekli bir uyum sürecidir. Kısacası, bütün canlıların “çok gelişmiş” olmamasının nedeni evrimin hedefinin gelişmişlik değil, uyum ve hayatta kalma olmasıdır. Aslında bakarsan, bugün yaşayan her canlı ster bakteri olsun ister insan kendi koşulları içinde zaten “başarılı ”dır. Umarım soruyu soran öğretmeniniz için bu açıklama yeterli gelir. Kolaylıklar dilerim.

Teşekkür ederim.