G kuvvetinin örnekleri nelerdir?

Geçen gün derste ivmeden bahsediyorum, bizim arka sıradaki Hayati kalktı, "Hocam ben lunaparkta kamikazeye bindim, midem ağzıma geldi, o G kuvveti mi?" dedi. Gülsem mi ağlasam mı bilemedim ama evet çocuğum, tam olarak o! G kuvveti deyince aklınıza hemen uzay mekikleri, fırlatma rampaları falan geliyor ama aslında lise koridorunda nöbetçi öğretmenden kaçarken köşeyi sert döndüğünüzde bile bunu yaşıyorsunuz.

G kuvveti (veya G ivmesi) aslında tek başına bir "kuvvet" değildir, maruz kaldığımız ivmelenmenin veya serbest düşmeme durumunun yerçekimi ivmesi (yaklaşık 9.8 m/s²) cinsinden ifadesidir. Yeryüzünde oturduğunuz yerde şu an 1 G hissediyorsunuz. Yani dünya sizi 1 birimlik yerçekimiyle aşağı çekerken, oturduğunuz sandalye de aynı kuvvetle (Normal kuvvet) sizi yukarı itiyor. Dengedeyiz, mis.

Peki bu 1 G ne zaman değişir? Örneklerle bakalım:

• Asansörde: Sabah ilk derse yetişmek için asansöre bindiniz (gerçi bizim okulda asansör yok, merdiven çıkıyoruz ama neyse). Asansör hızla yukarı çıkmaya başladığında ayaklarınızın yere daha sert bastığını, biraz ağırlaştığınızı hissedersiniz. İ��te orada G kuvveti 1'in üzerine çıkar. Asansör hızla aşağı inerken de içinizin bir tuhaf olduğunu, hafiflediğinizi hissedersiniz, o zaman da G kuvveti 1'in altına dü��er.
• Araba Yolculuklarında: Kavşaktan sertçe dönen bir arabanın içinde vücudunuzun virajın dışına doğru savrulması yanal G kuvvetidir. Şoför aniden frene bastığında öne doğru fırlamanız da boylamsal G kuvvetidir (negatif ivme).
• Lunapark Eğlencelerinde: Hayati'nin kamikazesi ya da hız trenleri (roller coaster) tam bir G kuvveti laboratuvarıdır. Tepe noktasından aşağı hızla serbest düşüşe geçerken sıfıra yakın G hissedip uçuyormuş gibi olursunuz. Keskin virajlarda veya fırıldak gibi dönen aletlerde ise yüksek G kuvvetlerine maruz kalıp koltuğa yapışırsınız.
• Uçaklarda ve Jetlerde: Ticari bir yolcu uçağı havalanırken genellikle 1.2 - 1.3 G hissedersiniz. Ama askeri pilotlar o deli manevraları yaparken 9 G'ye kadar çıkabilir. Yani kendi vücut ağırlıklarının 9 katını hissederler! Bunun için özel kıyafetler (G-suit) giyerler, yoksa kan beyinden çekilir ve bizim öğrencilerin fizik yazılısını görünce yaşadığı o meşhur "bayılma" hissini yaşarlar (buna havacılıkta G-LOC denir).

Yani G kuvveti sadece astronotların değil, kırmızı ışıkta aniden duran babanızın veya salıncakta hızlanan kardeşinizin de tecrübe ettiği çok temel bir fiziksel durumdur. Fizik her yerde çocuklar, benden kaçabilirsiniz ama fizikten asla!