Doğal seçilim sürecinde, bir canlının sahip olduğu belirli bir özelliğin "uyum başarısını" artırdığını söyleyebilmemiz için o özelliğin temel olarak neyi sağlaması gerekir?

Merhaba

Doğal seçilim sürecinde bir canlının sahip olduğu belirli bir özelliğin uyum başarısını (fitness) artırdığını söyleyebilmek için, bu özelliğin bireyin genlerini sonraki nesillere aktarma olasılığını yükseltmesi gerekir. Evrimsel biyolojide uyum başarısı yalnızca hayatta kalmakla değil, aynı zamanda başarılı bir şekilde üremek ve genetik mirası gelecek kuşaklara aktarabilmekle ilişkilidir. Bu nedenle bir özelliğin evrimsel açıdan avantajlı kabul edilebilmesi için, bireyin çevresel koşullara uyumunu artırarak yaşam süresini uzatması, üreme şansını yükseltmesi veya her iki sürece birden katkı sağlaması beklenir (Darwin, 1859; Futuyma & Kirkpatrick, 2017).

Doğal seçilim, bireyler arasında var olan kalıtsal varyasyonlar üzerinde etkili olur. Bir popülasyonda bazı bireyler, sahip oldukları özellikler sayesinde belirli çevresel koşullarda diğer bireylere göre daha başarılı olabilirler. Örneğin daha etkili beslenme stratejileri, hastalıklara karşı direnç, yırtıcılardan korunmayı sağlayan morfolojik özellikler ya da eş seçiminde avantaj sağlayan davranışlar, bireyin üreme başarısını artırabilir. Bu özelliklere sahip bireylerin daha fazla yavru bırakması sonucunda, söz konusu özelliklerin genetik temeli sonraki kuşaklarda daha yaygın hale gelir. Böylece doğal seçilim, popülasyonun genetik yapısını zaman içinde değiştirir (Freeman & Herron, 2007).

Uyum başarısı kavramı mutlak değil, göreceli bir kavramdır. Bir özelliğin avantajlı olup olmadığı, organizmanın yaşadığı çevreye bağlıdır. Belirli koşullarda yararlı olan bir özellik, çevresel koşullar değiştiğinde nötr hatta dezavantajlı hale gelebilir. Örneğin kutup bölgelerinde kalın yağ tabakası ve yoğun kürk hayatta kalma açısından önemli bir avantaj sağlarken, sıcak iklimlerde aynı özellikler enerji maliyetini artırabilir. Bu durum, doğal seçilimin belirli bir "mükemmellik" hedefi doğrultusunda değil, mevcut çevre koşullarına en uygun özellikleri destekleyerek işlediğini göstermektedir (Ridley, 2004).

Ayrıca uyum başarısı yalnızca bireyin kendi hayatta kalmasıyla sınırlı değildir. Evrimsel biyolojide bireyin akrabalarının üreme başarısına yaptığı katkılar da önem taşır. Bu durum "kapsayıcı uyum başarısı" (inclusive fitness) kavramıyla açıklanır. Bir birey, kendi üremesinin yanı sıra genetik olarak yakın akrabalarının hayatta kalmasına ve üremesine katkı sağlayarak da genlerinin gelecek nesillere aktarılmasına yardımcı olabilir (Hamilton, 1964).

Sonuç olarak, bir özelliğin uyum başarısını artırdığını söyleyebilmek için o özelliğin bireyin genetik mirasının sonraki nesillere aktarılmasına katkıda bulunması gerekir. Hayatta kalma, üreme başarısı, eş bulma yeteneği, çevresel koşullara uyum ve akrabalara sağlanan avantajlar bu sürecin temel bileşenleridir. Doğal seçilim, bu özelliklerin popülasyon içinde daha yaygın hale gelmesini sağlayarak evrimsel değişimin temel mekanizmasını oluşturur.^[1]