Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
2
Puan Ver

Bir ülke, borçlarını veya her türlü ödemelerini yapmak için neden istediği kadar para basmaz?

2
Bayram Soylu 2
237 görüntülenme
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
2 Cevap

Türkiye üzerinden örnek vermek gerekirse kafamıza göre tl basamayız para basımını merkez bankası kontrol eder ve o da kafasına göre para basamaz karşılığında hazinesinde o kadar altın bulunması gerekir dünyada ülkeler arası ticarette en çok kullanılan para birimi dolardır yani siz dolar borcunuzu tl ile ödeyemezsiniz bunu da geçtim eğer çok fazla para basar ve piyasaya sürerseniz piyasadaki tl miktarı artacağından dolayı TL'nin değeri düşecektir ve enflasyon artacaktır bu yüzden elinizde çok para olsa bile enflasyon yüksek olduğundan dolayı parayı basmadan önceki halinizden farkınız olmayacaktır hatta daha beter bile olabilir.

205 görüntülenme
Kabul Edilen Cevap
Puan Ver
10
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
10

SORU: "Bir ülke, borçlarını veya her türlü ödemelerini yapmak için neden istediği kadar para basmaz?"

Böyle para basmak 4-e bölünmüş pizzayı 8-e, 16-ya, 32-ye 64-e bölerek 'çoğaltmak' gibi. Pizzayı böldükçe elinde daha çok "pizza parçası" var ama elindeki pizza miktarı hala aynı.

Ama o kadarıyla kalsa iyi, ek para basmanın yarattığı çok büyük sorunlar var. Yol açtığı ilk sorunlardan biri arz-talep dengesini değiştirmesi, bu da hiper-enflasyona yol açıyor. Para elinde bulunan malın değerine göre oluyor. 10 liralık mala 20 lira basarsan da olur ama bu sefer eskiden 10 liraya ne alıyorsan aynı şeyi 20 liraya alırsın ama sorun bununla da bitmiyor. Neden iç borçları öyle ödeyemiyoruz? En basit en pratik bir olaydan hayali örnek vermeğe çalışayım:

Şöyle hayal edelim, diyelim ki bir hükumetin memur maaşlarını ödeyecek parası yok kasasında, memur maaşlarını ödeyebilmek için 10 milyar lira gerekli. Bu miktarı bastın, 10 milyar lirayı dağıttın memurlara artık maaşlarını aldılar. Sisteme var olandan dışarı para encekte etmiş olduk, peki ne oldu şimdi? Eskiden var olan miktara göre 10 milyar fazla ilave para girdi. Peki, bu 10 milyar dolaşıma girince ne olur? Bu 10 milyarı alanlar parayı sadece cebinde tutmuyor, harcama yapıyor, harcama yapması demek de talebin artması demek, talep artarsa fiyat artmış oluyor ve geri dönülmez bir döngüye giriyor sistem ve her seferinde enflasyon artmaya devam ediyor. Daha da örneklendirmek gerekirse bu ekstra 10 milyarı elinde bulunduran memurlar en basitinden hepsi ekmek alacak, ekmek talepleri arttı demek bu, talep artarsa ne olur? Fiyat artar. Aklına şöyle soru gelebilir: Encekte edilmiş parada fiyat artıyor da normal yoldan maaş alınca da ekmek alacak, o zaman niye fiyat artmıyor? Fark şu: normal yoldan maaş verince sistemdeki 10 milyar lira para başkasında (mesela pazarcı esnaf diyelim) iken memura geçmiş oluyor ve dolayısıyla o 10 milyar para pazarcıdan çıktı ve memura geçti normal yolda, sonuçta sistemdeki para miktarı değişmedi ve o 10 milyar lira ile pazarcı ekmek talebinde bulunamıyor ama encekte ettiğin parada ise hem pazarcıda hem memurda para var, ek 10 milyar var. Hem pazarcı hem memur 10 milyar para ile talepte bulunuyor bu sefer ve talebi temin edebilmek için fiyat artıyor.

Şimdi bunu tüm alanlarda hayal et, bu memurlar gidip kıyafet alacak kıyafet fiyatı artar. Peynir alacak. Bu sadece encekte edilmiş yapay para ile alakalı durum değil, mesela Sultan Mansa Musa hacca giderken Mısırda öyle bir harcama yapmış ki sanki para encekte edilmiş gibi Mısırda hiper-enflasyon ile ekonomi çökmüş, dışarıdan aniden para aktı ülkeye ve talep inanılmaz arttı adeta yapay para encekte edilmiş gibi.

Yakın tarihte Zimbabwe bu olayı tecrübe etti, para bastılar kendileri ve 30 ABD doları 100 trilyon Zimbabwe parasına eşit oldu en son. Ülkedeki para banknotları trilyonlar ile basılmaktaydı.

Anlayacağımız ilave para encekte etmekteki sorun sadece rakamları değiştirmek olur en iyi ihtimalle, her şeyin fiyatını değiştirmek. 5 liraya aldığın kalemi artık 10 liraya alırsın, eskiden 5 liraya alınan her şey artık encekte ettiğin yüzdeye göre o kadar yükselir ve dolayısıyla aynı durumu gelir.

197 görüntülenme
Puan Ver
3
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
3
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilimin amacı gerçeği keşfedip aydınlatmaktır. Bana kalırsa biyografi veya kurgu fark etmeksizin edebiyatın da öyledir. Bu nedenle edebiyattan ayrı bir bilim literatüründen söz edilemez.”
Rachel Carson