Puan Ver
2
Puan Ver

Bir ülke, borçlarını veya her türlü ödemelerini yapmak için neden istediği kadar para basmaz?

2
Bayram Soylu 2
Favorilerime Ekle
Sonra Cevapla
Takip Et
Reklam
Reklam
2 Cevap

Türkiye üzerinden örnek vermek gerekirse kafamıza göre tl basamayız para basımını merkez bankası kontrol eder ve o da kafasına göre para basamaz karşılığında hazinesinde o kadar altın bulunması gerekir dünyada ülkeler arası ticarette en çok kullanılan para birimi dolardır yani siz dolar borcunuzu tl ile ödeyemezsiniz bunu da geçtim eğer çok fazla para basar ve piyasaya sürerseniz piyasadaki tl miktarı artacağından dolayı TL'nin değeri düşecektir ve enflasyon artacaktır bu yüzden elinizde çok para olsa bile enflasyon yüksek olduğundan dolayı parayı basmadan önceki halinizden farkınız olmayacaktır hatta daha beter bile olabilir.

Favorilerime Ekle
9
Puan Ver
3
Puan Ver

SORU: "Bir ülke, borçlarını veya her türlü ödemelerini yapmak için neden istediği kadar para basmaz?"

Böyle para basmak 4-e bölünmüş pizzayı 8-e, 16-ya, 32-ye 64-e bölerek 'çoğaltmak' gibi. Pizzayı böldükçe elinde daha çok "pizza parçası" var ama elindeki pizza miktarı hala aynı.

Ama o kadarıyla kalsa iyi, ek para basmanın yarattığı çok büyük sorunlar var. Yol açtığı ilk sorunlardan biri arz-talep dengesini değiştirmesi, bu da hiper-enflasyona yol açıyor. Para elinde bulunan malın değerine göre oluyor. 10 liralık mala 20 lira basarsan da olur ama bu sefer eskiden 10 liraya ne alıyorsan aynı şeyi 20 liraya alırsın ama sorun bununla da bitmiyor. Neden iç borçları öyle ödeyemiyoruz? En basit en pratik bir olaydan hayali örnek vermeğe çalışayım:

Şöyle hayal edelim, diyelim ki bir hükumetin memur maaşlarını ödeyecek parası yok kasasında, memur maaşlarını ödeyebilmek için 10 milyar lira gerekli. Bu miktarı bastın, 10 milyar lirayı dağıttın memurlara artık maaşlarını aldılar. Sisteme var olandan dışarı para encekte etmiş olduk, peki ne oldu şimdi? Eskiden var olan miktara göre 10 milyar fazla ilave para girdi. Peki, bu 10 milyar dolaşıma girince ne olur? Bu 10 milyarı alanlar parayı sadece cebinde tutmuyor, harcama yapıyor, harcama yapması demek de talebin artması demek, talep artarsa fiyat artmış oluyor ve geri dönülmez bir döngüye giriyor sistem ve her seferinde enflasyon artmaya devam ediyor. Daha da örneklendirmek gerekirse bu ekstra 10 milyarı elinde bulunduran memurlar en basitinden hepsi ekmek alacak, ekmek talepleri arttı demek bu, talep artarsa ne olur? Fiyat artar. Aklına şöyle soru gelebilir: Encekte edilmiş parada fiyat artıyor da normal yoldan maaş alınca da ekmek alacak, o zaman niye fiyat artmıyor? Fark şu: normal yoldan maaş verince sistemdeki 10 milyar lira para başkasında (mesela pazarcı esnaf diyelim) iken memura geçmiş oluyor ve dolayısıyla o 10 milyar para pazarcıdan çıktı ve memura geçti normal yolda, sonuçta sistemdeki para miktarı değişmedi ve o 10 milyar lira ile pazarcı ekmek talebinde bulunamıyor ama encekte ettiğin parada ise hem pazarcıda hem memurda para var, ek 10 milyar var. Hem pazarcı hem memur 10 milyar para ile talepte bulunuyor bu sefer ve talebi temin edebilmek için fiyat artıyor.

Şimdi bunu tüm alanlarda hayal et, bu memurlar gidip kıyafet alacak kıyafet fiyatı artar. Peynir alacak. Bu sadece encekte edilmiş yapay para ile alakalı durum değil, mesela Sultan Mansa Musa hacca giderken Mısırda öyle bir harcama yapmış ki sanki para encekte edilmiş gibi Mısırda hiper-enflasyon ile ekonomi çökmüş, dışarıdan aniden para aktı ülkeye ve talep inanılmaz arttı adeta yapay para encekte edilmiş gibi.

Yakın tarihte Zimbabwe bu olayı tecrübe etti, para bastılar kendileri ve 30 ABD doları 100 trilyon Zimbabwe parasına eşit oldu en son. Ülkedeki para banknotları trilyonlar ile basılmaktaydı.

Anlayacağımız ilave para encekte etmekteki sorun sadece rakamları değiştirmek olur en iyi ihtimalle, her şeyin fiyatını değiştirmek. 5 liraya aldığın kalemi artık 10 liraya alırsın, eskiden 5 liraya alınan her şey artık encekte ettiğin yüzdeye göre o kadar yükselir ve dolayısıyla aynı durumu gelir.

Favorilerime Ekle
3
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Demokrasilerde aslen bulunması gereken özgürlük ve eşitliğe ulaşmanın en iyi yolu, tüm kişilerin devletin olanaklarını en üst düzeyde paylaşabilmesidir.”
Aristoteles
Geri Bildirim Gönder