Bill Gates'in genetiği değiştirilmiş sivrisinek fabrikası kurduğu doğru mu?

Hayır, Bill Gates şahsen sivrisinek üreten bir fabrika kurmadı. Sosyal medyada dolaşan iddialar, Bill ve Melinda Gates Vakfının sivrisinek kaynaklı ölümcül salgınları engellemek için fon sağladığı biyolojik kontrol projelerinin bağlamından koparılmış bir hali. Üstelik komplo teorilerine konu edilen o tesislerin çoğunda sivrisineklerin genetiği bile değiştirilmiyor.

Görüntüleri korku filmi müziği eşliğinde paylaşılan o meşhur tesis, Kolombiya Medellin kentinde Dünya Sivrisinek Programı (WMP) tarafından işletilen bir biyoüretim merkezi. Bu merkezde üretilen milyonlarca Aedes aegypti sivrisineğine herhangi bir genetik müdahale yapılmıyor. Sivrisineklere yalnızca doğadaki böcek türlerinin çoğunda doğal olarak bulunan Wolbachia adlı zararsız bir bakteri aktarılıyor. Bu bakteri sivrisineği öldürmüyor, fakat dang humması, zika, sarıhumma ve chikungunya virüslerinin sivrisinek vücudunda çoğalmasını fiziksel olarak engelliyor. Bakterili sivrisinekler doğaya salındığında yerel popülasyonla çiftleşiyor, bakteriyi sonraki nesillere geçiriyor ve virüs bulaştıramayan nesiller oluşuyor.

İşin genetik mühendisliği boyutu ise Oxitec adlı biyoteknoloji şirketinin yürüttüğü ayrı bir teknolojiye dayanıyor. Gates Vakfı, sıtma taşıyan sivrisinekleri baskılamak için bu projelere de fon sağladı. Bu yöntemde erkek sivrisineklere yalnızca dişi larvaların ergenliğe ulaşmasını önleyen özel bir gen yerleştiriliyor. Isırmayan erkekler doğaya salınıp yabani dişilerle çiftleştiğinde dişi yavrular ergenleşemeden ölüyor ve sivrisinek popülasyonu hızla çöküyor.

Klavye başında oturup mutant sivrisinek masalları uyduranların aksine sahada bu hastalıkların yarattığı yıkımla boğuşanlar için veriler gayet net. Endonezya Yogyakarta kentinde yapılan randomize kontrollü saha çalışmasında, Wolbachia aşılanmış sivrisineklerin salındığı bölgelerde dang humması vakalarında yüzde 77, hastaneye yatışlarda ise yüzde 86 düşüş kaydedildi. Ortada insanları zehirlemek için laboratuvarlarda böcek üreten karanlık bir milyarder yok, her yıl yüz binlerce insanın hayatını karartan salgınları kimyasal ilaçlara boğulmadan durdurmaya çalışan rasyonel bir halk sağlığı hamlesi var.