Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Ökseotu ve Mitolojisi

Ökseotu ve Mitolojisi
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Ökseotu, Hristiyan dünyasında Noel'in, geri kalan dünyada ise yılbaşının ve genel olarak dekorasyonun kalbinde yer alan bitkilerden birisidir. Aslında ökseotu tek bir bitki değildir; hatta kendi başına var olan bir bitki bile değildir! Santalales, yani sandalağacıgiller takımı içerisinde bulunan bir grup zorunlu yarı-parazit bitkinin adıdır! Bu yarı-parazitik bitkiler bir ağaca veya çalıya "emme organı" olarak da bilinen haustrayum denen bir yapı ile dadanır ve onlardan su ile besin çalarlar.

Buna rağmen, "ökseotu" dendiğinde ilk akla gelen bitki Viscum album türü, Avrupa'ya özgü bir bitkidir. Ancak sonradan ökseotu kavramının kapsadığı canlılar, Misodendraceae olarak da bilinen güneyli kayınağacıgiller ve Loranthaceae olarak bilinen Noel ağacıgilleri de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. 

Parazitizm, damarlı bitkilerde en az 12 defa, bağımsız olarak evrimleşmiştir ve bunlardan 5 tanesi, sadece ökseotu olarak bilinen bitkilerde evrimleşmiştir. Yani ökseotu dendiğinde akla "aşk" gibi hoş duygular gelse de, aslında bu canlılar bitki parazitliğinin en yaygın örneklerinden bazılarını sergileyen, oldukça ilginç canlılardır. Örneğin Noel ağacıgiller olarak bahsettiğimiz Loranthaceae içerisinde 73 ayrı cins ve 900 ayrı tür bulunmaktadır!

Ökseotunun kültürel anlamı da, diğer Noel ve yılbaşı unsurları gibi Hristiyanlar'a özgü değildir; çok fazla sayıda kültürde ve Hristiyanlık'tan çok öncelerde de görülmektedir. Örneğin, ökseotunun Noel süslemesi olarak veya birbirini sevenlerin altında öpüşmesinin beklendiği bir bitki olarak anılmasından çok önce Kelt Şamanizmi içerisinde kendisine anlam bulduğu görülmektedir. İsa'dan ve Noel kutlamalarından asırlarca önce yaşamış olan bu şamanlar, ökseotunu "Dünya'nın ötesindeki cennetlerden düşmüş ve Dünya'da büyümeyi başarmış bir bitki" olarak görmüşlerdir. Bu nedenle ökseotunun bildiğimiz Dünya ile "cennet" arasındaki bir köprü olduğuna inanmışlardır. İşte "ökseotu altında öpüşme" veya yaşam alanlarının ökseotu ile süslenmesi, bu şaman geleneklerinden gelen ve "cenneti yüceltme" ve "birbirine bağlılık" gibi kavramları öne çıkaran bir davranıştır. 

Nordik mitolojide de ökseotuna referanslar görmek mümkündür. Örneğin mitolojiye göre Loki, kör Tanrı Hodur'u, aşk, barış, bağışlama gibi kavramlarla ilişkilendirilen Baldur'u öldürmeye ikna etmiştir. Hodur, bu hayali cinayeti ökseotundan yapılmış bir ok ile işlemiştir; çünkü Baldur'un direncinin olmadığı tek bitki ökseotudur. Bazı inanışlara göre ökseotunun barış ve dostluk sembolü haline gelmesi, bu mitolojik cinayet içerisindeki rolünden ötürüdür.

Orta Çağ'da da ökseotuna anlamlar yüklenmeye devam edilmiştir. Özellikle de "doğurganlık" ve "yaşam" ile ilişkilendirilen bu bitkinin altında öpüşme furyası 18. yüzyıl İngilteresi'ne kadar Hristiyan geleneklerinde görülmemiştir. Sonrasındaysa Viktoryen İngilizler bu geleneği toplum arasında hızla yaymışlardır ve ancak ondan sonra günümüz toplumlarında bu davranış görülmeye başlamıştır. 

Bu şahsi inanç ve geçersiz argümanlar bir yana dursun, ökseotunun ekolojik anlamı oldukça büyüktür. Uzun yıllar boyunca yarı-parazitik doğasından ötürü yok edilmesi gereken bir bitki olarak düşünülen bu canlı, yakın geçmişte "anahtar tür" ilan edilmiştir. Yani ökseotu olmaksızın, ökseotunun bulunduğu ekolojik yaşamalanları dengeli kalamaz ve bozulurdu! Bunun sebebi, her ne kadar ökseotları bulundukları bölgedeki bitkilere zarar veriyor olsa da, kendilerini yiyen çok sayıda hayvan bulunuyor olmasıdır. Ayrıca parazitik yaşantıları sırasında diğer bitkilerin üremesine de büyük katkılar sağlamakta oldukları keşfedilmiştir. Ökseotlarının bulunduğu bölgelerdeki yaşam çeşitliliğinin ciddi anlamda arttığı tespit edilmiştir. Bu ve bunun gibi sebeplerden ötürü ökseotlarının ekolojik değeri daha iyi anlaşılmalıdır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/10/2020 02:26:14 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4857

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Fotoğraf
Yapay Seçilim
Koku
Şiddet
Kök Hücre
Coğrafya
Kültür
Sinaps
Virüsler
Dünya Dışı Yaşam
Dinozor
Yılan
Küresel Isınma
Kuyruk
Saç
Tehlike
Tarih
Konuşma
Factchecking
Canlı Cansız
Mers
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Cinsellik
Yörünge
Makroevrim
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Para kazanmak kolaydır. Asıl zor olan fark yaratmak.”
Tom Brokaw
Geri Bildirim Gönder