Kısa Cevap: Hayır, bir sapan etkisi veya büyük bir yıldızın çekimi bir kara deliği parçalayamaz.
Neden Parçalanamaz?
Bunu astrofizik kurallarıyla şöyle özetleyebiliriz:
- Kara delikler evrendeki en yoğun şeylerdir. Büyük bir yıldızın çekimi ne kadar güçlü olursa olsun, kara deliğin etrafındaki çekim kuvveti yıldızın ona uyguladığı çekimden çok daha fazladır.
- Bir şeyin kendi içindeki kuvveti kırarak parçalanması için dışarıdan uygulanan çekimin onu yenmesi gerekir. Hiçbir normal yıldızın çekimi bir kara deliği parçalayacak kadar güçlü değildir.
- Aslında tersi olabilir. Küçük kara delik yıldızın etrafından hızla dönüp çok hızlı bir şekilde sistemden fırlatılabilir. Bu sırada yıldızın kendisi zarar görebilir. Kara delik geçerken yoğunluğu ve çekimiyle yıldızın dış katmanlarındaki gazları kendine çekebilir.
- Kara delikler, kaya veya gaz gibi fiziksel maddeler değil, uzay-zamanın büküldüğü yerlerdir. Çarpacak veya yırtılacak bir yüzeyleri yoktur.
Özetle; kara delik gerçekten de çok hızlı bir şekilde fırlatılır, ancak ona hiçbir şey olmaz. Bütün yük ve hasar büyük yıldız tara fından alınır.
Kütle çekim etkisinden kaçış konusu fiziğin çok detaylı incelediği bir konu. Konu kısaca "Escape Velocity" olarak adlandırılıyor. Dünyanın yüzeyinden uzaya fırlatılan bir cismin yer çekimi etkisiyle dünyaya geri dönmemesi, dünyanın çekim etkisinden kurtulması için gereken fırlatma hızı (escape velocity) 11,2 km/sn dir. Bu hızdan daha düşük hızla fırlatılan cisim zamanla kütçe çekim etkisiyle yavaşlayacak, bir noktada bir anlığına durarak bu defa aynı çekim etkisiyle dünyaya geri dönmeye başlayacaktır.
Bu arada dikkatinizi çekmek istediğim nokta fırlatılan cismin kütlesinin bir önemi yok. Bir bilyeyi yada bir otobüsü bu hızla fırlatabilirseniz geri dönmeyecek şekilde dünyadan uzaklaşır.
Başka cisimler için kurtulma hızı örnekleri vermek gerekirse;
Güneş için 617,5 km/sn
Ay için 2,37 km/sn
Kara delik için > 299.792 km /sn (bu rakam tanıdık geldi mi? Kara deliğin olay ufkunu geçmemiş bir cismin kara deliğin çekim gücünden kurtulabilmesi için ışık hızından bile yüksek hızda fırlatılması lazım) (kütleli hiçbir madde ışık hızı yada üzerinde bir hıza çıkamadığı için kara delikten kaçış olmuyor)
Özetle; sorunuza dönersek patlayarak ikiye bölünen cisimlerin tekrar dönüp birleşeceklermi, sonsuza kadar uzaklaşacaklarmı sorusunun cevabı; patlama anındaki birbirlerinden uzaklaşma hızlarına bağlı. Aşağıdaki formülle hesaplandığında bulunan hızdan daha yüksek hızla yola çıkarlarsa geri dönüş olmayacaktır.[1]
/qna/0ffbb687-1ceb-424e-9adf-878f332cd7c1.jpeg)
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.