Dünya'nın merkezde olduğuna, dönmediğine inanılan ve buna aykırı tezler ileri sürenin cezalandırıldığı bir dönemde evrenin sonsuz olduğunu haykırdığınızı düşünün.

Giordano Bruno, zamanının ötesinde bir insandı.

Bruno'yu temsil eden Teofilo, eğitimli ve açık fikirli bir meslekten olmayan Smitho, koyu Aristotelesçi bir bilgiç olan Prudenzio ve iğneleyici sözleriyle sohbete renk katan Fruella arasında geçen beş diyalogdan oluşan kitapta, Bruno, Kopernik’in Güneş merkezli evren modelini savunuyor ve Aristotelesçi dünya görüşüne meydan okuyor. Güneş merkezli teoriyi doğrulamakla kalmayıp aynı zamanda evrenin sonsuz olduğunu ve güneş sistemindekilere benzer sayısız dünyadan oluştuğunu söylüyor.

Bruno, Kopernik'i yaygın önyargılardan kurtulduğu için över ama ekler: "Yine de çok ileri gidemedi, çünkü doğadan çok matematiğin öğrencisi olduğu için yanlış ve yanıltıcı ilkelerin köklerini söküp atacak kadar derine inemedi." Başka bir deyişle, Kopernik bir başlangıç yaptı ama sadece bir matematikçi olduğu için geleneksel hataların ardında yatan varsayımlarla başa çıkamadı.

Bunun sebebi salt bilimsel açıdan değil, gnostik (gizemci) bilgelik açısından evrene bakmasıdır. Bruno bir Rönesans Hermetiğiydi. Hermes Trismegistus'un (Kimileri onun İdris Peygamber olduğunu söyler) ilkelerini takip ediyordu. Dünya'nın dönüşü Bruno tarafından coşkuyla desteklenir, üç beş matematiksel formül yüzünden değil, "Dünya'nın yaşayan bir organizma" olduğu şeklindeki daha yüksek bir nedenle. Newton mekanik açıklamalar getirene kadar gezegenlerin devinimi ilahi bir olay, bir gizemdi.

Kitapta en eğlendiğim kısımlardan birisi, çamurlar içinde ziyafete gitmeye çalışırken yaşadığı maceralardı. Bruno'nun oldukça esprili ve eğlenceli bir yanı olduğunu fark ettim. Öte yandan muhtemelen takdirini kazanması zor, hoşgörüsüz ve küçümsemeye yatkındı. Devrinde yaşasaydım tanışmak istediğim insanlardan birisi.

İşlediği konulardan dolayı ağır bir kitap. İnce olmasına rağmen anlamak için çaba sarf etmek gerekiyor ve yavaş okunuyor. Çevirisinin iyi olmadığını düşünmüştüm ama aslında, Bruno'un dili ağdalıymış. Kitap hakkında yazılan bir makalede "Hem Latincesi hem de İtalyanca düzyazısı yorumlama zorluklarıyla doluydu," diyor.

Kitabın adı, Hristiyanlık'ta Büyük Perhiz'in ilk günü olan Kül Çarşambası'na atıf. Bruno'nun ölümünün de küller içinde gelmesi büyük ve üzücü bir tesadüf.

İmparator filozof, “Başkalarının sözlerini dikkatle dinlemeye alıştır kendini ve konuşanın zihnine girmeye çalış elinden geldiğince.” demiş. Hadi ben de nice zamandır okuduğum bu kitabın satırlarıyla Marcus Aurelius’un zihnine girmeye çalışayım.

Marcus Aurelius, Roma İmparatoru ve bir stoacıdır. Stoacı felsefede, dış dünyadaki olaylar kontrol edilemez ve bu yüzden onlara karşı duygusal tepkiler geliştirmek anlamsızdır. Önemli olan, insanın sadece kendi düşüncelerini ve tepkilerini kontrol edebileceğini fark etmesidir. Bu bağlamda Stoacılar, kaderci bir bakış açısıyla yaşamın getirdiği zorlukları kabul ederler ve bunlara karşı direnç geliştirmeye çalışırlar.

Temel ilkelerinden biri "duygulara kapılmamak"tır. Yani, sevgi, öfke, üzüntü gibi duygular yerine, mantıklı ve soğukkanlı bir tutum benimsemek esastır.

Kitaptan şu alıntıyla stoacılığı özetleyebiliriz: “Ben başıma gelenin kötü bir şey olmadığını düşünürsem ondan bana zarar gelmez.”

Kendime Düşünceler, Aurelius’un kendi kendisine yönelik öğütlerinin yer aldığı 12 kitapçıktan oluşur. Bazı kitapçıkların altında nerede kaleme aldığını da yazmıştır, filozof: Quadi topraklarında ya da Carnuntum’da gibi... Haritadan yazıldığı yere bakıp oranın iklimini, Roma dönemindeki halini, Marcus Aurelius’un -heykelinden yola çıkarak hayal ettim- kıvırcık saçlarını, düşük göz kapaklarını, mum ya da antik lamba alevinde parşömene tüy kalem batırışını hayal etmek oldukça eğlenceliydi.

Neyse, kitaba dönelim. Kitaplar çoğunlukla notlar ve maddeler halinde. Her sayfada değerli tespit ve tavsiyeler var. Tek seferde hızlıca okunup kaldırılacak bir kitaptan ziyade, hep el altında durası ve sık sık rastgele bir sayfa açılıp okunası bir başvuru kitabı. İlk kitapta hocalarından ve ebeveynlerinden neler öğrendiğini anlatan imparator, onları onurlandırıyor.

Aurelius’un “tanrılar” ifadesini çoğul kullanması onun bir politeist (çok tanrıcı)-pagan olduğunu düşündürmemeli. Evrensel ilkeye ve evrenin özünün bir olduğuna yaptığı vurgu, panenteist ve tevhidi (tek tanrısal) kavrayışını ortaya koyuyor. Bu, onu evrensel ve zamansız hikmetlere ulaştırmış.

7. kitaptaki şu alıntı bu konuda gayet açık, hatta Aurelius’un inancının özeti gibi:
“Yani evren herkes için bir ve aynıdır; tanrı da tektir ve herkese içkindir; düşünen tüm canlıların özü, yasası, gerçeği, ortak aklı da tektir; elbette aynı kökeni ve aynı aklı paylaşan bütün canlılar için tek bir mükemmellik vardır.”

Kitaplar kronolojik olarak sıralanmışsa eğer, filozofun fikirlerindeki ufak değişimleri görebiliyorsunuz. Mesela önce tek başınalığa vurgu yapmış fakat zamanla gerekli olduğunda başkasından yardım almayı normalleştirmiş.

Roma zalim ve cahil imparatorlar gördü. Roma, filozof ve bilge imparatorlar da gördü, Marcus Aurelius gibi. Roma yıkılalı çok oldu ama bu kitabın bugünün okuruna söyleyeceği çok şey var.

Lazerler hakkında bilimsel bir kitap. Kolay okunabilir, akıcı bir dille yazılmış ve konuyu geniş çerçevede ele almış.

Lazer bir ışık türü olduğu için, kitap önce ışığın yapısını anlatarak başlıyor. Işığın dalga ve parçalık doğasını ayrı ayrı ele alıyor. İkinci bölümde lazer ışığının özelliklerini anlatıyor. Tek renkli, eşevreli olması lazer ışığının pek saçılmamasını sağlıyor ve gücünü artırıyor.

Üçüncü bölümde lazer ışığının üretilmesi, dördüncü bölümde lazerin tarihi; beşinci bölümde tıbbi alanda, altıncı bölümde sanayi alanında, yedinci bölümde iletişimde, sekizinci bölümde veri okuma ve yazmada, dokuzuncu bölümde ölçüm alanında kullanımı anlatılıyor.

Onuncu bölüm, yani "holografi", benim en sevdiğim bölüm oldu. Hologramlar yani bir manada "ışık heykelleri" de lazerlerden faydalanarak yapılıyor.

Küçük iki genel kültür bilgisi verip yorumu sonlandırıyorum:
- Lazerin mucidi Amerikalı Gordon Gould.
- Biz telaffuzuyla "lazer" desek de İngilizce orijinal "LASER" kelimesi de esasında bir kısaltma ve anlamı şu: "Uyarılmış Salınım Işımasıyla Işık Yükseltmesi" (Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation)

Konuyla ilgilenen bütün okurlara tavsiye ediyorum.