Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

İnsanların Tarım Zararlıları ile Evrim Savaşı, Şarap Yapımında Kullanılan Üzümlere Zarar Veriyor!

İnsanların Tarım Zararlıları ile Evrim Savaşı, Şarap Yapımında Kullanılan Üzümlere Zarar Veriyor! Pixabay
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, NPR isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Türlerin evrimini genellikle birbirinden ayrışık (izole) olaylar olarak düşünmeye meyilliyizdir. Örneğin insanların evrimini, diğer türlerle karşılıklı olarak pek düşünmeyiz. Ancak av-avcı ilişkisi gibi bariz ekolojik ilişkilerin olduğu durumlarda türler arası ilişkilerin evrimsel süreç üzerindeki etkisini fark etmeye başlarız. Halbuki aynı ekolojik bölgeyi dolduran türler, birbirleriyle doğrudan rekabet halinde olmasalar bile, birbirlerinin evrimini etkileyebilirler. ABD'nin Texas eyaletinin batısında yetiştirilen pamukları etkileyen tarım zararlılarının evriminin, aynı bölgede yetiştirilen şaraplık üzümlerin yaşamı üzerindeki etkisi, bunun ilginç örneklerinden birisidir.

Birdenbire Ölmeye Başlayan Üzümler

Texas'ın Yüksek Düzlükler olarak bilinen batı bölgesinde yaşayan Andis Applewhite, ailelerinden gelen geleneği sürdürerek tarlalarında pamuk ve buğday yetiştiriyor. Ancak bu geleneği kırmak istemesi sonucu, tarlanın bir kısmına "kabarne fran" ("cabarnet frank") şaraplarının yapımında kullanılan siyah üzümlerden ekmeye karar verdi. Ancak toprakların verimliliğinde ve üzümün sağlığında hiçbir sorun olmamasına rağmen, daha bugüne kadar hiçbir sene üzüm alamadı! Dahası, üzümler ezilip bükülerek ölüyorlar. Üstelik Applewhite, bu sorunla yüzleşen tek çiftçi de değil.

Texas, bünyesinde barındırdığı 400 şaraphanesinden elde ettiği yıllık 13 milyar dolarlık gelir ile ABD'nin en büyük şarap üreticilerinden birisi. Dolayısıyla üzümlerin gördüğü zarar, bir eyaletin ekonomisini doğrudan etkiliyor. Peki neler oluyor? Suçlu kim? Şey... Evrim. Spesifik olarak, bitkilere zarar veren otların, bu otlara karşı kullandığımız öldürücü kimyasallara karşı geliştirdikleri savunma sistemlerinin evrimi!

Roundup
Roundup
NPR

Tarım Zararlılarında İlaca Karşı Direncin Evrimi

Her şey, pamuklar ve haşereler arasındaki evrimsel mücadele ve insanın bu mücadeleye müdahil olmasıyla başladı. Birçok bitki, haşerelerle belli bir noktaya kadar mücadele edebilir. Ancak insanlar, üretimi arttırabilmek için sentetik haşere öldürücüler ile tarım ürünlerine destek olmaya başladılar. Bu öldürücülerin en meşhuru, Monsanto tarafından üretilen Roundup isimli haşere öldürücü. Örneğin Applewhite'ın komşu tarlasında bulunan Dan Smith, şöyle diyor:

Bizim eski Roundup, her türlü zararlıyı, her zaman ve her yerde öldürüverirdi. Harika bir şeydi!

Roundup şöyle çalışıyor: Genetiği değiştirilerek haşerelere karşı sağlamlaştırılmış olan pamuk, tarlaya ekiliyor. Böylece haşere öldürücü kimyasallar, bu pamuklara zarar veremiyorlar. Bu nedenle çiftçiler, Roundup gibi haşere öldürücü kimyasalları tarlaya havadan veya karadan sıkabiliyorlar. Öldürücüler, sadece haşerelere etki ediyor, pamuğa hiçbir zarar veremiyor.

Ancak işler, 2013'te değişti. Roundup, artık çalışmıyordu. Smith, şöyle diyor:

Haşerelerin, haşere öldürücülere karşı direnç kazandığı ilk yıllar bizim için bir kabus gibiydi. Ne yapacağımıza dair hiçbir fikrimiz yoktu.

Bu, evrimdir. Pamuklara zarar veren zararlıların popülasyonundaki bazı bireyler, yıldan yıla geçen süre içinde geçirdikleri mutasyonlar sonucunda, zararlı öldürücü kimyasallara karşı direnç kazanırlar. Bir veya birkaç mutasyon bile bu kimyasallara karşı direnç kazandırabilir. Bu bireyler, popülasyon içinde hızla avantajlı konuma geçerler; çünkü diğer otlar (zararlılar) Roundup etkisiyle ölürken, bu mutant bireyler dirençlidir ve kolaylıkla üremeye devam edebilirler. Böylece daha çok yavru üretirler, gelecek nesle bu mutant (ve avantajlı mutasyonlara sahip) genleri daha çok aktarırlar. Kısa sürede popülasyon, sadece bu avantajlı bireylerin torunlarından oluşur hale gelir. Hele ki bu mutasyon, diğer fiziksel özelliklere de etki ederse (veya fiziksel özelliklere etki eden diğer mutasyonların önünü açarsa), türler kademeli bir şekilde fiziksel olarak da değişirler. Hatta eğer coğrafi izolasyonlar gibi mekanizmalar devreye girecek olursa, bir tarladaki zararlılarda belli özellikler evrimleşirken, başka bir tarlada başka özellikler birikir ve nihayetinde tek 1 ata türden birden fazla torun evrimleşir. İşte bu, türleşmedir.

İnsanların Evrimle Mücadelesi ve Savaşın Yan Etkileri

Monsanto ve Dow gibi büyük ilaç üreticileri, 2013 yılında hemen bu direnci araştırmaya başladılar. 2017 yılında ise güçlendirilmiş bir formülle ürettikleri yeni bir ilacı piyasaya sürdüler. Bunlar, on yıllardır kullanılan dikamba ve 2,4-D gibi alışılagelmiş zararlı öldürücü kimyasalların yeni versiyonları gibi düşünülebilir. Bunlara sentetik oksin öldürücüler adı veriliyor.

İnsanların hedefi belli: Söz konusu mutant zararlıları da öldürebilecek olan yeni kimyasal formüller çıkarmak. Böylece evrimsel silahlanma yarışında bir adım öne geçebilmek. Ne var ki her yeni kimyasal formül, bazı beklenmedik veya hesaplanmamış yan etkilerle gelebiliyor. Yeni Roundup formülü zararlıları başarıyla öldürüyor öldürmesine ama... Bir yandan da komşu tarlalara çok daha rahat uçabiliyor. Yani daha uçuşkan bir formüle sahip!

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Son birkaç yıldır Amerika'daki tarlalar bu sorunla boğuşuyor. Missouri Üniversitesi'nden araştırmacılar, bugüne kadar yan tarlalardan uçan kimyasallar nedeniyle etkilenen 600'den fazla şikayet aldılar. Etkilenen tarım ürünleri arasında soya fasulyesi gibi birçok bitki bulunuyor.

Türler arası evrim savaşı, insanların sosyal yaşantısını da etkiliyor. Örneğin Arkansas'ta bu şekilde tarlalar arası geçiş nedeniyle çıkan bir kavgada, 1 çiftçi vurularak öldürüldü.

Bilim insanları ve devlet yöneticileri, söz konusu problemlerin önüne geçmek için yöntemler arıyor olsalar da, kimyasal üreticileri eğer doğru kullanılacak olursa ilaçlarının bu tip bir yan etkisi olmadığını iddia ediyorlar. Texas Tech Üniversitesi ve Texas A&M Üniversitesi'nde zararlı ot uzmanı olan Prof. Dr. Peter Dotray şöyle diyor:

Bu kimyasalları uygulayanların takip etmesi gereken çok daha fazla detay var. Bunların çok dikkatli bir şekilde takip edilmesi gerekiyor.

Gerçekten de, yeni ilaçlar söz konusu tarlalar arası geçişi önlemek için farklı spreyleme yükseklikleri ve tampon alanların oluşturulması gibi gereksinimlerle geliyor. Ayrıca bu kimyasalların kullanılabilmesi için özel izinler alınması gerekiyor. Benzer şekilde, saatte 16 kilometreden yüksek hızda esen rüzgarlarda spreyleme işleminin kesinlikle yapılmaması gerekiyor. Bunlara uyulmadan yapılan uygulamalar, kaçınılmaz olarak evrimsel felaketlere neden olabilir.

Tarım zararlıları ile mücadele, modern tarımcılığın vazgeçilmez parçalarından birisi. Bu mücadelenin en önde gelen silahları ise kuşkusuz zararlı öldürücü kimyasallar. Ancak bu kimyasalların etrafa zarar vermemesi için koyulan gereksinimler, bazı tarlalar için uygulanması imkansız kriterler oluşturuyor. Örneğin şaraplık üzüm üreticisi Bobby Cox, şöyle diyor:

Batı Texas'ta saatte 16 kilometre hızdan daha yavaş rüzgarların estiği bir gün hayal etmek imkansız. Bu koca bir peri masalından ibaret! İmkansız!

Cox'un öfkesi anlaşılır; çünkü yeni formüle sahip kimyasallar, 30 yıldır var olan şaraplık üzüm tarlalarının %20'sini yok etti. Pamuğu her 2 yılda bir ekmek mümkünken, şaraplık üzümlerin yetişmesi için yıllar yılı beklemek gerekiyor. Dolayısıyla çok daha özen, özveri ve çaba isteyen bir iş. Öyle ki, Cox'un bu hasarın önüne geçerek, tam kapasitede üzüm üretmeyi beklediği ilk yıl 2020.

Sonuç

Popülasyonumuz büyüdükçe, modern tarım teknolojileri de giderek artan bir öneme sahip oluyor, olacak. Ancak sadece geçici ve kısa dönem etkilere odaklanarak attığımız her adım, bizi uzun ve kalıcı çözümlerden alıkoyuyor. Eğer insanlık olarak geleceğimizi garanti altına almak istiyorsak, mutlaka evrimsel biyolojinin ışığını tarım teknolojilerine eksiksiz olarak yansıtmamız gerekiyor. Türlerin evrimsel değişimlerini ve çevresel etkenlerin değişimine verdikleri tepkiyi çok iyi anlamamız, çalışmamız ve buna uygun adımlar atmamız gerekiyor.

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 1
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/07/2020 06:35:47 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7371

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Bilgi Felsefesi
Ribozim
Molekül
Yörünge
Kültür
İnsan Türü
Zaman
Canlılık
İnsan Sağlığı
Zehir
Ay Ve Dünya
Covıd-19
Tehlike
Hava
Aşılar
Gezegen
Genel Halk
Hücre
Sıcaklık
Lgbt
Seçilim
Kuantum
Kamuflaj
Oyun Teorisi
Devir
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Eğer görelilik teorim ispatlanırsa Almanya beni Alman ilan edecek, Fransızlar ise Dünya vatandaşı... Yanlışlanırsa Fransızlar beni Alman ilan edecek, Almanlar ise Yahudi...”
Albert Einstein
Geri Bildirim Gönder