Science Advances dergisinde yayımlanan iki ayrı çalışma, Ay'ın yakın yüzünde daha önce fark edilmemiş devasa bir kraterin varlığını ortaya koydu. Krater, NASA'nın Ay Keşif Yörünge Aracı (LRO) tarafından Nisan-Mayıs 2024 tarihleri arasında tespit edildi; ancak geniş açılı görüntüler veri yığınında Ağustos 2025'e kadar fark edilemedi.

Geç Thomas McGetchin'in adını taşıyan bu krater yaklaşık 222 metre genişliğinde ve 43 metre derinliğinde; iki futbol sahası uzunluğuna ve üst üste dizilmiş üç okul otobüsü yüksekliğine eşdeğer. Bu ölçüler onu güneş sisteminin yakın dönemde oluşmuş en büyük bilinen çarpma krateri yapıyor; LRO'nun on yıl önce bulduğu önceki rekortmenden üç kat büyük. Araştırmacılar böyle büyük çaplı bir çarpma olayının yaklaşık 132 yılda bir gerçekleştiğini tahmin ediyor.

Çarpmanın ardından yüzey 106 kilometreden fazla bir alanda altüst oldu. Toz ve kayalık toprak, beklenenden daha yüksek bir açıyla fırladı. Bunun yanı sıra kraterin çevresinde yaklaşık 6,5 kilometre genişliğinde bir soğuk nokta tespit edildi; bu, Ay toprağının gevşeyip karıştığına işaret ediyor. UCLA'dan David Paige bu durumu bahçıvanlıkla kıyaslıyor: "Artık çarpmaları, toprağı altüst ederek normalde yüzeyin altında kalan malzemeyi üste çıkaran bir bahçıvanlık yöntemi olarak düşünüyoruz."

Bu keşfin pratik önemi de büyük: LRO'nun son bulguları, Ay yüzeyinin en üst 2,5 santimetrelik katmanının fırlayan enkaz tarafından her 80.000 yılda bir devrildiğini gösteriyor; bu tahmin edilenden çok daha hızlı. Kamera baş bilimcisi Mark Robinson, bir sonraki adımın bu tür çarpma enkazının NASA'nın planlanan Ay üssüne çarpma riskini hesaplamak olduğunu vurguluyor.

Modern süper spor arabaların teknik verilerine baktığımızda ulaşılan hızlar bize olağanüstü gelebilir; fakat insanlığın karada ses duvarını neredeyse 30 yıl önce aştığı gerçeğini çoğu zaman gözden kaçırıyoruz.

Kara hızı rekorlarının serüveni 1899 yılına kadar uzanıyor. Üstelik saatte 100 kilometre sınırını tarihte ilk kez deviren makine benzinle değil, bataryayla çalışan elektrikli bir araçtı. O yıllarda aerodinamik bilimi henüz emekleme aşamasında olduğundan, aracın gövdesi mermi gibi tasarlansa da sürücü rüzgara meydan okurcasına tamamen açıkta oturuyordu.

1920'lere gelindiğinde hız arzusu öyle bir boyuta ulaştı ki, mühendisler otomobil şasilerine uçaklardan ve deniz motorlarından söktükleri devasa üniteleri monte etmeye başladılar. Bu çılgınlığın yarattığı en büyük sorun, araçları hızlandırma dehamızın onları durdurma kabiliyetimizin fersah fersah ötesinde olmasıydı. Örneğin 1927'de saatte 327 kilometreye fırlayan Sunbeam 1000hp modelini durduracak fren teknolojisi dünyada henüz yoktu; test pilotu yavaşlayabilmek için aracı doğrudan okyanus dalgalarının içine sürüyordu.

Pistonlu motorların sınırları tükenince sahneye savaş jetlerinin türbinleri çıktı. Garajlarda modifiye edilen jet motorları tuz göllerinde kükredi ve nihayet 1997'de Thrust SSC ile karada saatte 1.223 kilometreye ulaşılarak ses hızı aşıldı. İki devasa jet motorunun gücüyle tekerlekleri yerde tutulan bu araç, yaklaşık 30 yıldır kırılamayan efsanevi bir mühendislik başarısına imza attı.

Tüm bu tehlikeli denemeler yalnızca bir avuç hız tutkununun macerası değildi; bugün bindiğimiz otomobillerin aerodinamik yapısının, fren sistemlerinin ve yol tutuş dinamiklerinin asıl laboratuvarı oldu.

Teknolojinin ve insan bedeninin sınırlarını düşündüğünüzde, tekerlekleri olan bir makineyle ses hızını aşmayı siz göze alabilir miydiniz?

Enhance your everyday makeup with ColorsQueen Lip Gloss, designed to give lips a smooth, radiant, and glossy appearance. From Tinted Lip Gloss  and Shimmer Lip Gloss to Plumping Lip Gloss and Lip Gloss for Dry Lips, explore options for different beauty preferences. Choose a comfortable non-sticky lip gloss for daily wear or add extra sparkle with a High-Shine Glitter Lip Gloss.

Sudoku #16 - Orta
09:50
https://evrimagaci.org/sudoku

Dünyanın bazı bölgelerinde bir çocuğun ergenliğe ulaşabilmesi için ortalama 43, bazen de 100'den fazla sıtma nöbeti atlatması gerekiyor.

Afrika'nın sıtma yükü yüksek bölgelerinde hastalık, çocukların peşini hiç bırakmıyor. Benin ve Nijerya gibi ülkelerde beş yaş altı çocuklar neredeyse her yıl ortalama bir kez sıtmaya yakalanıyor. Ülke ortalamaları görece düşük kalsa da, bazı yörelerde çocuklar yılda altı kez sıtma geçiriyor. Henüz bağışıklığı gelişmeyen bedenleri, daha bir enfeksiyonu atlatamadan diğerine yenik düşüyor. Yetişkinler zamanla bağışıklık kazansa da çocuklar için durum oldukça zorlayıcı geçiyor.

Senegal'de 111 çocuğun on yedi yıl boyunca yakından izlendiği bir araştırma, bu ağır tablonun detaylarını veriyor. İzlenen gruptaki ortanca çocuk, on yedi yıllık süreçte tam 43 sıtma atağı yaşıyor. Dört çocuk 100'den fazla kez hastalığa yakalanırken içlerinden en kötüsü 112 atağı buluyor. Hastalıktan nispeten en iyi korunan çocuk bile bu sürede 11 kez yatağa düşüyor.

Veriler koruyucu araçların yeterince bulunmadığı geçmiş yılları yansıtsa da, önlemlerin ne kadar etkili olabileceğini de gösteriyor. Bugün ilaçlı cibinlik kullanımı enfeksiyon oranlarını yirmi beş kat düşürüyor. İki dolara alınan ilaçlı bir cibinlik, yatağın üzerine gerildiğinde salgın döngüsünü kırıyor.