Utopia

Utopia kendi sayfamda da paylaştığım ve yorumladığım bir kitap. Ütopya’yı okurken şunu hissediyorsun. Thomas More aslında sana “bak, böyle bir dünya var” demiyor; “senin yaşadığın dünya neden böyle?” diye soruyor. Kitap, hayali bir ada üzerinden ilerliyor ama anlattıkları fazlasıyla gerçek. Özel mülkiyetin, sınırsız hırsın ve adaletsizliğin insanı nasıl bozduğunu yüzüne yüzüne söylüyor.

Ütopya Adası’ndaki insanlar daha eşit, daha sakin ve daha az hırslı. İlk başta kulağa çok hoş geliyor. Ama biraz durup düşününce şunu fark ediyorsun: Bu düzen ne kadar adil olursa olsun, fazla kusursuz. Herkes mutlu gibi ama birey olmanın alanı da dar.

More’un asıl başarısı burada. Sana hazır bir cennet sunmuyor ve seni ikilemde bırakıyor. “Daha adil ama daha sıkı kurallı bir dünya mı, yoksa özgür ama adaletsiz bir dünya mı?” diye sorduruyor.

Ütopya bittiğinde şunu düşündüm .Belki sorun, kusursuz bir düzen aramamızda değil; insanı merkeze almadan düzen kurmaya çalışmamızda.

Ütopya, Thomas More’u bugün hâlâ tanımamızı sağlayan kitaptır. Koyu bir Katolik olmasına ve pek çok dini metin kaleme almış olmasına rağmen, More bu eserinde sosyalist bir devlet düzenini ve tüm dinlerin serbestçe yaşandığı bir ada toplumunu anlatır. Onu asıl ilginç kılan da bu çelişki değil, bu çelişkiyi düşünsel bir cesaretle yazıya dökebilmiş olmasıdır.

Kitaptaki en dikkat çekici ayrıntılardan biri evlilik anlayışıdır. Ütopya’da evlenmeden önce çiftler, yaşlı ve güvenilir kişiler gözetiminde birbirlerini çıplak olarak görürler. More’un bu konudaki savunması oldukça sarsıcıdır: Bir hayvanı ya da bir giysiyi satın almadan önce bile her yanını inceler, kusuru var mı diye bakarız. Hayatımızı birlikte geçireceğimiz insan için bunu yapmamızdan daha doğal ne olabilir?

Ütopya, sadece bir toplum tasviri değil; ahlak, akıl ve gelenek üzerine hâlâ rahatsız edici sorular soran bir metindir.