Doğa Kavramı (The Concept of Nature)

Alfred North Whitehead (1861-1947) İngiliz matematikçi, mantıkçı ve filozof. İlk dönem eserleri matematik ve mantık bilimleri üzerine olan Whitehead'in bu alanlardaki en bilinen çalışması, Bertrand Russell'la birlikte yazdığı üç ciltlik Principia Mathematica (1910-1913) adlı eserdir. İkinci dönem eserlerinin konusunu bilim felsefesi ve epistemoloji oluşturur. 1924 ve sonrasını kapsayan son dönem eserleri ise metafizikle ilgilidir ve bu son dönemde kendi metafizik sistemini kurmuştur. Özellikle de Doğa Kavramı (1920), Science and the Modern World (1925) ve Process and Reality (1929) adlı eserleri onun olgunlaşmış metafizik görüşünün genel bir resmini sunmaktadır. Batı felsefesinde farklı bir yer kazanmasını sağlayan ''süreç'' görüşünü de bu dönemde ortaya atmıştır ve süreç felsefesinin etkileri çağdaş felsefede Gilles Deleuze ve Donna Haraway gibi figürler üzerinden yankılanmaya devam etmektedir.

Whitehead'in düşüncesinde doğanın temel yapı taşları olan olaylar, gerçekliği diziler şeklinde örgütleyen ve bir tutarlılık ekseninde konumlandıran kurucu süreçlerdir. Zamanı ve mekanı olaylardan bağımsız düşünemeyeceğimizi iddia eden düşünür, nesne olarak temsil ettiğimiz her şeyin, olay parçacıklarından, oluşan bir bileşim olduğunu söylüyor. Böylece etkileme ve etkilenme kapasiteleriyle dolu olaylardan oluşan bir evren imgesi felsefenin gündemine ilk kez böylesine bir netlikle oturuyor. Bu proje, yaşadığımız evreni sabit varlıklardan oluşan bir yığın olarak değil de olay dizileri şeklinde düşündüğümüzde gerçekliğin bambaşka bir biçimde tezahür edebileceğini gösteriyor. Whitehead'in süreç felsefesinin kurucu eserlerinden biri olan Doğa Kuramı'nın bağlamı; Öklit, Pisagor, Einstein, Dedekind ve Poincare gibi fizikçi ve matematikçilerin yanı sıra Platon ve Yunan felsefesine ilişkin tartışmalar ışığında belirleniyor. (Arka Kapak)