Barbie

Nihayet filmi uçakta izleme fırsatı buldum ve açıkçası birkaç nedenle çok şaşırdım: Filmi izleyene kadar, konuya realist yaklaşarak "Barbieheimer" olayında Oppenheimer gibi ağır bir filmi taşıyanın pop kültürün bir ürünü olan Barbie olduğunu varsayıyordum. Ama kesinlikle Barbie'yi taşıyan Oppenheimer'mış, zira iki film birbiriyle kıyaslanabilecek kalibre ve klasmanda bile değil. Sadece hoş bir tesadüfü (COVID-19 dönemi sonrası insanları sinemaya çekme çabasının ilk başarılı ürünlerini) avantaja çevirmiş Barbie, hepsi bu.

Her şeyden önce, ilk yarım saatinde filmin amacının ne olduğunu anlamakta zorlandım, yani konu nereye gidecek çözemedim. Sonradan biraz toparladı ve kendini izlettirdi. Ama özünde Mattel'in kendi kendini ve geçmişini eleştirmesi (ve biraz da "günah çıkarma") olduğu sonucuna varıyorum. Tabii ki film boyunca konu itibariyle çok hoş mesajlar verilmiş. Özellikle de kadın-erkek eşitliğinde çok önemli bir akım olduğuna inandığım feminizmin "erkek düşmanlığına" dönüştürülmemesi konusunda epey çaba harcanmış (her zaman başarılı olunamasa da). Bu konuda yazılıp çizilecek çok şey var ama benim en büyük derdim, kadınları çok çeşitli gösterirken erkekleri monolitik bir yapının ürünüymüş gibi yansıtmaları olmuş. "Ken'in Arkadaşı" olarak pazarlanan karakter işi birazcık dengeliyor ama filmin en üzücü tarafı, artık bu konu topluma epey bir sirayet etmişken tüm erkeklerin aynı kafa yapısında olduğunu yansıtması olmuş. Artık feminizme destek olan da birçok erkek olduğu yeterince iyi yansıtılamamış ve bu da filmin mesajının biraz daha agresif kalmasına yol açmış. Belki 10 sene önce bu filmin mesajları yerinde olurdu; ama günümüzde verilen mesajların da toplumun kendisi gibi evrimleşmesi gerektiğini düşünüyorum.

Bunun haricinde kapitalizm ve beyaz yaka eleştirileri oldukça yerindeydi (ve eğlenceli bir şekilde komikti de); ama dediğim gibi bunlar sanki daha ziyade "günah çıkarma" gibi bir pozisyonda kalıyor. Bunları (ve feminizmin/kadınların çektiği çileyi) çok daha başarılı anlatan yüzlerce, binlerce yapıt var.

Kesinlikle 1-2 günde unutulacak, sıradan bir film; ama kıyıda köşede vaktiniz varsa ailecek eğlencelik olarak izlenebilir (belki).

2023 yılında yazdığım filme dair eleştirimi bu platformda da paylaşmak istedim. İyi okumalar

Gerçek olamayacak kadar güzel olan Barbie esasında gerçek. Biliyorum inanması güç ama Barbie, Barbara Handler adlı bir kız çocuğundan esinlenerek yaratıldı. Ayrıca Barbie’nin kökeni, müstehcen bir Alman çizgi roman karakteri olan Bild Lilli’ye dayanıyordu! Her zaman çalınan fikirler daha çok ilgi görür, popüler olur ve orijinallerini unutturur. Lilli’yi unuttuğumuz gibi. Hikayeyi başa saralım.
1950’lerin başında annesi Ruth Handler kızının yetişkin gibi görünen bebeklere ilgisinin normal bebeklere olan ilgisinden çok daha fazla olduğunu farketmiş. Kızı oyuncak bebeklere hep yetişkin rolleri veriyormuş. Ama yetişkinleri temsil eden hiçbir oyuncak yokmuş. Çünkü o dönemde yetişkin bebekler sadece kartondan yapılıyormuş. Böylelikle eşi Mattel’in kurucu ortaklarından olan anne, piyasada büyük bir açıklık görüyor ve durumu izah ediyor. Herkes fikrin asla tutmayacağını söylüyor ve Ruth İsviçre’ye tatile gidiyor. İşte o zaman Lilli ile karşılaşıyor.
2. Dünya Savaşı’ndan sonra erkekler arasında popüler olan çizgi romanın, oyuncak bebekleri de yapılmıştır. O yıllarda oyuncakları hem erkekler birbirlerine hediye edermiş hem de çocuklar arasında da gittikçe popüler olmuş. Amerika’ya döndüğünde Mattel’i ikna etmiş ve kızı Barbara’nın isminden ilham alarak Barbie’yi 9 Mart 1959’da piyasaya sürmüş. Bu bebek üç boyutlu, doksan altmış doksan, kusursuz bir bebek. Onunla oynayan çocukları çirkin hissettiren, güzellik algılarını bozan, yıllar sonra estetik yaptırmalarına sebep olan, kaburgalarını aldıran, bellerini bir sıkımlık yaptıran, gözlerini solucan deliği gibi genişletip burun deliklerini nefes alamama pahasına küçülttüren bir bebek.
1961’de “Barbie’nin erkek arkadaşı yok mu?” sorularına yanıt olarak, oğlu Kenneth’dan ismini alan Ken bebek gelmiş. Lilli’nin üreticileri 1960’larda Barbie’ye dava açsa da Mattel, Lilli’nin bütün haklarını satın almış. Nitekim de hayalleri gerçek olmuş. Barbie’nin üretilmesinden bu yana güzelliğin kriteri ulaşılması zor o betimden aşağı taşamamış. Ne kadar kısa boylu, göbekli, çirkin, çarpık bacaklı versiyonları çıkmış olsa da. Ama ben en çok Barbara Handler’a üzülüyorum. Psikolojisi acayip bozuk değilse ben de İrem değilim.
Aslında bir kısım çocuk için doğru. Bizim jenerasyonda renkli lens kullanan da çoktur mesela mavi göz takıntısı yüzünden. Sırf Barbie gibi gözükebilmek için yemek yememe hastalığına yakalandılar. Ben etkilenmedim ama internet üzerinde öyle hikayelerle karşılaştım ki… Ne kadar doğru bilemem ama etkilenmediyseniz çok güzel bir şey. Ama tabi etkilenen çocuklar bundan etkilenmese başka bir şeyden etkilenecekti. Olumlu yönleri de yoktu diyemem, mesela şu an birçok aile ve bir çok öğretmen için sorun olan bir konu: Oyun kurma. Biz çocukken oyuncak ile oyun kurmayı öğrendik. Hayal kurduk, kendi dünyamızı kurduk. Şimdi ki çocuklar tabletler ile hazır oyunları oynuyor ama bu başka yazının konusu… Barbie bende hiç güzellik algısı oluşturmadı sadece hayal kurdurttu ve Barbie, Winx gibi yapımlar bana ilham oldu özgüvenimi geliştirdi her şeyi yapabileceğime onlar inandırdı. Çünkü benim kurduğum dünyada aklıma geleni yapmam mümkündü ve yapamadığım yerde de bir şekilde onu yapılabilecek hale sokardım. Bu sebeple de oyuncaklarım, oyunlarım iyi ki varlardı. Barbie ne kadar güzellik algısı ile ünlü olsa bile aynı zamanda kızlara hem feminen olup hem de her şeyi yapabileceklerini gösteriyor, "Barbie ile her şey mümkün" sloganı buradan geliyor. Bir yerde doktor, bir yerde savaşçı bir yerde peri, prenses oluyor. Bazen seyahate çıkıyor. Bazen anne oluyor… Barbie bir devrimdir. Bu devrimin gelin bir de filmine bakalım:
Barbie filmi tüm dünyada pembe boya kıtlığına sebep oldu, biliyor muydun? Yönetmen sette her şeyin pembeye boyanması konusunda epey ısrarcı olmuş. Bunun nedeni pembenin çocuksuluğu koruyacağı düşüncesiyle ve yönetmene göre çocuksuluğu korumak diğer her şeyden daha da önemliydi. Yapım ekibinin görevi pembe aksesuarlar, giysiler ve film çerçevesine yerleştirilmiş pembe olan her şeyden oluşan bir dünya yaratmaktı. Bu durum da tüm pembe boyaların tükenmesine neden oldu. Bu yeri göğü pembe dünyayı görmek için sabırsızlananlar filmin gişe rekorlarını kırdı. Çok abartıldığı için birçok kişi hüsrana uğradı. Çok beğenenlerin yanında keşke çizgi film olarak kalsaydı diyenler de oldu. Ayrıca film yer yer pembeden nefret ettirip dünyamız ne güzelmiş dedirtti, yer yer de çocukluğumdaki hayallerin hala aşırı güzel ve imkansız olduğunu hatırlattı.

Benim bu filmden beklentim gerçekten yüksekti. Belki de az önce de dediğim gibi sebep sadece aşırı abartılması ve aylarca hakkında konuşularak devasa reklamının yapılmasıydı ama ben de hüsrana uğradım. Ben de pembe, şeker gibi görünen bu yapının aslında cesur ve sert bir hikaye sunacağı izlenimini uyandırmıştı bende. Hedef kitlesini geniş tutmaya çalışıp hem çocukluğunu Barbie bebekleriyle geçiren orta yaş izleyicilere göz kırpması hem de 13 yaşındaki izleyicilere hitap etme çabası arasında denge sağlamakta zorlanmış gibi geldi. Barbie bebek üzerinden toplumun ve kadının belli bedensel ve toplumsal kalıplara hapsedilmesini eleştiren film bu eleştiriyi erkek izleyicilere de empati yaptırabilecek bir bakış açısıyla sunuyordu. Margot Robbie ve Ryan Gosling’in Barbie ve Ken rolleri için yaratıldığına eminim. Margot plastik bir bebek olan Barbie’nin kusursuzluğunu ve zamanla insana dönüşen karakterini harika bir şekilde ayırt ederek doğallıkla sunuyor. Ryan ise beklenmedik derecede komikti. Ryan için birçok laf yapıldı, yok yaşlıymış, olmamış, bilmem ne… Bu adamın bir işe girip de kötü olması imkansız. Özellikle yaptığı mimikler yeterdi. Yönetmen ise popüler kültüre ve Hollywood filmlerine yerinde göndermeler yaparak izleyicileri gülümsetmeyi başardı. Ancak bu detayları spoiler vermeden anlatmam mümkün değil bu sebeple filmin en iyi yanına geçiyorum: Yaratılan atmosfer. Gerçekten Barbie’nin diyarını ziyaret ettiriyor gibi hissettiriyor.

Özetle bu film genel olarak ortalama bir gişe filmi olabilir ancak ele aldığı temalar ve yapılan cesur tercihlerle dikkat çeken bir film oldu.

Değinmek istediğim bir diğer konu daha var. Aylarca medya pompalanarak hedef kitle arttırılmaya çalışıldı. Oppenheimer’in yönetmenlerinin çok meşhur olmasından dolayı prim yapılmaya çalışıldı. Aynı kategoride bile olmayan iki apayrı film sürekli gereksiz yere kıyaslandı. Bu da iki film için beklentiyi yükseltti ve vermek istedikleri mesajı verememelerine sebep oldu. Bu bağlamda bakıldığında izleyici Barbie’den beklediğini alamadı zaten bence pek de sonuçlanmadı film. İkinci bölüme olması gereken olayları ikinci yarıya sığdırdılar. Bu da kısıtlı sürede alelacele bir şeyler anlatmayı gerektirdiği için yaratıcılığı öldürdü. Ayrıca da finali de çöktürdü. Çok eğlenceli ve yaratıcı olması gereken film ikinci yarıda mesaj bombardımanına döndü. O kadar çok mesaj vardı ki hiçbirini anlamamayla sonuçlandı. O yüzden Greta Gerwig Barbie gibi bir markadan efsane bir sinema yapıtı yaratmayı başaramadı. En azından eğlenceli olabilirdi, o da maalesef olmadı.

Hiç izlemeyenler için verdiği mesajlara dair de bir açıkla yapmak istiyorum. Film başta Barbie dünyasındaki her şeyin kadın elinde olduğu bir görüşü anlatıyor. Dünya’ya geldiklerinde ise bunun tam tersi bir dünya ile karşılaşıyorlar ve Barbie dünyasını Ken, ataerkil hale getiriyor. Sonra kadınlar tekrar gücü ellerine alıyorlar ve mutlu son ama bence mutsuz son. Bizim eksiğimiz kıyas yapmak zaten. Az önce de dedim. Apayrı iki şeyi kıyaslamaya bayılıyoruz. Ya kadının yeterlilikleri belli erkeğin belli. Neden birini diğerinden daha baskın yapmaya çalışıyoruz? Bence filmin varması gereken son, iki cinsiyetin de eşit olduğu bir dünya olmalıydı.

Ben bir kadın olarak yapıma dair eleştirimi bu cümleyle bitirmek istiyorum: Kadınların yaşadığı zorlukları ve erkekler üzerindeki gereksiz baskıyı anlatmanın en pembe haliydi, hüzünlü bir şekilde ayrıldım sinemadan. Gerçekler yüzüme vurdu, dışardan bir göz olarak dünyayı izledim.

Aslında açıkça overrated olduğunu düşündüğüm bir filmdir.

İtiraf etmeliyim ki; filmin başında Barbie'nin aklına bir anda ölüm düşüncesinin gelmesi, atmosfer, ve konunun bu şekilde gidişi hoşuma gitmişti. Filmin felsefi bir tarafı olduğunu düşünmüştüm. Bu yüzden filmin ilk dakikalarını beğendiğimi itiraf etmeliyim.

Ancak daha sonra konuyu o kadar absürt bir şekilde bağladılar ki, Barbie'nin ölüm korkusunun sebebinin en azından daha mantıklı olmasını dilerdim.

Konusunun bana biraz çocukça ve mantık dışı geldiğini itiraf etmeliyim. Çünkü filmin sonunda verilmek istenen mesajı anlayamadığımı umuyorum.

Filmde Ken şehirden döndükten sonra gerçek dünyayı erkeklerin ve atların yönettiğini görüyor ve bu yönetim biçimini Barbie dünyasına getiriyor. Filmde Ken bu yönetim biçimini Barbie dünyasına getirdikten sonra sanki hala kadınlar köle gibi görülüyormuş imajı veriyorlar. Anladığım kadarıyla bu yönetim biçimini dünyaya benzetmişler ve dünyada ki sorunları cinsiyetlere yüklemişler. Çünkü daha sonra Barbie kendi dünyasına geliyor ve yeniden dünyayı kadınlar yönetmeye başlıyor. Ardından Barbie dünyası daha iyi bir yer oluyor.

Burada açık şekilde cinsiyet ayrımcılığı olduğunu düşünmekteyim. Bence kadın olsun erkek olsun böyle bir düşünce aşılanmamalı.

Ayrıca modern dünyada artık kadınların ve erkeklerin (bazı azınlık ülkeler ve aileler dışında) eşit ve özgür olduğunu görmekteyiz. Kadın erkek eşitliği sorunu bana göre artık 100 yıl öncesinde kalmış bir sorundur. Dikkatinizi çekerim; burada yapılan eleştiri o azınlığa yapılmış bir eleştiri değildir. Benim anladığım kadarıyla dünyanın geneline itafen yapılmış bir eleştiridir.

Yine de aile ile izlenebilecek ve çocuklara uygun bir filmdir. İçinde ki bazı mesajları umursamazsanız en azından eğlenenler çıkacaktır.

Barbie filmi izlerken gerçekten eğlenceli zaman geçirdim. Film renkli ve cıvıl cıvıl, özellikle dekorasyonlar ve kostümler çok hoşuma gitti. Karakterler enerjik ve Margot Robbie ile Ryan Gosling gerçekten çok iyi bir ikili olmuşlar. Müzikler de oldukça hareketli ve keyifliydi.

Ancak film genel olarak biraz yüzeysel kaldı gibi. Hikaye bazı yerlerde sıkıcılaşıyor ve daha anlamlı bir film arayanlar için pek tatmin edici değil. Yine de genel olarak bakıldığında, ailecek izlenebilecek hoş bir film. Bence Barbie, özellikle çocuklar ve gençler için izlenebilecek bir film. Puanım 7/10 çünkü film güzel vakit geçirtiyor ama çok da fazla bir şey vaat etmiyor.