Alevi ve Bektaşi İnançlarının İslam Öncesi Temelleri

Ahmet Yaşar Ocak lisans eğitimini İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümü'nde tamamladıktan sonra Hacettepe Üniversitesi Tarih Bölümü'nde master ve Strasbourg Üniversitesi Türkoloji Bölümü'nde de doktora yaptı. Halen Hacettepe Üniversitesi Tarih Bölümü'nde öğretim üyesi olan Ocak, özellikle Heterodoks İslam'a dair çalışmaları ile tanınıyor. Ocak'ın 1980'lerden bu yana yayımlanan eserlerinin arasında Babailer İsyanı, Bektaşi Menakıbnamelerinde İslam Öncesi İnanç Motifleri, İslam Türk İnançlarında Hızır yahut Hızır İlyas Kültü, Osmanlı İmparatorluğu'nda Marjinal Sufilik: Kalenderiler, Kültür Kaynağı olarak Evliye Menakıbnameleri, Türk Folklorunda Zındıklar ve Mülhidler(Tarih Vakfı, 1998), Türkler, Türkiye ve İslâm (İletişim Yayınları, 1999) ve Alevî ve Bektaşî İnançlarının İslâm öncesi Temelleri (İletişim Yayınları, 2000) de bulunuyor.

Kitap, yazarın eser boyunca kullandığı kaynaklarını tanıtması ile başlamaktadır. Bu durumun çalışmanın özgünlüğünü desteklediğini ve yazarın ana kaynaklara hakim olduğunu okuyucuya hissettirdiğini düşünmekteyim. Bunun ardından Türkler'in İslamiyet öncesinde mensup olduğu dinlerin (Eski Türk İnançları, Şamanizm, Uzak Doğu Dinleri, İran Dinleri, Hıristiyanlık, vb.) kısa bir tarihçesini verdikten sonra bu dinlerin Türkler ile bağlantısına değinilmektedir. Bu bölüm giriş kısmını oluştururken, kitabın birinci bölümünü "Eski Türk Dinleri Kaynaklı Motifler" başlığı teşkil etmektedir. Burada yazar dağ, tepe, ağaç, kaya gibi çeşitli kültlerden bahsetmektedir. İkinci bölüm, "Şamanizm Kaynaklı İnanç Motifleri" başlığını taşımakta ve Şamanizm'e atfedilen bazı doğaüstü yetenekler açıklanmaktadır. Kitabın üçüncü bölümü "Uzak Doğu ve İran Dinleri Kaynaklı İnanç Motifleri" başlığı ile karşımıza çıkmaktadır. Burada bu dinlerin inanç motifleri açıklanmaktadır. Son bölüm ise, "Kitab-ı Mukaddes Kaynaklı İnanç Motifleri" başlığındadır ve Hıristiyanlık ve Yahudilikte bulunan insanüstü olaylara değinilmektedir. Buraya kadar anlatılanlar yapılırken her bölümde Alevi-Bektaşi menkıbelerinden örnekler verildiğini ve bunun bir sistematik içerisinde yapıldığını her daim göz önünde bulundurmamız gerekmektedir.