Evrimin Mekanizmaları Arası İlişkiler ve Akraba Seçilimi

Yazdır Evrimin Mekanizmaları Arası İlişkiler ve Akraba Seçilimi

Evrimin genler düzeyinde bakıldığında ana mekanizması genetik sürüklenmedir. Doğal Seçilim, genellikle fiziksel özellikler (fenotip) boyutunda baktığımızda çok etkilidir. Fakat gen seviyesinde, rastlantısallığın etkisi birikimli seçilimden daha şiddetli hissedilebilmektedir. Popülasyona giriş yapan her yeni mutasyon ya elenecek yada sabitlenecektir. Hatta yararına ve zararına bakılmadan denilebilir ki, istatistiki olarak, oluşan her yeni mutasyon muhtemelen gen havuzundan silinecektir. Ancak bu her zaman olmaz ve bazı mutasyonlar yeterince uzun süre popülasyonda kalabilir ve popülasyona genetik çeşitlilik kazandırır. Popülasyonda yeterince kopyaya ulaşabilirse faydasına ve zararına göre bir olasılıkla sabitlenir. 

Mutasyonların sabitlenme olasılıklarının üreme başarısına göre değişmesi eğilimine ''doğal seçilim'' denir. Doğal seçilim bireylerin üreme başarındaki farkların genetik alt yapılarından kaynaklanması olarak da tanımlanabilir. Doğal seçilimin ekolojik seçilim, akraba seçilimi ve cinsel seçilim gibi alt tipleri vardır. Çoğu zaman bunlar ayrı evrim mekanizmaları olarak ele alınsalar da, en temel düzeyde hepsi Doğal Seçilim'in farklı formları olarak görülebilir. Halk arasında doğal seçilim denilince akla genelde ekolojik seçilim gelir, yani gen sıklıklarının hayatta kalıma bağlı değişmesi. Eğer bu hayatta kalma mücadelesi, cinsel başarı açısından ele alınacaksa Cinsel Seçilim, akrabaların birbirinin hayatta kalması konusundaki fedakarlıkları ve katkıları açısından ele alınacaksa Akraba Seçilimi'nden söz edilir. Bu seçilim türlerinin her biri hakkındaki bilgilerimiz ve bilimsel altyapımız çok kapsamlı ve kendine has hale geldiği için, artık hepsi kolay kolay Doğal Seçilim başlığı altında anılamamaktadır. Ancak çıkış yerleri burasıdır.

Akraba Seçilimi ile ilgili yazımızda özetlediğimiz gibi, cinsel seçilim ve akraba seçilimi de evrimsel değişmelerde ve yeni özelliklerin oluşumunda oldukça önemlidir. Tüm bu seçilimler üreme başarısındaki farkların o mutasyonların sabitlenme olasılıklarını nötral mutasyonlarından farklı kılmasından ibarettir. Yani aslında doğal seçilim de genetik sürüklenmenin bir şeklidir. Nötral sürüklenme, pozitif seçilim altında sürüklenme veya negatif seçilim altında sürüklenme de olabilir. 

Görseldeki grafik, çeşitli etkili mutasyonların sabitlenme olasıklarının, nötrale göre oranını vermektedir. Görüldüğü ve tahmin edilebileceği gibi faydalı mutasyonlara (grafiğin sağ tarafına) gidildikçe sabitlenme olasılığı yükselmektedir. Öte yandan negatif mutasyonların da sabitlenme oranları sıfır olmak zorunda değildir; ancak yine de çoğu zaman sıfıra oldukça yakındır. Üzerinde yeterince güçlü seçilim baskısı olmayan, nötrale yakın negatif mutasyonlar da popülasyon içerisinde düşük bir olasılıkla da olsa sabitlenebilirler.

Hazırlayan: Barış Dallı

Kaynak: Nature

6 Yorum