Türk tarihini kronolojik okumak için nasıl bir yol izlenmeli?

İyi forumlar.

Tarihimiz çok detaylı, çok kadim. Bu yüzden dallanıp budaklanmasına mani olamayız, zaten olmamalıyız da. Kesin olarak bilinen en eski devlet teşkilatımız Asya Hun İmparatorluğu'dur. Belirttiğiniz gibi çeşitli nedenlerden dolayı Hunlar aşırı derece birbirlerinden kopmuşlardır.

Bu kronolojik sırayı öğrenmek için Hunların neden dağıldığını araştırmanız daha iyi olacaktır. Size Ahmet Taşağıl'ın Bozkırların İlk İmparatorluğu Hunlar kitabını önerebilirim. Kitapta çok kez alışık olmadığınız isimler duyacaksınız ama Hunların dağılışını anlamanız için yardımcı olacaktır.

Diğer yandan bu işi aşırı karmaşık bulmayın, aşırı detaylı olmasa da meselenin ana hatlarını öğrenmeniz size bu dallanmayı açıklayacak ve sandığınız kadar karmaşık olmadığını gösterecektir.

Kendim bir şeyler anlatarak size ilham vermeyi umuyorum.

Asya Hunları, ilk kez kendi aralarında Batı ve Doğu olarak ayrılıyorlar. Doğu Hun, Çinlilerin egemenliği altına girmeyi destekleyen taraf, Batı Hun ise Çin egemenliğini kabul etmeyen taraf. Bu iki tarafın farklı politikalar yürütmesinden dolayı, Büyük Hun bu şekilde dağılıyor.

Batı Hun zamanla hem kaynak yetersizliğinden, hem de siyasi baskıdan dolayı iyice batıya gidiyor. Avrasya bozkırlarından ilerleyerek Avrupa Hun olan devleti oluşturuyorlar.

Doğu Hun ise Çinlilerin baskısı altında, zorluklarla ayakta kalırken bir ayrılma daha yaşıyor. Doğu Hun kendi içinde Batı ve Doğu olmak üzere ayrılıyor. 2. Doğu Hun günümüz Moğolistan taraflarındayken, 2. Batı Hun'da Hazar kıyılarında ve Doğu Türkistan topraklarında bulunuyor. Bu sırada 2. Doğu Hun yavaş yavaş yok olurken 2. Batı Hun, Ak Hunlar olarak egemenliğine devam ediyor.

Aslında ana dallanma bu, Bundan sonra Avrupa Hunları, küçük devletler olarak devam ederken. Doğudaki Ak Hunlar, Göktürkleri ve sonrakileri oluşturuyor.

Göktürkler zamanında doğudakiler bir daha ayrılıyorlar :) Sonra bazıları yine Avrupa'ya giderken bazıları yine doğuda kalıyor ve kalanlar; Uygurlar, Karahanlılar, Harzemşahlar gibi devletler olarak devam ederken, batıdakiler; Kıpçak Türkleri, Gagavuzlar, Macarlar, Bulgarlar gibi Avrupa Türklerini oluşturuyorlar.

İşte, sana anlatabileceğim en kısa şekilde Hunların dağılışı ve sonrası. Bu dağılış konusunu kavrarsan kafandaki soruları çözümlemen çok daha kolay olur. Çünkü tüm devletler sonuçta birbirinin ardılıdır.