Tunç Çağında Anadoludaki mezar tiplerinin farklılığı kültürel çeşitliligi mi yoksa sosyal statü farklarını mı yansıtıyor?

Dünyaya marksist ideolojiyle baksaydık. Cevaba sosyal statü derdik. Ama bakmamalıyız. Çünkü markzism dünyadaki gibi olguyu açıklayamadığı gibi burada da çuvallar. Doğrusu tam tersidir. İnsanlık tarihi milliyetçiliğin söylediği gibi yaşanmıştır. Bronz çağ Anadoludaki topluuklara bakalım. 1. Hattiler 2. Hurriler 3. Hitiler geliyor. 4. Asur kolonileri var. 5. Luviler ggeliyor 6. Yamna bakiyesi bozkırlılar geliyor. Luviler (Pithos (Küp) Mezarlar), Hitiler kremasyon, Asurlular İntramural (Ev İçi) Mezarlar, Hurriler Oda Mezarlar (Chamber Tombs), Yamna bakiyeleri ve diğer bozkırlılarda Kurganlar, Hattiler ahşap çatılı taş sanduka mezarlar.

Neden böyle spesifik farklı ? Çünkü mezar geleneği toplulukların en önemli spesifik izleridir. Basit hadiseler değildir. Toplulukların kozmolojilerinin bir sonucudur. Yani evreni, hayatı. ölümü nasıl tsavvur ettiklerinin bir sonucudur.

Halkın tabi olduğu imkansızlık ölü adetini basitleştirebilir. Ancak değiştiremez. Aşı boyası çok değilde az konur. Kurgan büyük değilde küçük yapılır. Ama cenaze geleneği çok kalıcıdır. Tarihi anlamada ekonomi önemlidir. Ama ekonomi her şey değildir. Her şeye sanan tarihin t'sini bile anlayamaz.