Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Nükleer Fizik: Beta Eksi (β-) Bozunumu

Nükleer Fizik: Beta Eksi (β-) Bozunumu
2 dakika
6,166
  • Özgün
Tüm Reklamları Kapat
β- bozunumu genel olarak; nötron sayısı, proton sayısına oranla daha fazla olan çekirdeklerde gerçekleşir.
β- bozunumuna dair en ilginç şey, bu bozunum sırasında çekirdekten elektron saçılmasıdır. İlk okuyuşunuzda biraz garip gelmiş olabilir. Elbette ki çekirdekte elektron bulunmuyor. Öyleyse nasıl oluyor da, çekirdekten elektron saçılabiliyor? Ne ilginç şey şu nükleer fizik, değil mi?
β- bozunumu sırasında, çekirdekte "fazlaca" bulunan nötronlar, proton ve elektrona dönüşür. Oluşan elektron ise, anında çekirdekten uzaklaşır ve saçılmış olur.
Eğer ki, saçılan beta eksi parçacıklarının sayıları ile enerjileri arasındaki ilişkiyi inceleyen grafiğe bakarsak, alfa parçacıklarında gözlemlediğimizden çok daha farklı bir şey gözlemleriz. Öyle ki, alfa bozunumunda saçılan parçacıkların enerjisi sabit bir değer iken; beta eksi bozunumunda, sürekli ve 0 ile maksimum değer arasında değişen bir enerji dağılımı gözlemleriz.
C14'ün beta eksi enerjisi dağılımı
C14'ün beta eksi enerjisi dağılımı
Beta eksi parçacığının maksimum kinetik enerjisini hesaplamaya geçmeden önce, karşımıza çıkan bir soruna cevap bulmamız gerekiyor.
Nötronun proton ve elektrona dönüştüğü bu bozunum sırasında, nasıl oluyor da enerji, çizgisel ve açısal momentum korunuyor?
1930 yılında, Pauli tarafından öne sürülen teoriye göre; eğer yüksüz, kütlesiz ya da kütlesi 0'a çok yakın olan ve 1/2 spine sahip olan bir parçacık, beta eksi bozunumu sırasında, beta eksi parçacığıyla birlikte saçılırsa, yukarıda bahsettiğimiz tüm nicelikler korunmakta. Eşlik eden bu parçacığa, antinötrino adını vermekteyiz.
Öyleyse, nötronun proton ve elektrona dönüşümünü şu şekilde ifade edebiliriz:
Bu da demek oluyor ki, herhangi bir element atomu için genel ifademiz:
β- Parçacığının Kinetik Enerjisi

Enerjinin korunumundan yola çıkarsak,
Bu da demek oluyor ki, parçalanma (disintegration) enerjisi Q;
Alfa bozunumu yazısında görmüştük ki, oluşan yeni element atomunun kinetik enerjisi oldukça düşük. Bu yüzden, diyebiliriz ki,
Bu da demek oluyor ki, açığa çıkan enerjinin çoğu, elektronun ve antinötrinonun kinetik enerjisine gitmekte. Eğer ki antinötrino'nun kinetik enerjisi 0 olursa, elektronun kinetik enerjisi maksimum olmuş olur. Bu da bize, grafikteki maksimum enerji değerini verir.

β- Bozunumuna Bir Örnek

β- bozunumuna uğrayan
atomundan saçılan elektronun sahip olabileceği maksimum enerjiyi hesaplayalım.
Bunun için, 2. denklemi kullanmalıyız. Öyleyse,
Eğer ki 4. denklemde kütle değerlerini yerine yazarsak, maksimum kinetik enerjinin 1.17 MeV olduğunu görürüz.

β-'nın Etkileşimi

İlerleyen yazılarımızda, β- bozunumunun çeşitli malzemelerle etkileşimlerini ve bu ışınımdan korunmanın yollarını konuşacağız. Ancak, kısaca söylemek gerekirse, alfa bozunumu kadar kolay şekilde engellenemese de, aşağıdaki figürde gördüğümüz gibi,  yaklaşık 0.5 cm kalınlığındaki bir alüminyum levha, beta ışınımını engellemeye yeterli olmakta.
Parçacıkların sırasıyla kağıt, aluminyum, kurşun ve beton ile etkileşimleri
Parçacıkların sırasıyla kağıt, aluminyum, kurşun ve beton ile etkileşimleri
İlerleyen yazılarımızda, diğer bozunum çeşitlerini ve bu bozunumların, çeşitli malzemelerle etkileşimlerini inceleyeceğiz.
Ege Can KARANFİL


Referanslar
  1. Prof. Dr. Selahattin Özdemir, Health Physics ders notları
  2. Energy Education, "Beta Decay"
    <https://energyeducation.ca/encyclopedia/Beta_decay>
  3. Types of Radiation – Particles and Rays
    <http://www.people.vcu.edu/~mhcrosthwait/clrs322/Radiationinteractionwithmatter.htm>
Görsel Kaynakları
  1. <http://inn.spb.ru/radiation-symbol-wallpaper/img572961565A7>
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
0
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/06/2024 22:29:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12628

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Saç
Carl Sagan
Ana Bulaşma Mekanizması
Küresel
Yapay Zeka
Fotosentez
Aminoasit
Geometri
Sağlık
Ses Kaydı
İlişki
Avcı
Einstein
İhtiyoloji
Gelişim
İnsan Türü
Mikroevrim
Ağaç
Doğal
Evrim Tarihi
Dil
Video
Kimyasal
Yıldızlar
Doğru
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. C. Karanfil, et al. Nükleer Fizik: Beta Eksi (β-) Bozunumu. (10 Mart 2019). Alındığı Tarih: 20 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12628
Karanfil, E. C., Kayalı, Ö. (2019, March 10). Nükleer Fizik: Beta Eksi (β-) Bozunumu. Evrim Ağacı. Retrieved June 20, 2024. from https://evrimagaci.org/s/12628
E. C. Karanfil, et al. “Nükleer Fizik: Beta Eksi (β-) Bozunumu.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, 10 Mar. 2019, https://evrimagaci.org/s/12628.
Karanfil, Ege Can. Kayalı, Ögetay. “Nükleer Fizik: Beta Eksi (β-) Bozunumu.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, March 10, 2019. https://evrimagaci.org/s/12628.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close