Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Kuş Halkalama

Kuş Halkalama
12 dakika
3,634

Göç eden hayvanların takip edilebilmesi amacıyla kullanılan ilk bilimsel metot halkalardı. Bugüne kadar milyonlarca kuşun bu yöntemle işaretlenmesi bize kuş göçlerinin iç yüzünü anlayarak “ne zaman” ve “nerede” gerçekleştikleri hakkında paha biçilmez bilgiler sağlamıştır.

Halkaların Geçmişi

Göç eden hayvanların takibinde kullanılan ilk bilimsel yöntemlerden biri, bir kuşun bacağına takılmış metal bir halkaydı. Bu halkalama yöntemi (yüzük veya kelepçe de deniyor) dünyaya Hollandalı biyolog Hans Christian C. Mortensen tarafından tanıtıldı ve ilk defa 1890 yılında kullanıldı. Mortensen iki sığırcık kuşuna (Sturnus vulgaris) çinko halkalar taktı. Ancak daha sonra çinko ağırlığının kuşların davranışları üzerinde etkisi olduğunu fark ederek halka malzemesini alüminyum ile değiştirdi. Mortensen takip eden 15 yıl boyunca sığırcıkları halkalamaya devam etti ve 1906 yılına gelindiğinde 1550 kuşu bu şekilde işaretlemişti. 1930 yılı itibariyle kuşların halkalanarak takibi Avrupa, Kuzey Amerika, Hindistan, Avustralya ve Yeni Zelanda’da yaygın bir hal aldı.

Bu Reklamı Kapat

İşaretli kuşların tekrar bulunabiliyor olması öncelikle göç yollarının tanımlanması amacıyla kullanılırken, bu konudaki ilk kapsamlı inceleme 1919 yılında Von Lucanus tarafından yapıldı. Von Lucanus, halka ile işaretlendikten sonra tekrar bulunabilen, 127 ayrı türden 3000 kuşa dair bilgileri derledi ve bu bilgiyi Avrupa boyunca çeşitli göç rotalarını tanımlamakta kullandı. Takip eden 10 yılda halkalama sayesinde tekrar bulunabilen yüzlerce kuş kayıt edilerek ilk ‘Atlas’ta toplandı. (Schütz & Weigold 1931). Atlasta 230 farklı türden 6800 kuşa ait kayıtlar yer alıyordu.

1950’lerin başlarında sis-ağlarının yaygın kullanımı ve fırlatma-ağlarının özellikle kıyı ve deniz kuşlarının yakalanması amacıyla kullanılması kuş halkalamada kökten bir değişimi de beraberinde getirdi. Bunun sonucu olarak, halkalanmış özellikle ötücü tür kuşlardan tekrar bulunabilenlerin sayısında çok ciddi artışlar meydana geldi. 1960’ların ortasında halen Avrupa’da kuşların halkalanmasını koordine etmekte olan European Union of Bird Ringing (EURING) kuruldu (Bairlein 2001). Dünya çapında kuşların yakalanması ve halkalanmasını koordine eden diğer ulusal kuruluşlara örnek olarak Avustralya Kuş ve Yarasa Halkalama Programı (Australian Bird and Bat Banding Scheme) (http://www.environment.gov.au/biodiversity/science/abbbs/) veya Kuzey Amerika Kuş Halkalama Programı (North American Bird Banding Program) (http://www.pwrc.usgs.gov/bbl/) gösterilebilir.

Bu Reklamı Kapat

Kuş Yakalamak

Kuş yakalamada yöntem seçimi öncelikle kuşun ebatlarına ve doğal ortamına göre yapılır. En yaygın kullanılan yöntem, kara kuşlarının hemen hemen tüm doğal ortamlarında kullanılabilen sis-ağlarıdır (Görsel 1). Sis-ağları genellikle iki dikey direk veya tercihen ağaç arasına, terilenden (sentetik bir polyester malzeme) yapılmış ağların kurulmasıyla meydana gelir. Doğru koşullar altında bu ince örgülü ağların gözle görünmesi imkansızdır ve kuş ya da yarasalar uçarken bu ağlara kolayca takılabilirler. Ancak sis-ağları güvercinler, av kuşları, martılar ya da yırtıcılar gibi daha cüsseli türlerin yakalanmasında sınırlı olarak kullanılabilirler veya tamamen kullanışsızdırlar (Gossler 2004).

Daha ziyade su kenarlarında tüneme eğilimi olan martı, deniz ve su kuşları gibi daha büyük kuşların yakalanmasında barut tahrikli fırlatma-ağlar tercih edilir (Görsel 2). Silah benzeri küçük toplardan fırlatılan bu ağlarla, tünemiş halde veya yerde yemlenmekle meşgul olan kuşlar hedef alınır. Aniden üzerlerine fırlatılan ağın altında kalan kuşlar kaçamayarak yakalanırlar. Fırlatma-ağların bir diğer avantajı da tek seferde çok sayıda kuş yakalamaya imkan vermesidir. Yöntem bir nevi ateşli silah olarak da değerlendirilebileceğinden, kullanılacağı ülkede bununla ilgili yasal uyarılar olabileceği unutulmamalıdır (Gossler 2004).

Diğer yakalama yöntemleri, genellikle yem arayan bir kuşun içine girerek mekanizmayı tetiklediği tuzak kafesler; kuşun adım atmasıyla ayağına dolanan, üzerinde tekli veya çoklu kement benzeri küçük ilmekler bulunan tuzaklar (noose-carpet); veya genellikle yavrulu ötücü kuşlar için yuva şeklinde tuzaklar olarak sıralanabilir. Bazı durumlarda yetişkin kuşlar geceleyin tüneklerinde elle dahi yakalanabilir. Küçük ötücü kuş cinsleri için tuzak yuvalar, veya kıyıya çıkan deniz kuşları için raket benzeri uzun saplı el ağları kullanılabilir (Gosler 2004).

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Yakalama sırasında kuşların zarar görmemeleri her şeyden daha önemli olduğu için, bu tür bir kuş avcılığı sıklıkla çok zaman alan ve ciddi çalışma gerektiren bir iştir. Öyle ki pek çok ülkede bu kuş yakalama ve halkalama işi bir lisansa tabi tutulmaktadır (Gregory ve ark. 2004). Şu da unutulmamalıdır ki hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın, yakalanan kuşlar strese girme eğilimi gösterirler ve genellikle sıcak, soğuk, rüzgar ya da yağmur sebebiyle hipotermi veya hipertermiye bağlı rahatsızlıklar yaşayabilirler. Bu nedenle kuşların tuzak veya ağlardan mümkün olduğunca çabuk alınması esastır (Gosler 2004).

Sis-ağı ile yakalanmış ötücü bir kuş. (Brendan McCabe)
Sis-ağı ile yakalanmış ötücü bir kuş. (Brendan McCabe)
2012 Nature Education
Tazmanya, Avustralya’da fırlatma-ağ avı. (Danny Rogers)
Tazmanya, Avustralya’da fırlatma-ağ avı. (Danny Rogers)
Tazmanya, Avustralya’da fırlatma-ağ avı.

Halka Çeşitleri

Kuş yakalandıktan sonra bacağına, alüminyum veya paslanmaz çelik halka takılır (Görsel 3). Sinekkuşundan kuğuya, çok çeşitli kuşlara uyabilecek tür ve ebatlarda halkalar bulmak mümkündür. Ördek, kaz, kuğu gibi daha iri su kuşlarında halka yerine boyunluk da kullanıldığı olur. Metal halka üzerine kazınmış özel bir kodda kuşu tanımlayan bilgilerin yanında halka ebatları müsade ettiği ölçüde bir de iade adresi bulunabilir. Şayet kuş tekrar yakalanmış ya da ölü bulunmuş ve bulunduğu yer ile zaman raporlanabilmiş ise, kuşun göç zamanı ile rotası, hatta yaşam süresi ile ilgili çıkarımlar yapmak mümkün olabilmektedir (Gosler 2004). Pek çok küçük kuş türünde kuşların tekrar bulunabilme oranları her ne kadar % 0,1 gibi çok düşük değerlerde olsa da, daha büyük türlerde bu oranlar % 20’lere kadar çıkmaktadır (Newton 2008).

Yeni Zelanda’da erkek bir Kıyı Çamur Çulluğu (Limosa lapponica) Kuşun sol bacağındaki metal halka ok ile gösterilmiştir. (Phil Battley)
Yeni Zelanda’da erkek bir Kıyı Çamur Çulluğu (Limosa lapponica) Kuşun sol bacağındaki metal halka ok ile gösterilmiştir. (Phil Battley)
2012 Nature Education

Metal halkalar dışında, renkli plastik halkalar da sıklıkla kullanılmaktadır (Görsel 4 ve 5). Üzerine rakamlar kazınmış metal halkalardan farklı olarak renkli halka kombinasyonları kullanmanın avantajı, kuşları yakalamaya gerek kalmadan teleskopla hatta dürbünle bile okunabiliyor olmasıdır. Bu yöntem her ne kadar kuşları tek tek ayırt edebilmeye imkan vermese de (üzerinde çalışılan kuş nüfusu çok düşük olmadığı sürece), kuşların mola süreleri veya farklı yaş grupları gibi alt gruplarının hareketleriyle ilgili bilgiler verebilir. Özellikle tropikal iklimlerde bazı halkaların renklerinin solması, hatta renk değiştirmeleri söz konusu olabildiğinden bu yöntem de ayrı bir dikkat gerektirmektedir (Gosler 2004).

Hem metal, hem de renkli halka takılmış bir ardıç kuşu (Catharus fuscescens). (Lisa Kennedy)
Hem metal, hem de renkli halka takılmış bir ardıç kuşu (Catharus fuscescens). (Lisa Kennedy)
2012 Nature Education
Halkaların yakından görünüşü. (Lisa Kennedy)
Halkaların yakından görünüşü. (Lisa Kennedy)
2012 Nature Education

Kuşların Halkalanması ile Ne Öğrendik?

Bugün kuşların göç rotaları ve mola alanları hakkında bildiklerimizin çoğunu halen devam etmekte olan bölgesel ve ulusal kuş halkalama programlarına borçlu olduğumuzu söyleyebiliriz (Åkesson & Hedenström 2004). Sonuçlar ise çoğu zaman ‘İsveç Kuş Halkalama Atlası’ (Fransson & Pettersson 2001) veya ‘Göç Atlası: Britanya’da ve İrlanda’da Kuş Hareketleri’ (Wernham ve ark. 2002) gibi göç atlasları olarak sunulurlar. Kuş halkalama organizasyonları son bulgular hakkında genellikle yıllık raporlar yayınlarlar. Örneğin ‘Ringing & Migration’, Ornitoloji ve Halkalama Programı (Ornithology Ringing Scheme) Britanya bölümüne ait, bu konuda yayın yapan bir dergidir (http://www.bto.org/ringing/). Halkalama ve göç konularında 1975’den beri çalışmalar yayınlayan derginin esas odak alanı Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya’yı içine alan Batı Palearktik Bölgedir.

1958 yılında Perdeck tarafından yapılan ilk halkalama çalışmalarından biri, göç eden kuşların yön bulmalarının iç yüzüne dair bilgiler sağladı. Sonbaharda Baltık’tan yola çıkıp kışı geçirmek üzere kuzey Fransa ile güney İngiltere’ye doğru göç eden sığırcık ve ispinozlar (Fringilla coelebs) Hollanda rotasında yakalandılar ve İsviçre’de güney-doğu yönünde tekrar serbest bırakıldılar. Halkalı kuşların tekrar görüldüğü yerleri inceleyen Perdeck, yetişkin ve yavru göçmenler arasında önemli bir farklılığı keşfetti: Yetişkin kuşların çoğu bu yer değişikliğini telafi ederek kışı geçirmeyi planladıkları bölgelere varmayı başarırken, daha genç kuşlar aynı rota üzerinde devam ederek farklı kışlama alanlarına ulaştılar. Fakat baharda, yerleri değiştirilen genç sığırcıklar da geleneksel üreme alanlarına geri dönmeyi başarabildiler (Perdeck 1985, 1983). Bu deney, ilk defa göç eden kuşlar ile daha tecrübeli olanlar arasında yön bulma stratejileri bakımından çok temel farklılıklar olduğuna dair kanıtlar ortaya koydu (Wiltschko & Wiltschko 2003).

Bu Reklamı Kapat

Tekrar gözlenebilen halkaların bize işin iç yüzünü gösterdiği bir başka deney de Wilson tarafından yapıldı (2007). Avustralya’da uzun mesafeli göçler yapan bir kıyı kuşu türü olan Kıyı Çamur Çulluğu’na (Limosa lapponica) ait iki farklı nüfus bulunur. Üreme mevsimi dışında, bu kuşların dünyadaki nüfusunun yaklaşık üçte biri Avustralya’ya göç eder. Avustralya’da yakalanan Kıyı Çamur Çullukları, Avustralya-Asya Uzun Bacaklı Su Kuşları Çalışma Grubu “Australasian Wader Studies Group” (http://www.awsg.org.au/) ve Victoria Uzun Bacaklı Su Kuşları Çalışma Grubu tarafından “Victorian Wader Study Group” 1990’ların başından itibaren Victoria’da yakalananlara turuncu, Queensland’de yeşil ve Kuzey-Batı Avustralya’da sarı olacak şekilde tek renkli bayraklı halkalar ile işaretlendi. Çalışma kapsamında 15 yıl içinde 17,170 adet Kıyı Çamur Çulluğu yakalanıp halkalandı ve bu kuşlardan %65 kadarı da bu tek renk bayraklı halkalarla işaretlendi. Tekrar gözlenebilen bu bayraklı kuş sayısı sadece 2000 adet kadar olmasına rağmen, bazı ilginç sonuçlara varmak yine de mümkün oldu. Bu gözlemleri baz alan Wilson ve ekibi (2007), iki ayrı kuş nüfusunun birbirine çok az karıştığını ve ayrıca göç zamanları ile rotalarının da birbirinden oldukça farklı olduğunu gösterdi. Wilson’un morfolojik farklılıklar ile de uyum gösteren çalışmaları, Kuzey-Batı Avustralya’ya göç eden Kıyı Çamur Çulluklarının, Kuzey-Doğu Rusya’da üreyen L. I. menzbieri alt türüne, Güney-Doğu Avustralya’ya göç edenlerin ise, Kuzey ve Batı Alaska’da üreyen L.I baueri alt türüne ait oldukları konusunda sağlam kanıtlar sağladı. Göç yolları hakkında detaylı bilgiler edinmek, türlerin göç menzilleri boyunca korunduğundan emin olunması adına önemliydi.

Nüfus Durumu ve Yaşam Sürelerinin Tahmin Edilmesi

Hayatta kalma oranları ve nüfus durumları, tehdit altındaki yaban hayatı türlerinin tespit edilmesinde önemli parametreler olarak karşımıza çıkar (Beissinger & McCullough 2002). Bu tahminlerin yapılmasında, kuşların yakalanarak işaretlenmesi ve sonrasında tekrar gözlemlendikleri takdirde tanımlanabiliyor olmaları büyük rol oynar: ‘Yakalama-İşaretleme-Tekrar Yakalama Yöntemleri’ (Nichols 2004). Bir nüfus ebadının belirlenmesi için, belirli bir bölgeden bir grup kuş yakalandı, işaretlendi ve tekrar doğaya salındı. Belli bir süre sonra, aynı bölgeden ikinci bir grup kuş tekrar yakalandı ve ilk yakalananlar ile ikinci yakalananlar arasında işaretli olan kuşların sayıları karşılaştırılarak toplam nüfus miktarına dair çıkarımlar yapıldı (White & Burnham 1999). İşaretlenen-Tekrar Yakalanmış kuş bilgilerinin uzun dönemler boyunca toplanması da, bir türün ya da nüfusun hayatta kalma oranlarının tahmin edilebilmesine yardımcı oldu (Sandercock 2003, Johnson ve ark. 2010).

Kuşların yaşam süreleriyle ilgili bilgi sağlayan programlara bir örnek de, Kuş Nüfusu Enstitüsü (Institute of Bird Populations) tarafından yürütülen, Kuş Üretkenliği ve Hayatta Kalma Programı MAPS’tır (Monitoring Avian Productivity and Survivorship Program). MAPS, Kuzey Amerika genelinde yayılmış ve sürekli kontrol altında tutulan yüzlerce sis-ağı istasyonlarından oluşan bir sistemdir. MAPS’ta standardize edilmiş yöntemler kullanılarak böyle geniş ölçekli bir halkalama ile toplanan bilgiler, Kuzey Amerika kara kuşlarının ekolojisini anlamamıza yardımcı olarak ve nüfus değişiminde etkili olan parametreleri değerlendirerek, kuşları koruma çabalarına yön verilebilmesine katkıda bulunmaktadır.

Genel Bakış

Halkalamanın kullanılmaya başlanmasıyla göçmen kuş hareketleri konusundaki gizem perdesi de aralanmış oldu (Bairlein 2001). Radar (Mein & Nebel 2012), stabil izotoplar (Zimmo ve ark. 2012), biotelemetri (Hay & Nebel 2012) ve uydu telemetrisi (Perras & Nebel 2012) gibi yeni geliştirilen yöntemler hayvan hareketlerinin takibinde kullanılabiliyor olsa da, Barlein’e (2003) göre bu yöntemler göç çalışmalarında halkalamanın yerini alamaz ve koruma projelerinin başarıya ulaşmasında halkalamanın rolü önemini korumaya devam edecektir (Bairlein & Schaub 2009). Daha yeni teknolojilere kıyasla kuş halkalamanın en büyük avantajları; ucuz olması ve uygulama kolaylığı yanında hem bu işten gelir elde eden, hem de göçmen kuşların korunmasıyla ilgili çalışmalara katılım gösteren çok sayıda tecrübeli gönüllünün olmasıdır. Sıradan vatandaşların bilim ve koruma projelerine dahil edilmelerinin potansiyel faydaları büyük oranda fark edilirken, kuş halkalama projeleri de bu ‘halktan bilim insanları’ nın katılımı için ne kadar ideal mecralar olduğunu göstermiştir.

Bu Reklamı Kapat

Sözlük

Banding – Halkalama

Shorebirds – Kıyı kuşları

Waterfowl – Deniz kuşları

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Some Short Christmas Stories (Charles Dickens)

A Christmas Tree
What Christmas is as we Grow Older
The Poor Relation’s Story
The Child’s Story
The Schoolboy’s Story
Nobody’s Story

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺31.00
Some Short Christmas Stories (Charles Dickens)

Mist-net – Sis-ağı

Cannon-net – Fırlatma-ağı

Paserines – Ötücü kuşlar

Terylene – Terilen

Noose-carpet – İlmek tuzağı

Age cohors – Yaş grupları

Bar-tailed Godwit – Kıyı Çamur Çulluğu

Leg-Flag – Bayraklı halka

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  1. Åkesson, S. & Hedenström, A. "Migration." Bird Ecology and Conservation: A Handbook of Techniques, 161-176, eds. W. Sutherland & I. Newton. New York, NY: Oxford University Press, 2004.
  2. Bairlein, F. Results of bird ringing in the study of migration routes and behaviour. Ardea 89 (special issue), 7-19 (2001).
  3. ———. The study of bird migrations-some future perspectives. Bird Study 50, 243-253 (2003).
  4. Bairlein, F. & Schaub, M. Ringing and the study of mechanisms of migration. Ringing & Migration 24, 162-168 (2009).
  5. Beissinger, S. R. & McCullough, D. R. Population Viability Analysis. Chicago, IL: University of Chicago Press, 2004.
  6. Fransson, T. & Pettersson, J. Swedish Bird Ringing Atlas. Stockholm, Sweden: Swedish Museum of Natural History & Swedish Ornitological Society, 2001.
  7. Gosler, A. "Birds in the hand." Bird Ecology and Conservation: A Handbook of Techniques, 85-118, eds. W. J. Sutherland, I. Newton & R. E. Green. New York, NY: Oxford University Press, 2004.
  8. Gregory, R. D. et al. "Bird census and survey techniques." Bird Ecology and Conservation: A Handbook of Techniques, 17-56, eds. W. J. Sutherland, I. Newton & R. E. Green. New York, NY: Oxford University Press, 2004.
  9. Hay, M. & Nebel, S. The use of biotelemetry in the study of migration. Nature Education Knowledge (2012).
  10. Johnson, M. et al. Apparent survival of breeding western sandpippers on the Yulon-Kuskokwim River Delta, Alaska. Wilson Journal of Ornithology 122, 15-22 (2010).
  11. Mein, S. & Nebel, S. The use of radar in the study of animal migration. Nature Education Knowledge (2012).
  12. Nebel, S. Animal migration. Nature Education Knowledge 1(8), 29 (2010).
  13. Newton, I. The Migration Ecology of Birds. Oxford, UK: Academic Press, 2008.
  14. Nichols, J. D. et al. "Estimating survival and movement." Bird Ecology and Conservation: A Handbook of Techniques, 119-139, eds. W. J. Sutherland, I. Newton & R. E. Green. New York, NY: Oxford University Press, 2004.
  15. Perdeck, A. C. Two types of orientation in migrating Sturnus vulgaris and Fringilla coelebs as revealed by displacement experiments. Ardea 46, 1-37 (1958).
  16. ———. An experiment on the orientation of juvenile starlings during spring migration: An addendum. Ardea 71, 255 (1983).
  17. Perras, M. & Nebel, S. Satellite telemetry and its impact on the study of animal migration. Nature Education Knowledge (2012).
  18. Preuss, N. O. Hans Christian Cornelius Mortensen: Aspects of his life and of the history of bird ringing. Ardea 89, 1-6 (1989).
  19. Sandercock, B. K. Estimation of survival rates for wader populations: A review of mark-recapture methods. Wader Study Group Bulletin 100, 163-174 (2003).
  20. Schütz, E. & Weigold, H. Atlas des Vogelzuges. Berlin: Friedländer & Sohn. 1931.
  21. von Lucanus, F. Zug und wanderung der vögel Europas nach den ergebnissen des ringversuchs. Journal für Ornithologie 67, 1-73 (1919).
  22. Wernham, C. et al. The Migration Atlas: Movements of the Birds of Britain and Ireland. London, UK: Christopher Helm, 2002.
  23. White, G. C. & Burnham, K. P. Program MARK: Survival estimation from populations of marked animals. Bird Study 46 S, 120-138 (1999).
  24. Wilson, J. R. et al. Migration ecology and morphometrics of two Bar-tailed Godwit populations in Australia. Emu 107, 262-274 (2007).
  25. Wiltschko, R. & Wiltschko, W. Avian navigation: From historical to modern concepts. Animal Behaviour 65, 257-272 (2003).
  26. Zimmo, S. et al. The use of stable isotopes in the study of animal migration. Nature Education Knowledge (2012).
Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/09/2022 15:42:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/475

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Maymun
Nükleik Asit
Coğrafya
Mucize
Oyun Teorisi
Bağışıklık Sistemi
Kimyasal Evrim
Filogenetik
Görüş
Kan Hastalıkları
Elementler
Covid-19
Nükleotit
Genel Halk
Tehlike
Sosyal Mesafelendirme
Olasılık
Sıvı
Bilişsel
Oyun
Eğilim
Parçacık
Köpekler
Büyük Patlama
Özel Görelilik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.