Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

İklim Değişikliği Nedir? Nedenleri ve Sonuçları - 2020

İklim Değişikliği Nedir? Nedenleri ve Sonuçları - 2020
24 dakika
301

20. yüzyılın son çeyreğinden günümüze, yani 21. yüzyılın başına kadar iklim değişikliği hayli dile getirilen bir konu olmuştur. Mevcut durumdaki bu tartışmalar, ne yazık ki her zaman akademik çevrelerde ve konu üzerinde tutarlı araştırmalarda bulunan insanlar arasında yapılmadığından; iklim değişikliği kavramı halk arasında nice yersiz komplo teorileri, asılsız iddialar ve hatta sözde-bilimsel savlarla kendine bir altyapı oluşturmuştur, oluşturmaya da devam etmektedir.

Başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere gezegenin birçok ülkesinde gırla giden bu tip safsataların boyutu, artık kapıdaki düşman niteliğindeki bir tehlike olan iklim değişikliği hususuna karşı alınan önlemleri zedelediği gibi; onun hakkındaki tutarlı ve dayanıklı bilgilerin de yayılmasını önlemektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Özellikle son zamanlarda Türkiye’de de yayılmaya başlayan bu tip safsataları önleyip, insanları konu hakkında bilgilendirip, bireysel ve toplumsal önlemlerin alınma vakti geldi de geçiyor. Bu yüzden, iki bölüm olacak bu yazı dizisinde iklim değişikliğinin ne olduğuyla ve ne olmadığıyla ilgileneceğiz. Öncelikle ne olduğuyla başlayacağız.

Basit bir girişle başlayalım, öyleyse: Nedir bu iklim değişikliği denen şey? İklim her zaman değişmiyor mu? Niye böyle bir şeyi belirtme ihtiyacına girdik? Bunun adı küresel ısınma değil miydi, niye iklim değişikliği deyip duruyoruz? İklim değişiyorsa, bundan bize ne? Bu tip sorulara odaklı ilerleyelim.

Tüm Reklamları Kapat

İklim Değişikliği Nedir?

İklim değişikliği, adından da anlaşılacağı üzere, bilhassa son iki yüzyılda yaşanmakta olan iklimsel değişiklikleri ve bu değişimleri oluşturan etkenleri öne çıkaran bir tabirdir. Geçtiğimiz yıllarda yapılan çeşitli araştırmalar, 19. yüzyılın sonlarından itibaren gezegenimizin yüzeyinin dramatik bir şekilde ısındığını defalarca kanıtlamıştır.

Dünya'nın iklimi, gezegenin kadim varlığından bu yana sürekli olarak değişmektedir. Bahsi geçen bu küçük değişimler genellikle gezegenimizin yörüngesel farklılıklarından veya Güneş’in yaşadığı nice değişimlerden oluşsa da, iklim değişikliği adı altında toplanan bilgilere göre son yaşanan değişiklikler, bu tip farklılıkların aksine atmosferin gitgide ısındığını ve bu ısınma oranının da yükseldiğini gösteriyor.

Geçtiğimiz son 13 yıldan 10'u, bu ısınma oranının en yoğun görüldüğü yıllar arasına girmişti.

Bununla birlikte, konu üzerindeki araştırmacıların %97’si, atmosferde yaşanan bu sıcaklık artışının, bir önceki değişkenlere nazaran yörüngesel farklılıklar yahut Güneş’in yarattığı bir durumdan değil de beşeri aktivitelerden kaynaklandığı konusunda hemfikir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj


https://www.youtube.com/watch?time_continue=30&v=SWPzGo_C010

Yukarıdaki video, bu artışın küresel anlamda ne kadar bir genişliğe sahip olduğunu gösteriyor (1880’lerden günümüze kadar olan bir zaman aralığında yaşanan sıcaklık artışı).

İklim Değişikliği Nedenleri

Sera Gazları ve Sera Etkisi

Sera etkisine geçmeden önce, öncelikle Goldilocks prensibinden bahsetmekte fayda var. Goldilocks prensibi, bize bir olgunun belirli mesafeye uyması gerektiğini ve bu mesafenin de aşırıya kaçmaması gerektiğini iddia eder. Buna popüler bir örnek, gezegenimizin konumu gelebilir: Prensibe göre Venüs, Dünya ve Mars olarak, Güneş’e olan uzaklığıyla sıralanmış bu üç gezegenden; aşırı sıcak (Venüs), aşırı soğuk (Mars) ve bu iki standart arasında, onu “tam kıvamında” kılan Dünya bulunur.

Lakin gezegenimizin, bu iki gezegene nazaran ne çok sıcak, ne de çok soğuk olduğuna bir sebep olarak, yalnızca Güneş’e olan uzaklığımızı işaret etmek yanlış olduğu kadar eksik kalırdı. Zira gezegenimizi sözüm ona “tam kıvamında” bir sıcaklıkta tutan, yalnızca Güneş’e olan uzaklığı değil, aynı zamanda atmosfer kalınlığıdır!

Güneş'e en yakın gezegen Merkür olmasına karşın, Güneş sistemindeki en sıcak gezegen ondan neredeyse 2 kat daha uzakta olan Venüs'tür. Bu durum onun atmosferindeki sera gazlarının sıcaklığı hapsetmesinden kaynaklanır.

Ne demek istediğimizi şu şekilde açıklayalım: Bir gezegenin sıcaklığı, çevresinde dolandığı yıldıza olan yakınlığı dışında, aynı zamanda atmosfer yüzeyine varan Güneş ışınlarını ne kadar etkili bir şekilde yakalayıp onu atmosferde tutabildiğiyle bağlantılıdır.

Bir diğer deyişle basitçe, atmosfer kalınlığı ne kadar fazlaysa, gezegenin yüzeyi de o kadar sıcaktır! Bu durumda aklınıza "Jüpiter bir gaz devi, öyleyse neden bu kadar soğuk?" sorusu gelebilir. Fakat burada Jüpiter'in Güneş'e aşırı uzak olduğunu göz önünde bulundurmak gerek. Eğer Güneş'e eşit uzaklıklarda özdeş iki gezegen olsaydı ve birinin atmosferi daha kalın olsaydı, muhtemelen atmosferi kalın olan gezegen diğerinden çok daha sıcak olurdu. Fakat bunun her zaman böyle olması gerekmez, bazen atmosfer ışınları geri yansıtacak nitelikte olabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Burada bizim ilgilendiğimiz, gezegenin ısınmasına sebep olan atmosfer katmanı, ışınları içeriye alan, fakat dışarıya kaçırmayan bir atmosfer katmanıdır. Bu yüzden içerisi giderek ısınır. Bu katmanlara kısaca sera gazları denir, çünkü Güneş’ten ve çeşitli kaynaklardan gelen ısıyı, tıpkı bir sera gibi hapseden türden gazlardır.

Sera etkisi, özünde doğada bulunan türden bir olaydır. Kısaca açıklamak gerekirse; Dünya'nın atmosferinde bulunan bu sera gazları; sırasıyla: Su buharı (H2O), karbondioksit (CO2), metan (CH4) ve azotoksit (N2O) olarak bilinir.

Güneş’ten gelen yüklü parçacıkları emer (dolayısıyla yerden yansıyarak uzaya geri dönecek olanları da yakalar), çevresine dağıtır ve söz konusu enerjiyi ısıya çevirip, atmosferin ısınmasını sağlar. Bu olaya sera etkisi denir. İlk olarak 1800’lü yıllarda kullanılan bir terim olan sera etkisi, o zamanlarda doğada oluşan etkiler incelendiğinde, şimdiki gibi herhangi bir negatif anlam taşımamaktaydı. Ta ki 1950’li yıllara, yani iklim değişikliğinin ve insan bazlı etkenlerinin ilk olarak rastlandığı zamana kadar...

Antropojenik (İnsan Kaynaklı) İklim Değişikliği Sebepleri

Doğada hali hazırda bulunan bu sera etkisini tehlikeli kılan ana olaylardan biri ise, insan bazlı bir etken olan fosil yakıtların enerji olarak kullanılmasıdır. Kömür, petrol ve doğalgazlar gibi enerji kaynakları, karbon ve metan gazı (ısı hapsedici elementler) oranları yüksek yakıtlar olduğu ve enerji olarak kullanılmak için işlenmesi ve bunların havaya salınması söz konusu olduğu için, gezegenimizin yüzeyinin de ısınmasına sebep olur. Böylesine bir ısınma ise beraberinde çeşitli iklimsel tehlikeleri getirmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

İklim Değişikliği Sonuçları

Buzulların Erimesi, Okyanusların Yükselmesi ve Nice Potansiyel Tehlikeler

İklim değişikliği söz konusu olduğunda, türümüzün de içinde bulunduğu birçok canlıyı tehlikeye sokan iki önemli faktör bulunur: Atmosferin ısınması ve arktik bölgelerdeki buzulların erimesi. Bu iki öge birbiriyle direkt bağlantılı olup, aynı zamanda iklim değişikliğini hitap ederken neden küresel ısınma lakabı kullanıldığını anlamamıza yardım eder.

1880 yılından bu yana olan sıcaklık artışı.
1880 yılından bu yana olan sıcaklık artışı.

Yukarıdaki tabloda, 1880 yılından günümüze kadar yaşanan atmosferik sıcaklık artışlarının dört farklı enstitü tarafından yapılmış ölçümlerini görebiliyorsunuz. Ölçüm, 1880’lerden bu yana atmosferdeki sıcaklık oranının 0.8 oC arttığını gösterdiği gibi, son 137 yılın en sıcak 10 yıllarının da 2000’li yıllarda (1998 hariç) yaşandığını göstermektedir. Bu denli bir sıcaklık oranı, ilk bakışta çok fazla görünmeyebilir. Fakat ekosistemi bir hayli hassas olan Dünya için ciddi değişikliklere yol açabilecek düzeyde bir değişimdir. Bunlardan bir tanesi, ısınan atmosferin bir sonucu olarak eriyen arktik buzullardır.

Sıcaklık değişimleri ufak görünse de bu denli ufak değişimler, çok daha büyük değişimlere yol açacak bir zinciri başlatır.

Eriyen buzullar denince akla gelen en belirgin tehlike, okyanus seviyelerinin yükselmesi olsa gerek. Dünya'da bulunan yerleşimlerin ve bununla birlikte, o yerleşimlerde yaşayan nüfusun çok önemli bir kısmı kıyı bölgelerde bulunur. Deniz ve okyanus seviyelerinin yükselmesiyle, direkt olarak tehlikeye giren bu yerleşimlerde yaşayan insanlar, zamanla yükselen su seviyesiyle baş edilmediği takdirde, iç kıtalara göç etmekle başa çıkmak zorunda kalabilir.

Bu durum, yalnızca oluşabilecek sosyal krizleri tetiklemekle kalmayacağı gibi, bu göçleri karşılamaya çabalamaktan ötürü ekonomik sıkıntıları da beraberinde getirme sorunuyla bizleri karşı karşıya bırakıyor. Tabii bu, eriyen buzulların getirdiği tehlikenin belki de en belirgin olanı; keza okyanusta yaşanan değişimlerin getirdiği diğer senaryolar, bu tip kıyı bazlı tehlikelerden daha sinsi ve dolaylı olabiliyor. Ne demek istediğimizi daha iyi anlatmak için, Dünya'da bulunan su oranlarını bilmekte fayda var.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Peki Ama Neden? – Bilim ve Teknik

Bilgisayarlara neden virüs bulaşır?
Posta pullarının kenarları neden tırtıklıdır?
Uçaklar arkalarında neden duman izi bırakır?

SEN YETER Kİ MERAK ET!

PEKİ ama NEDEN? serisi dev bir bilgi kasesi. İster avuç avuç hüp-let, ister eğlenceli bir oyuna çevirmek için arkadaşlarına da ikram et.
Haydi o zaman, bilimin sihir kokan dünyasına giriş vakti.

Devamını Göster
₺56.00
Peki Ama Neden? – Bilim ve Teknik

Gezegenimizde bulunan tatlı su oranı, %2.5 civarındadır. Fakat bu 2.5’lik oranın yalnızca %1.2’lik miktarı yüzeyde, erişilebilir bir miktarda bulunup, yaşamı destekleyen bir görev taşır. Kalan miktarın %30.1’i yeraltı su kaynaklarıyken, %68.7’si ise arktik alanlarda buzul olarak bulunmaktadır. Atmosfer ısındıkça, tatlı su olarak bulunan bu buzulların erimesi de artıyor, eriyen buzullar arttıkça, okyanusa karışıyor ve muazzam miktardaki tatlı su, okyanusun tuzlu suyuyla karışıp, içinde barındırdığı yaşamı ciddi tehlikeye sokuyor. Bu durum ise, termohalin döngü olarak bilinen ve özellikle Atlantik okyanusunun dinamiğinin, onun tuz oranı ve yoğunluğuyla bağlantısını belirleyen dengeyi bozmakla tehdit ediyor. Tuzlu suyun, tatlı sudan daha yoğun olması ve özellikle Grönland buzullarının erimesiyle, kuzey okyanuslarının tatlı su miktarlarının artması, bu tip denge bozukluğuna sebep olabiliyor.

Zincire katkıda bulunan bir diğer problem, donuk haldeyken Güneş ışığını yansıtıcı olan buzulların eridiğinde okyanuslara karışması nedeniyle bu özelliğini kaybetmesi. Bu nedenle buzullar eridikçe daha da fazla Güneş ışığı emiliyor, Dünya daha da fazla ısınıyor.

Bu denli bir bozukluk, söz konusu döngü ile çeşitli plankton yaşamlarının besin kaynaklarını, planktondan beslenen balıkları ve en nihayetinde balıklardan geçimini sağlayan insanları tehlike altına sokmaktadır. Benzer şekilde, döngünün bozulmasının aynı zamanda Avrupa gibi kuzey bölgelerin sıcaklığının, tropik alanlardan gelen sıcak hava dalgasının kuzeye ulaşamamasıyla, düşmesine yol açıp; o bölgelerde büyüyen tarım hasatlarını ciddi boyutlarda etkilemekte ve bir önceki senaryoda bahsettiğimize benzer çeşitli ekonomik ve sosyal krizlere yol açabilen tehlikeler oluşturmaktadır.

Elbette ki, ortaya çıkabilecek tehlikelerin yalnızca bir kısmını, bu bahsettiklerimiz kapsamaktadır. Her ne kadar böylesine tehlikelerden kaçınabilmemize yarayan ciddi ve uzun vadeli önlemler henüz bulunmasa da, çeşitli akademik çalışmalar ve ulusların buna karşı attığı adımlar da dikkate değer bir konudur.

Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli

Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (İngilizcesi Intergovernmental Panel on Climate Change veya kısaca IPCC), adından da anlaşılacağı üzere iklim değişikliği konusunu ele alan ve Birleşmiş Milletler altındaki birçok ülkeyi kapsayan; özünde bir politik adımdan çok, akademik araştırmalarla yürütülen bir paneldir.

Amaçları arasında, ülkelerin iklim değişikliğine karşı tutarlı, objektif ve bilimsel bir tanı koymasını sağlamak, yaratacağı politik ve ekonomik etkileri konusunda keskin ve dayanıklı açıklamalarda bulunmak ve elbette ki bu tip kararları yürütebilmesi için, iklim değişikliği hakkında yayımlanan araştırma ve makaleleri incelemek bulunuyor. İlk olarak 1988'de, Birleşmiş Milletler'in iki kolu olan Dünya Meteoroloji Örgütü ile Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından kurulmuştur.

Panelin ilk değerlendirmesi, 1990 yılında, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin (The United Nations Framework Convention on Climate Change veya kısaca UNFCCC) temel ilkeleri olarak geçerli kılınmıştır. Beşinci, yani en son değerlendirmesi 2014 yılında olup; bir sonraki panelin ise 2020 yılında olması bekleniyor.

2016 yılında, Paris’te imzalanan ve adı da Paris Antlaşması olarak bilinen sözleşme de, aynı zamanda UNFCCC adı altında yapılmıştır.

Bütün bu konular ve çok daha fazlası dikkate alındığında, iklim değişikliğinin artık gerçek ve önlem alınması gereken bir tehlike olduğu; yalnızca gezegenin belirli bir kısmını, halkını, ülkesini ve hatta türünü değil, hepimizi etkilediği görülebilir. Sanayi devriminden günümüze kadar geçen son iki yüzyılda yarattığımız bu tehlikenin, artık daha çok insan tarafından farkına varılmasının an meselesi olduğunu düşünüyoruz. Bu farkındalığa bizi iteleyen faktörlerin, söz konusu bu değişikliklere ekosistemin verdiği çeşitli radikal ve acımasız tepkilerin değil de, kendi çalışmalarımızın ve bilgilerimizin olması ise, hiç şüphesiz hepimizin yararınadır.

Ne var ki, sunulan bunca kanıtlara ve uyarılara rağmen inatla tehlikenin farkına varmayan, varsa da kabul etmeyen insanların varlığı içinde bulunduğumuz bir gerçek. Küresel anlamda, insanlık tarihinin karşı karşıya kaldığı belki de en büyük tehlikeyi ve onu destekleyen kanıtları elinin tersiyle itip, konuya dair çeşitli alternatif açıklamalar getiren bu insanlar, tam olarak nasıl ve neden bu karşı argümanları, sözüm ona “alternatif gerçekleri” savunmaktadır? Biraz da bunları inceleyelim.

İklim Değişikliği Hakkındaki Yanlışlar ve Safsatalar

Etkilerinin ilk olarak 1950’li yıllarda, sera etkisinin atmosferde radikal değişiklikler yaratmasıyla tespit edildiği söz konusu olsa da; aslen kaynağının 1880’lere, yani Sanayi Devrimi’nin en hat safhada olduğu dönemlere kadar geri gitmesi, bize iklim değişikliğinin antropojenik (yani insan kaynaklı) bir etken olduğuna dair ilk ipuçlarını sunar. Özellikle karbon ve metan gibi ısı hapsedici gazları atmosfere salan birçok enerji yöntemleri kullanmamız ve bu yöntemlerin doğaya olan direk etkilerini ilk elden gözlemlememiz, iklim değişikliğinin varlığını ve onu yaratan etkenin de biz olduğumuz konusunda akıllarda herhangi bir soru bırakmıyor.

Tüm Reklamları Kapat

İklim değişikliğinin sözüm ona ne olmadığından ziyade, konu hakkında dile dolanan çeşitli safsataları, akıl yürütme hatalarını ve elbette ki komplo teorilerini (ve bunların potansiyel çıkış noktalarını) ele alacağız. Uzun bir süredir “geleceğin” problemi olmaktan çıkmış bir husus olan iklim değişikliği için, hakkındaki gerçeklerle safsataları ayırt edebilebilmemiz, hepimizin yararına olacağı kadar, kritik bir önem taşımaya da başlamıştır. Bunu başarmak için ise, söz konusu safsatalar hakkında bahsetmekte fayda var.

İklim değişikliğinin ne olmadığından bahsetmek... Biraz karmaşık bir konu. Keza kendisi hakkında yayılıp inanılan safsataları diğerlerinden (bkz. Dünya'nın şekli, UFO’ların varlığı, Ay'a gidilmediği, insanlar neden maymun olmuyor vb.) ayıran birçok yönü var. Bunu söylememizin nedenlerinden biri, ki belki de en önemlisi, söz konusu safsataların verdiği zararların yalnızca soyut olmamasından, eğer konuyu ciddiye almadığımız takdirde bedelini hepimizin ödeyeceğinden kaynaklanıyor. Bir diğer neden ise, yayılan bilgi kirliliğinin her daim bariz olmamasıdır.

Bilim İnsanları Bu Konuda Ne Düşünüyor?

“Bariz” kelimesini kullanırken, ne demek istenildiğini belirtmek gerekiyor: Daha önce duymuş olabileceğiniz üzere, iklim değişikliğinin kabul oranı iklim bilimciler tarafından %97 civarıdır. Yani, iklim değişikliği hakkında yazılıp çizilen her türlü akademik kağıt ve makalelerin %97 kadarı, söz konusu olgunun varlığını ve buna ek olarak insan-etkenli olduğunu kabul etmiş durumda. Bu açıklama, konuya dair sözüm ona “şüpheci” olan (kelimeyi neden tırnak içinde aktardığımızı aşağıda anlatacağız) birçokları için “%97’si evet dediği için, kalan %3’ü gözardı ediyoruz” veya “%3’ün açıklamaları da, çoğunluk kadar geçerli ve dayanıklıdır” gibi bir izlenim bırakmakta.

Nitekim, iklim bilimcilerin söz konusu oy birliğinin, gerçekten de %97 civarı olması bir yana, bu oran, yalnızca ve yalnızca iklim değişikliğinin insan kaynaklı olduğunu açık bir şekilde onaylayan yazıların miktarını gösterip, reddedenleri de, geri kalan %3 olarak belirtmekte. Yani söz konusu %97 dışında, iklim değişikliğinin insan kaynaklı olup olmadığı hakkında herhangi bir fikir belirtmeyen çok sayıda makaleler de mevcut. Binaenaleyh, “97’si” tabiri biraz eksik kalıyor. Bu ise, potansiyel olarak bu %97’nin aslında daha yüksek bir orana varabileceğini gösteriyor.

Tüm Reklamları Kapat

Halk tarafından varlığından hiç şüphe duyulmayan karanlık madde gibi birçok olgu, bilim camiasında bundan çok daha az kabul görmekte ve alternatif birçok fikir tartışılmaktadır. Bilimin içerisinde yer alanlar bu tür detaylara hakim olduğundan, iklim değişikliğinin mutlak gerçekliğinin farkındadır.

Elbette ki bu makalelerin, iklim değişikliğinin insan kaynaklı olup olmadığını belirtmemesi, onların konuya dair şüpheci yaklaştığı anlamına geldiği şeklinde bir algı oluşmamalı. Örneğin, iklim değişikliği doğrultusunda yok olan çeşitli deniz canlıları hakkında yazılan bir makale; sırf olgunun insan kaynaklı olup olmadığını belirtmediği için, yazar(lar)ı bu konuda şüpheci kılmaz. Yalnızca, makalenin iklim değişikliğinin çeşitli türleri ne şekilde tehlike altına soktuğu konusuna değindiği anlamına gelir.

Bu bilgilerin ışığında, iklim değişikliğini hedef alan safsataların, diğer konulardan ziyade, tabiri caizse daha sinsi ve karmaşık olduğu söylenebilir. Çünkü, söz konusu istatistik olduğunda, sunulan verilere aşina olmamak, olsak da doğru şekilde okuyamamak; algıda seçicilik gibi sorunları beraberinde getirip, insanları iklim değişikliğinin hala akademik gruplarca tartışılan bir konu olduğu algısına kaptırıyor. Bu da, bilgi kirliliğinin daha da yayılmasını sağlıyor.

Kayıtsızlık Tehlikesi

Özellikle halk arasında, iklim değişikliğini durdurma çabalarına karşı en büyük darbe, belki de bu açıdan geliyor: kayıtsızlık. İster iklim değişikliğinin çeşitli penguen lobisi tarafından kurgulanan bir tür şamata olduğunu düşünün, ister durumun ciddiyetinden bir hayli haberdar olun... İklim değişikliği; ekonomik kriz veya terör saldırısı gibi sorunlara nazaran, birçok insanın aklına “tehlike” ile eş değer gelmemekte. Elbette ki, böylesine bir karşılaştırma, “x sorunu varken y ile uğraşmanın manası yok” gibi bir akıl yürütme hatasına kapıldığımız anlamına gelmemeli. Aksine, demeye getirdiğimiz husus, biz insanların bizzat görmedikleri konulara vurdumduymaz bir şekilde yaklaşmasının doğamızda var olduğudur.

Daniel Gilbert (1957), Amerikalı sosyal psikolog, Harvard Üniversitesinde verdiği bir konuşmada bu konudan bahsediyor. Gilbert’a göre P.A.I.N. (İngilizce “pain/acı”: Personal, Abrupt, Immoral, Now/Kişisel, Beklenmedik, Ahlaksız, Anlık), insanlar için iklim değişikliğinin, neden evrimsel etki-tepkisel güdülerimize tamamen aykırı bir tehlike olduğunu açıklayan bir kuram.

Tüm Reklamları Kapat

Bireysel anlamda bir hususu tehlikeolarak algılayabilmemiz için, onun ilk öncelikle kişisel olması, yani birebir kişiyi ilgilendirmesi, beklenmedik bir şekilde ortaya çıkıp varlığınızı tehdit etmesi, ahlaki değerlere tamamen ters düşen bir husus olması ve en önemlisi de anlık bir tehlike, yani göz açıp kapayıncaya kadar hızlı yaşanan bir durum olması gerekmekte.

İklim değişikliği ise, Gilbert’ın söylemine göre, bu kriterlerin hiçbirini karşılamadığından; ister konuya hakim biri olun, isterse tehlikenin varlığına karşı sözüm ona “şüpheci” bir tavır takının, verdiğiniz tepkinin neredeyse aynı olacaktır.

Maalesef bu, bize konunun ciddiyetini vurgulamaktan başka bir çözüm getirememektedir. Böyleyiz, çünkü böyleyiz. Bu tip evrimsel engeller, iklim değişikliği konusunda bizim, gerek bireysel, gerekse toplumsal anlamda yeterince sorumluluk üstlenmememizi; tehlikeye dair herhangi bir konu açıldığında, örneğin ülkeler arası çeşitli politik sıkıntılar veya nice terörist saldırıları gibi “ani” veyahut “ahlaksız” konulara nazaran, daha vurdumduymaz davranmamızı sağlıyor. Zira doğamız gereği iklim değişikliği, kendince ne kadar hızlı yaşanıyorsa yaşansın, insanların onu “tehlike” olarak algılaması için yeterince hızlı (anlık, beklenmedik vb.) yaşanmıyor.

Kanıtta Seçicilik Problemi

Clair Cameron Patterson (1922-1995)ile tanışın.

Tüm Reklamları Kapat

Kendisi, Amerikalı bir jeokimyacı. En ünlü bulguları arasında, Dünya'nın yaşını şu ana kadar en doğru biçimde hesaplamayı başarmak (4,55 milyar yıl) ve atmosferdeki doğal ve belirli teferruatlar arasında minerallerin yaşlarını daha iyi ölçmede yarayan kurşun-kurşun dönüşümü yöntemini keşfetmek bulunuyor. Fakat kendisi hakkında bahsetmek istediğimiz başarısı tam olarak bunlar değil. Zira Patterson’un, aynı zamanda, milyonlarca insanın hayatını kurtarmayı başaran bir diğer mirası daha mevcut: Toksik kurşun miktarı!

Aslında bu başarıları birbirinden bağımsız bulgular değildi. Zira Patterson'un uranyum-kurşun dönüşümünü sonradan kurşun-kurşun dönüşümü ile geliştirmesi, yani belirli elementlerin (zirkon) radyoaktif bozunma ile yaşadığı dönüşümü incelemesi, onun gezegenin asıl yaşını öğrenmesinde büyük yardım sağlamıştı. Zirkon taşındaki kurşun miktarının bir izotoptan diğerine dönüşme süresini hesaplayarak, Dünya'nın yaşının 4,55 milyar olduğunu bulan; yani gezegenimizin yaşını en doğru şekilde hesaplayabilen ilk insan ünvanını kazanmıştır.

Şimdi, bu neden önemli? Niye durduk yere kendisinin teknik başarılarını anlatmaya koyulduk? Cevap: Benzin. Evet, benzin. Patteson, kullandığı zirkon taşlarındaki kurşun miktarını ölçerken, aynı zamanda (sonuçlarında ortaya çıkan ve taşta olması olanaksız miktardaki kurşuna anlam veremeyerek) atmosferde doğal olmayan seviyedeki toksik kurşun miktarını ve bu miktarın, benzine konulan kurşunun atmosfere yayılmasıyla ortaya çıktığını fark eden ilk insan olmuştu!

Böylesine bir bulgu elbette ki çıktığı vakit insanların ayaklanıp benzin sektörünün değişmesini talep etmesine yol açmadı! Çünkü içerisinde kurşun bulunan çeşitli diğer ürünler (boya, ampul, ayakkabı vb.) üretimlerinde ortaya çıkan toksik semptomları saklamak için, bu sektörlerdeki insanların da kendine has bir silahı vardı: Sahte bilim. Robert A. Kehoe (1893 – 1992) bu silahı kullanan akademisyenlerden biriydi. General Motors (kurşun sektörünün ileri gelen şirketlerinden biri) tarafından işe alınıp halkı kurşunun toksik olmadığı konusunda ikna edip, tehlikelerin ise sözüm ona çeşitli hijyenik yöntemlerle önlenebileceği konusunda asılsız vaatlerle sakinleştirmekle görevliydi.

Tüm Reklamları Kapat

Kurşun materyaliyle fazlasıyla içli dışlı sektörlerde sık görülen toksik hastalıkların var olması ve kurşunun Roma döneminden beri aşırı toksik bir element olduğu bilinmesi bir yana, Kehoe’un açıklamaları halkı yıllarca sakinleştirmede başarılı olmuştu. Fakat Patterson, sektörün bu vurdumduymazlığına karşı sakin kalmamakta ısrarlıydı.

Bulgularından emin olmak için gittiği Antarktik araştırmalarından döner dönmez, açılan mahkemede konudaki karşı duruşunu sergileyerek (ve öncesinde kendi araştırmalarını halka açarak) halkı, kurşun sektörünün uzun bir süredir yarattığı dayanıksız algıdan uzaklaştırmaya çalışmıştı. Patterson’ın sektöre verdiği bu savaş onun 20 yılını alsa da çabaları en sonunda meyve vermişti.

Bugün, kurşunun benzin sektöründe yasaklanması ve kurşun bazlı alet edevatların ciddi hijyenik protokollerinden geçmeden halka sunulmasının mümkün olmaması, büyük oranda Richard Patterson’a borçlu olduğumuz bir başarıdır. Günümüzün standartlarında kurşunun “toksik olmayan versiyonu” diye bir şeyin olmadığını biliyorsak, çeşitli sektörlerin yarattığı sahte bilimsel algıların başarısız oldığı anlamına gelir.

En azından, buraya kadar bahsettiğimiz kurşun bazlı konularda durum böyle.

Tüm Reklamları Kapat

Yukarıda, iklim değişikliği hakkındaki akademik fikir birliğinin %97 civarı olduğundan bahsedip, bu açıklamanın nasıl eksik olduğundan söz etmiştik. Söz konusu %97’ye dahil olmayan kesim, tıpkı Patterson’un karşısına çıkan sahte bilimci akademisyenler gibi canını dişine takarak iklim değişikliğinin var olmadığını; konuya dair yeterli kanıtların bulunmadığını ve karbondioksitin bırakın zararlı olmasını, gezegenimizin doğal döngüsünde çok önemli bir rol üstlendiği gibi neresinden tutsanız elinizde kalacak türden açıklamalarla çeşitli medya platformlarını doldurmuş durumdalar. Bu ise, sırf kendi ünvanlarında “iklim bilimci” veya “profesör” yazdığı için, tehlikeye karşı bizi uyaran sayısız kanıtları elinin tersiyle iten ciddi bir kalabalık doğurmakta.

Bu, en nihayetinde algıda seçiciliktir ve bırakın bilimselliği, sağduyusal anlamda da hiçbir tutarlılığı bulunmamaktadır.

Şüphecilik ile İnkarcılık Arasındaki İnce Çizgi

İklim değişikliği, şu sıralar haddinden fazla politik bir konu haline gelmiş durumda. Bu çok da şaşırılacak bir şey değil; sonuçta hepimizi ilgilendiren, insanlığın belki de yüzleştiği en büyük tehlike. Konuyu can sıkıcı hale getiren, ona karşı sunulan argümanların da bilimsellikten çok politik olmasıdır. İklim değişikliğinin zamanla politik hale gelmesi ve çeşitli nedenler dolayısıyla çevresinde dolanan komploların büyümesiyle, konuya karşı tavır takınanların kendilerine yeni bir isim bulması uzun sürmedi: İklim şüphecileri (İngilizce; “climate sceptics”).

Kullanılan dil önemlidir. Bilimselliği defalarca ve defalarca kanıtlanan bir hususa karşı sözde şüphecilikile karşı çıkmak, kategori altında sunulan argümanlar anlamsız olduğu gibi, onu işe yaramaz kılar. Şüphecilik, hakkında herhangi bir sonuca varmak için yeterli sayıda güvenilir bilginin olmamasıyla kullanılan (kullanılması gereken) bilimsel yönteme denir. İklim değişikliği gibi artık varlığı su götürmez bir gerçek olan konuya dair sözüm ona ikinci tahminlerde bulunmak ise söz konusu tanıma uyan şüpheciliğe girmediği gibi, pratikte inkârcılıklaeş değerdir.

Tüm Reklamları Kapat

Bugün günümüzde düz dünya fikrini savunanlar dahi hatalı bir biçimde bunu şüphecilik ile ilişkilendirmektedir. Fakat bilinen tüm fizik yasalarını ve gözlemleri inkar edip, yerine hiçbir ciddi kanıt koyamamaktadırlar. Tek yaptıkları bazı sözlü çıkarımlardır. Lakin bilim sözlü çıkarımları değil, veriyi ve aklı referans alır. Kütle çekim gibi birçok genel geçer yasayı görmezden gelip, yerine hiçbir şey koymamak ama basit birkaç söz söylemek, bir kanıt değildir!

Ne var ki, “iklim şüphecileri” gerek iklim değişikliğinin gerçek olduğunu savunanlar, gerekse ona karşı çıkanlar arasında bir şekilde kabul görmüş bir tabir haline geldi. Bu ise tehlikeye dair verilen mücadeleyi zedeliyor. Bu çok ciddi bir sorun. İnkârcılıkla şüphecilik arasındaki farkı bilmeyenler için, iklim değişikliğine karşı duran bu insanların kendilerine “şüpheci” lakabıyla argümanlarını sürdürmesi, türümüz adına, tabiri caizse, bela aramaktır. Nitekim, bahsi edilen sözde “şüpheciliğin” politik anlamda gücü elinde tutup, cehaleti meşrulaştırması ise kendi kuyumuzu kazmaktan başka bir şey değildir.

İnsan Çağı

Yakın zamanda; biz insanların, gezegenin iklimine olan muazzam etkisini anlamamıza yarayan bir kavram yaygın hale geldi: Anthropocene. Özünde Türkçe karşılığı olmasa da, 1980’li yıllarda Nobelli bilim insanı Paul Crutzen’in (1933) “anthropo” (insan) ve “cene” (çağ) kelimelerinden türettiği bir kavramdır. En basit tanımıyla Anthropocene, insan aktivitelerinin, gezegendeki iklimsel ve çevresel etkenlere en baskın faktör olduğunu ileri süren jeolojik dönem olarak nitelendirilir. Çeşitli tarımsal ve sanayi aktivitelerimizden, günlük hayatta uyguladığımız teknolojik ve sosyal alışkanlıklarımıza kadar gezegenin iklimsel değişkenliğini kontrol edemesek de, onu etkileyen büyük bir faktör olduğumuzu ileri süren tanım; bize bu konu hakkında ne yapmamız gerektiği konusunda herhangi bir fikir vermiyor. Yine de, söz konusu isimlendirmenin, doğamız gereği neye dönüştüğümüzü bir takım kriterler hakkında bizi düşünmeye zorladığı da gözardı edilmemeli.

Dönemin Sanayi Devrimi’yle başladığını söylemek güç olurdu. 15,000 yıl önce tarımın artık insan faaliyetlerinin önemli bir kısmını oluşturmaya başlamasıyla ormansızlaşma; artan nüfusumuzla birlikte avladığımız hayvanların bir bir yok olma eşiğine girmesi gibi örnekler, insanların en az Neolitik dönemden bu yana gezegenimizin ikliminde gözle görülebilir bir rol oynadığını gösterir. Her ne kadar bu tip örnekler, aşağı yukarı 250 yıl önce başlayan Sanayi Devrimi ve sonrasında yaşananların yanında bir hayli sönük kalsa da, elimize geçen bu potansiyelin yeni bir şey olmadığını anlamamızda iyi bir başlangıç sunar.

Sahip olduğumuz bu kadim potansiyel, en nihayetinde Dünya'daki bizim ve bizimle birlikte yaşayan canlıların rollerini şekillendirip, geleceğimize yön veren bir üsluba sahipti. Bu durum, günümüzde de geçerliliğini koruyor. Elimizde çok büyük bir sorumluluk olduğu aşikâr; kabullenmeye henüz niyetimizin olmadığı bir sorumluluk. İklim değişikliğinin yarattığı ve yaratacağı etkilerin, bizim gibi çevresine adapte olmakta bir hayli başarılı bir tür için bile ciddi kayıplar vereceğini düşünmek, kulağa sanıldığı kadar bilimkurgu gelen bir fikir değil. Göz önünde bulundurmamız gereken radikal değişimlerin bizi kontrol etmeye başlamasından evvel bizim (hepimizin; sizin, benim, toplumların) onu kontrol altına alması ise nitekim yarının değil, bugünün sorunudur.

Tüm Reklamları Kapat

Bu durumda önümüzde iki seçenek bulunuyor: Dünya'ya ve barındırdığı canlılara verdiğimiz hasarın sorumluluğunu alıp, bu konuda kayda değer önlemler alarak iklim değişikliği gibi tehlikelerin (en azından, insan-kaynaklı olanların) bir daha tekrarlanmamasını sağlarız, veya tehlikeye karşı hiçbir çaba göstermeksizin, onu yokmuş gibi sayarak aptallar gibi ölürüz.

Nitekim, her iki seçenekte son söz tabiatın olacaktır: Karar da, sonuçları da hepimizin. Akıllıca değerlendirelim.


Hazırlayan:Burak M. Kılıç
Katkı sağlayan: Ögetay Kayalı
Editör: Ögetay Kayalı

Referanslar

Tüm Reklamları Kapat

1. <http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf>

2. IPCC - Intergovernmental Panel on Climate Chang - <https://www.ipcc.ch/organization/organization.shtml>

3. <http://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/8/2/024024/pdf>

4. The Greenhouse Effect Marianne Weingroff - <https://www.ucar.edu/learn/1_3_1.htm>

Tüm Reklamları Kapat

5. The Goldilocks Principle - <https://judithcurry.com/2012/12/22/the-goldilocks-principle/>

6. "Global Climate Change: Evidence." NASA Global Climate Change and Global Warming: Vital Signs of the Planet. June 15, 2008. Accessed February 4, 2017. <http://climate.nasa.gov/evidence/>.

7. The World's Water - <https://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html>

8. Melting Arctic Sea Ice and Ocean Circulation - <https://scied.ucar.edu/longcontent/melting-arctic-sea-ice-and-ocean-circulation>

Tüm Reklamları Kapat

9. “The rising tide: assessing the risks of climate change and human settlements in low elevation coastal zones” Gordon Mcgranahan-Deborah Balk-Bridget Anderson - Environment and Urbanization – 2007. Accessed March 8, 2017.

10. Anthropocene fever – <https://aeon.co/essays/should-we-be-suspicious-of-the-anthropocene-idea>

11. Clair Patterson and Robert Kehoe's Paradigm of 'Show Me the Data' on Environmental Lead Poisoning – <https://www.academia.edu/20928082/Clair_Patterson_and_Robert_Kehoes_Paradigm_of_Show_Me_the_Data_on_Environmental_Lead_Poisoning?auto=download>

12. "Global Climate Change: Evidence." NASA Global Climate Change and Global Warming: Vital Signs of the Planet. June 15, 2008. Accessed April 18, 2017. <http://climate.nasa.gov/evidence/>13. Harvard Thinks Big 2010 - Daniel Gilbert | ‘Global Warming and Psychology’ – <https://vimeo.com/10324258>

14. Quantifying the consensus on anthropogenic global warming in the scientific literature – <http://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/8/2/024024/pdf>

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
0
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/12/2022 20:06:23 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12861

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Tüy
Nükleer Enerji
Elektrik
Element
Rna
Hormon
Astronot
Canlı
Bilim Felsefesi
Nükleer
İnfografik
Nörobiyoloji
Ekonomi
Evrim Ağacı Duyurusu
Çocuklar İçin Bilim
Kadın Sağlığı
Bilgi Felsefesi
Nöron
Transkripsiyon
Şeker
Test
Cinsellik
Atmosfer
Teknoloji
Yüzey
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
R. Bilim, et al. İklim Değişikliği Nedir? Nedenleri ve Sonuçları - 2020. (18 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 1 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12861
Bilim, R., Kayalı, Ö. (2020, December 18). İklim Değişikliği Nedir? Nedenleri ve Sonuçları - 2020. Evrim Ağacı. Retrieved December 01, 2022. from https://evrimagaci.org/s/12861
R. Bilim, et al. “İklim Değişikliği Nedir? Nedenleri ve Sonuçları - 2020.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, 18 Dec. 2020, https://evrimagaci.org/s/12861.
Bilim, Rasyonalist. Kayalı, Ögetay. “İklim Değişikliği Nedir? Nedenleri ve Sonuçları - 2020.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, December 18, 2020. https://evrimagaci.org/s/12861.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.