Genç Werther'in Acıları (Die Leiden des jungen Werthers)

Platonik aşıkların okumasını önermedigim bir goethe kitabı. Werther saplantı haline getirdiği evli bir kadin olan Lotte' ye yonelik duygularını mektuplar halinde bizlere anlatıyor. Yazgısının kaçınılmaz sonuna adim adim yaklasirken, "kimse icin canindan vazgecmeye deger mi?" diye konusurken yakaladim kendimi.
Yayınlandığı dönemde Almanya da intiharların arttığını ve genç Werther 'lerin bir dönem kitaptaki bas kahraman gibi giyindiklerini bu sebeple de kitabın bi dönem  yasaklandığını öğrendim.
Velhasılı guzel bir kitaptı...

1774 yılında Goethe döneme damgasını vuran bir roman yayımladı, Genç Werther'in Acıları. İki haftada yazılan bu roman döneme damgasını vurmakla kalmayarak tıp literatürüne "intihar salgını" olarak geçen bir kavramı kazandırdı. Genç Werther'in Acıları... okurken bizimde acılarımıza dönüşüyor. Psikolojik olarak sarsıcı, ağır ve duygu yüklü bir eser. Yazar bize olayları anlatmaya çalışmaktan çok Werther'in acılarını ve duygularını aktarıyor.
Bir ressam, aynı zamanda bir hukuk stajyeri olan Werther'in, genç ve evli bir kadın olan Lotte'ye karşılıksız aşkını konu alıyor kitabımız.

Werther karakteri ise yaşadığı dönem ve topluma göre sıradışı bir karakter. Kilisenin hakim olduğu baskıcı ve yobaz 'düşünce ortamı' bulunurken Werther döneminde o kadar ileri görüşlü bir karakter ki...Toplum hakkında görüşleri, aşk hakkında, intihar ve ölüm hakkında ki düşünceleri yüzünden toplum tarafından itilmiş bir karakter. Nitekim kitap çıktıktan sonra toplumun bir kesimi tarafından oldukça benimseniyor Werther, gençler onun kıyafetlerini giyiyor ve Werther insanları o kadar etkiliyor ki intihar oranları tavan yapıyor. Bu yüzden kitap yasaklanıyor, din adamları Genç Werther'in Acıları ve Goethe hakkında birçok karalama kampanyası ve acımasız eleştirilerde bulunuyor.

Kitabın çok akıcı veya dilinin basit olduğu söylenemez.
Kitap akıcı değil yazarın dili basit değil, oldukça süslü bir dili var. Çabuk sindirilebilecek, okuyup geçilebilecek bir kitap değil. Bir satırı defalarca okuyup üstünde dakikalarca düşünebilecek eşsiz bir eser. Yazarın süslü dili rahatsız edici değil çünkü o uzun doğa tasvirleri ve duygu betimlemeleri öyle güzel ki insan hayran kalıyor.

Genç Werther’in Acıları insanın eline aldığı bir roman değil de, sanki birinin gece yarısı yazıp kimseye göndermeye cesaret edemediği mektupları okumak gibi. Werther konuşuyor, ama aslında kalbi konuşuyor; aklı pek söz almıyor. Goethe bize “bakın böyle bir genç vardı” demiyor, “bakın içinizde hâlâ böyle bir yer var” diyor.

Werther’in derdi sadece Lotte’ye duyduğu aşk değil. Asıl derdi, dünyaya sığamamak. Her şeyi fazla hissediyor: Sevgiyi de, hayal kırıklığını da, güzelliği de. Doğa ona fazla güzel geliyor, insanlar fazla yüzeysel, kurallar fazla dar. O yüzden Werther’in acısı romantik bir aşk acısından çok, varoluşsal bir taşma hâli. İçinde olanlar dışarıya sığmıyor.

Lotte burada bir insan olmaktan çıkıyor neredeyse. Bir eşik gibi. Werther’in ulaşamayacağı, ama vazgeçemeyeceği bir anlam. Onu sevmesi, “mutlu olma ihtimali”ni sevmesi gibi. Ama hayat orada durmuyor; Albert var, düzen var, akıl var. Werther bunların hepsine yabancı. Çünkü o, uyum sağlamayı değil, hakikatini korumayı seçiyor.

Romanın en sarsıcı tarafı Werther yanlış olduğunu biliyor ama yine de vazgeçmiyor. Kendini durdurmak istemiyor. Acıyı bir yük gibi değil, kimliğinin bir parçası gibi taşıyor. Sanki mutlu olursa kendini kaybedecekmiş gibi. Goethe burada çok tehlikeli ama çok dürüst bir şey yapıyor. Acıyı yüceltmeden, ama inkâr da etmeden gösteriyor.

Werther’i okurken insanın içinden şu geçiyor: “Biraz sakin ol, biraz geri çekil.” Ama aynı anda da şunu hissediyorsun: Eğer Werther bunu yaparsa, Werther olmaktan çıkacak. Çünkü bazı insanlar için denge, ruhun ölümü gibi geliyor. Onlar ya çok sever ya hiç sevmez. Ya yanar ya donar.

Bu kitap bu yüzden hâlâ can yakıyor. Çünkü hepimiz hayatımızın bir yerinde Werther olduk. Birini değil belki, ama bir ihtimali sevdik. Uyum sağlamayı reddettik. “Beni böyle kabul etsinler” dedik. Ve çoğu zaman dünya buna hazır değildi.

Kendimize ait bir cümleyle bitirecek olursak," Bazı acılar geçmez, çünkü aslında gitmesi istenmez; insan onlarla kendini tanır.”

Genç Werther’in Acıları bir intihar romanı değil. Bir gencin değil, bir duyarlılığın hikâyesi. Ve belki de Goethe’nin bize bıraktığı en dürüst soru şu “Ya sorun dünyada değilse ama biz bu dünyaya biraz fazla açık kalpli geldiysek?”

Eseri paylaşan incelememi okuyacak herkese teşekkür ederim

Werther, edebiyat tarihinin en meşhur kendine acıyan erkek karakteridir. Aşkı paylaşılmaz, konuşulmaz, dönüştürülmez; sadece büyütülür ve insanın üstüne devrilir. Bu anlamda Werther, Ahmed Arif’in şiir öznesiyle ve Kafka’nın mektuplarındaki erkeklikle aynı çizgidedir. Werther’i okurken aklıma hep Kader filmi gelir: arzu vardır ama etik yoktur, tutku vardır ama sorumluluk yoktur. Trajedi buradan doğar. Etkileyici olabilir; ama rol model olması mümkün değildir.

Bu eser sevipde kavuşamayanların eseridir bu eserde genç wertherin bir kadına tutkulu yani tapıyorcasına bağlanmasını yaşadığı içsel bunalımını ve psikolojisini anlatıyor duygularını bastıran platonik aşıkların eserde kendinden birşeyler bulacağına eminim .