Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Çernobil Nükleer Kazası 1: Giriş ve Reaktörün Yapısı

Çernobil Nükleer Kazası 1: Giriş ve Reaktörün Yapısı
4 dakika
910
  • Özgün
Tüm Reklamları Kapat
Çernobil Nükleer Kazası, insanlık tarihinde yaşanan en büyük facialardan birisidir. Bu yazı dizimizde, kazanın meydana geldiği reaktörün yapısını inceleyecek, alınan ve felakete götüren hatalı kararlar hakkında konuşacağız.
Kusurlu bir reaktör tasarımının, yeterli eğitime sahip olmayan personelin ve güvenlik kültürü eksikliğinin meydana getirdiği bu kazada; resmi rakamlara göre kazanın meydana geldiği gün 2 kişi ve kazadan birkaç hafta sonra da 28 kişi olmak üzere toplamda 30 kişi akut radyasyon sendromu etkisiyle hayatını kaybetmiştir.

Çernobil Güç Kompleksi ve Bölge

Ukrayna'nın Kiev kentine 130 kilometre, Beyaz Rusya'ya 20 kilometre uzakta bulunan güç kompleksi, RBMK-1000 tasarımına sahip 4 nükleer reaktörden oluşmaktaydı. 1970 ile 1983 yılları arasında inşaatı tamamlanan 4 reaktörün yanı sıra, kaza gerçekleştiğinde 2 reaktörün de inşaatı sürmekteydi.
Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun 2007 yılında yayımladığı "20.Yılında Çernobil" isimli çalışmada, dünyada bulunan RBMK (Yüksek Güçlü, Basınç Tüplü Reaktör) tipi reaktörler şu şekilde gösterilmiştir:
 Kaynak: TAEK Yayınları,
 Kaynak: TAEK Yayınları, "20.Yılında Çernobil",2007
Kompleksin yer aldığı bölgeye 3km uzaklıkta bulunan Pripyat'ın nüfusu yaklaşık 50.000; bölgeye 15km uzaklıkta bulunan Çernobil'in nüfusu ise yaklaşık 12.000'dir. 30km'lik bir yarıçap içerisinde bulunan toplam nüfus yaklaşık 125.000'dir.
Çernobil Nükleer Reaktörünün Özellikleri Kaynak:TAEK Yayınları,
Çernobil Nükleer Reaktörünün Özellikleri Kaynak:TAEK Yayınları, "20.Yılında Çernobil",2007

RBMK Tasarımı

Sovyet tasarımı olup, moderatörolarak grafit kullanılan RBMK-1000'ler, yakıt olarak %2 oranında zenginleştirilmiş uranyum dioksit kullanmaktadırlar. Sistemde kullanılan su, hem soğutucu hem de türbinleri besleyen buhar görevi görmektedir.
Moderatör (yavaşlatıcı) olarak grafit kullanımının; nötron kaçaklarını azaltmak, yüksek ısı kapasitesine sahip olmak gibi avantajları bulunmaktadır.
Yakıt çubuklarının etrafında bulunan basınçlı tüplerin içerisinden su geçmektedir. Geçen bu su, yakıt çubuğunda gerçekleşen fisyon sonucu oluşan enerji ile ısınır. Isınan su, buhar jeneratöründe buhar haline getirilir ve oluşan buhar, türbinleri besler.
Tüm reaktörlerin çalışma prensibi genel itibariyle aynı olduğu için, ayrıntılara girmiyoruz. Reaktörlerin çalışma prensipleri hakkında daha ayrıntılı bilgi için "Nükleer Reaktörler" yazımıza bakabilirsiniz.
RBMK tipi reaktörleri diğer reaktör tiplerinden ayıran özellik, sahip oldukları "pozitif boşluk reaktivite katsayısı"dır. Yazımızda da üzerinde duracağımız asıl konu budur.

Boşluk Reaktivite Katsayısı

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi, reaktör su ile soğutulmaktadır ve aynı su, buhar üretiminde de kullanılmaktadır. Genel itibariyle, çekirdekten geçen su sıvı halde olmasına rağmen, içerisinde belirli bir miktar su buharı da içerir.
Sıvı haldeki su, su buharından daha iyi bir nötron soğurucudur. Bu sebeple, çekirdekten geçen sıvı haldeki suyun, içinde bulunan su buharına oranı, çekirdeğin reaktivitesindeki değişim hakkında bizlere bilgi verir.
Eğer ki, boşluk katsayısı negatifse, çekirdekteki buhar artışı, reaktivitenin düşüşü anlamına gelir. Nükleer reaktörler hakkındaki yazımızda anlattığımız basınçlı reaktörlerde olduğu gibi, negatif boşluk katsayısına sahip reaktörlerde, su hem moderatör hem de soğutucu görevi görür. Buhar artışı, nötronların yavaşlamasına ve fisyon yapabilir hale gelmesine engel olacağından, bu tip reaktörlerde reaktivitenin düşmesine sebep olur.
Batıda kullanılan neredeyse bütün nükleer reaktörlerde, boşluk reaktivite katsayısı negatiftir. Bu özellik, reaktörlerde bulunan en temel güvenlik önemlerinden birisidir.
RBMK tipi reaktörlerde ise, moderatör ve soğutucunun farklı olmasından ötürü, buhar artışı, yakıta ulaşan termal (fisyon yapabilir enerjiye sahip, moderatör tarafından yavaşlatılmış) nötron sayısını arttırmaktadır. Yakıta ulaşan termal nötron sayısındaki artış da, reaktivitenin artmasını sağlar. Bu tip reaktörlerde, boşluk reaktivite katsayısı pozitiftir.
Çernobildeki kaza anında, boşluk reaktivite katsayısı öyleysine yüksekti ki, sistem tarafından üretilen güç artışı, daha fazla buhar üretimini mümkün kıldı. Artan buhar oranı, hem soğrulan nötron sayısını azalttı hem de suyun çekirdeği soğutma gücü, bu sebeple azalmış oldu.
Bu korkunç döngü sonucunda güç, reaktörün verilen kapasitesinden 100 kat daha yüksek bir seviyeye ulaştı.
Moderatör ve soğutucusu farklı olan modern tasarımlarda, bu kısır döngüye girilmemesi için ikincil bir kapatma sistemi bulunmaktadır. Ancak Çernobilde kullanılan RBMK tipi reaktörlerde, ne yazık ki bu ikincil sistem bulunmamaktadır.

Sistemdeki Kontrol Çubukları

Reaktörde, toplamda 211 adet kontrol çubuğu bulunmaktaydı. Bunlar 3 grupta sınıflandırılabilir. Reaktör çekirdeğindeki dengesiz güç dağılımını engellemekle görevli otomatik kontrol çubukları, elle işletilen kontrol çubukları ve tehlike anında reaktörü durdurmaya yarayan kontrol çubukları.
Gelecek yazılarımızda, kazaya sebep olan kararlardan ve patlamanın nasıl meydana geldiğinden bahsedeceğiz. Ardından da, kaza sonucu açığa çıkan radyoaktif materyal ve bunun etkileri üzerine konuşacak, sonuçları değerlendireceğiz.
Ege Can KARANFİL


Referanslar
1.WorldNuclear, "Chernobyl Accident 1986"
<https://www.world-nuclear.org/information-library/safety-and-security/safety-of-plants/chernobyl-accident.aspx>
2.WorldNuclear, "RBMK Reactors"
<https://www.world-nuclear.org/information-library/safety-and-security/safety-of-plants/chernobyl-accident.aspx>
3.TAEK Yayınları, "20.Yılında Çernobil: Çernobil Nükleer Santralinin Özellikleri ve Kazanın Oluşumu", 2007
Kapak Görseli:
<https://undark.org/article/book-review-plokhy-chernobyl/>
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
0
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/03/2024 22:08:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12652

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Madde
Görüş
Toplumsal Cinsiyet
Uzay Görevleri
Argüman
Plastik
Element
Akademi
Boyut
Çeviri
Video
Ağız
Moleküler Biyoloji
Elektron
Uzaylı
Hasta
Diş Hekimi
Kertenkele
Anksiyete
Meteor
Normal Doğum
Beslenme Davranışı
Ateş
Hastalık
Fotoğraf
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
"Domates Gribi" Hastalığı Neyin Nesi?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. C. Karanfil, et al. Çernobil Nükleer Kazası 1: Giriş ve Reaktörün Yapısı. (9 Ağustos 2019). Alındığı Tarih: 2 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12652
Karanfil, E. C., Kayalı, Ö. (2019, August 09). Çernobil Nükleer Kazası 1: Giriş ve Reaktörün Yapısı. Evrim Ağacı. Retrieved March 02, 2024. from https://evrimagaci.org/s/12652
E. C. Karanfil, et al. “Çernobil Nükleer Kazası 1: Giriş ve Reaktörün Yapısı.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, 09 Aug. 2019, https://evrimagaci.org/s/12652.
Karanfil, Ege Can. Kayalı, Ögetay. “Çernobil Nükleer Kazası 1: Giriş ve Reaktörün Yapısı.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, August 09, 2019. https://evrimagaci.org/s/12652.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close