Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Kozmoloji: Tip Ia Süpernova - Standart Mumlar

Kozmoloji: Tip Ia Süpernova - Standart Mumlar
3 dakika
118
  • Özgün
Tüm Reklamları Kapat
Tip Ia süpernovalar, evrendeki en şiddetli patlamalardan biridir. Fakat onları bu kadar özel yapan şey, onu doğuran fiziksel mekanizma gereği çok spesifik bir ışıma yapmalarıdır. Salt parlaklıkları bilindiğinden ve çok uzaklardan görünebildiklerinden, kozmolojinin göz bebeklerinden olduğunu söylemek yanlış olmaz. Fakat hala haklarında oldukça fazla miktarda tartışma dönmektedir.
Tip Ia süpernovalar çift yıldız sistemlerinde gerçekleşir. Evrendeki çoğu yıldız, çiftli sistemler halinde bulunmaktadır. Bunların kütlelerinin birbirinden farklı olması durumunda ki bu gayet olası bir durumdur, çiftlerden biri erken evrimleşerek gezegenimsi bulutsu gerçekleştirerek geriye bir beyaz cüce bırakır. Beyaz cüceler oldukça sıkışık cisimler olduğundan yapısını kolayca bozamazsınız, fakat yanındaki bileşen için durum böyle değildir. Diğer bileşen hangi türden bir yıldız olursa olsun, beyaz cüce bu yıldızdan madde çalmaya başlar, fakat bunu sonsuza kadar sürdüremez.
Karbon ve oksijenden oluşmuş beyaz cüce (WD), bileşeninden kütle çaldıkça kütlesinin 1.38 M (Chandrasekhar kütlesine) yaklaşmasıyla, oluşan yüksek sıcaklık nükleer füzyon reaksiyonunun birden başlamasına neden olur*. Beyaz cücede aniden başlayan bu reaksiyonlar, birden beyaz cücenin, geriye bir kalıntı bırakmadan şiddetli bir biçimde patlamasına neden olur. Orta çıkan enerji ise muazzamdır (1051 erg ya da 1031 megaton), yani kabaca Güneş'in ömrü boyunca yaydığı enerjinin tümünü bir anda salar. Yapılan bu salmanın çoğu görünür (optik) bölgede değildir ve önemli bir kısmı da nötrinolar aracılığıyla taşınır.

Kozmolojideki Önemi

Tip Ia süpernovaların (Tip Ia SNe olarak yazılır) kozmolojide bu kadar önemli olmasının sebebi standart mumlar olarak kabul edilmeleridir. Belirgin bir kütle değerinde, hep aynı şekilde gerçekleşen bir olay olması, nerede gerçekleşirse gerçekleşsinler, aynı salt parlaklığı vermeleri gerektiğini söyler. Astronomide eğer bir cismin salt parlaklığını biliyorsanız, görünür parlaklığını da kullanarak, uzaklığını belirlemek mümkündür. Aynı zamanda aşırı parlak olduklarından ötürü çok uzak mesafelerden görünebilirler. Bu sebeple kozmolojik uzaklık ölçümlerinde kullanılırlar ve evrenin zaman içerisindeki dinamik gelişimi hakkında bilgi verirler.
1998 yılında Riess, Schmidt ve Perlmutter (ve diğerlerinin) Tip Ia süpernovalar üzerinde yaptığı çalışma, evrenin ivmelenerek genişlediğini ve bir karanlık enerjinin var olması gerektiğini gösterdi. Bu çalışmalarından ötürü 2011 yılında Nobel ödülüne layık görüldüler. Yaptıkları çalışma kabaca, Hubble sabitinin mesafe ile değişimini incelemekti. Ne kadar uzağa bakarsanız o kadar geçmişi göreceğinizden dolayı, aslında Hubble sabitinin zamanla değişimini inceliyorlardı. Bulguları, Hubble'ın 1929 yılında ortaya koyduğu gibi doğrusal bir ilişki olmadığını, sabitin zamanla değişen bir parametre olduğunu gösterdi. Elbette böylesi bir durum derin bir etki bıraktı. Bu konu hala oldukça tartışmalıdır ve kozmologların önemli bir kısmı verilerin bir sebepten yanlış yorumlandığını iddia etmektedir. Geçtiğimiz yıl Oxford'dan Subir Sarkar, daha çok veriyle farklı bir istatistiksel analiz yöntemi uygulayıp, ivmelenme olmadığını iddia etti ve bu da derin bir tartışma ortamı oluşmasına sebep oldu.
Bu sebeple Tip Ia süpernovaların günümüzde standart mumlar olarak kabul edilip edilemeyeceği hala oldukça tartışmalı bir konudur. Bahsetmeden geçemeyeceğim, çok uzak noktaların gözlemini yapmak her zaman tartışmaya açıktır. Çünkü zaman içerisinde bazı evrensel sabitlerin değişmesi gerektiğini iddia eden teoriler de vardır ve eğer bunlardan biri doğruysa, süpernovalarda gözlenen bu garipliği açıklayıp, karanlık enerji fikrini tamamen çöpe atabilir. Özetle, bu konu hala oldukça ateşli ve güncel bir konudur.
*Burada sıklıkla Chandrasekhar kütlesi, Chandrasekhar limiti ile karıştırılır. Chandrasekhar limiti, dejenere elektron basıncının, kaçınılmaz çökmeyi engelleyemeyeceği kütle limitidir. Genel olarak kabul gören değeri 1.4 M'dir (1.4 Güneş kütlesidir).
İleri okuma için: Evrenin Gözlemsel Özellikleri - Kozmolojik parametreler ve belirlenme yöntemleri


Ögetay Kayalı
Referanslar
1. Mazzali, P. A., Röpke, F. K., Benetti, S., & Hillebrandt, W. (2007). A common explosion mechanism for type Ia supernovae. Science (New York, N.Y.), 315(5813), 825–8. https://doi.org/10.1126/science.1136259
2. Nielsen, J. T., Guffanti, A., & Sarkar, S. (2016). Marginal evidence for cosmic acceleration from Type Ia supernovae. Scientific Reports, 6(1), 35596. https://doi.org/10.1038/srep35596
3. Riess, A. G., Filippenko, A. V., Challis, P., Clocchiatti, A., Diercks, A., Garnavich, P. M., … Tonry, J. (1998). Observational Evidence from Supernovae for an Accelerating Universe and a Cosmological Constant. The Astronomical Journal, 116(3), 1009–1038. https://doi.org/10.1086/300499
4. NASA, Introduction to Supernova Remnants, <https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/objects/snrs/snrstext.html>
Görsel: Americanspace.com
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
0
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/03/2024 23:40:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12618

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Madde
Görüş
Toplumsal Cinsiyet
Uzay Görevleri
Argüman
Plastik
Element
Akademi
Boyut
Çeviri
Video
Ağız
Moleküler Biyoloji
Elektron
Uzaylı
Hasta
Diş Hekimi
Kertenkele
Anksiyete
Meteor
Normal Doğum
Beslenme Davranışı
Ateş
Hastalık
Fotoğraf
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
"Domates Gribi" Hastalığı Neyin Nesi?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ö. Kayalı. Kozmoloji: Tip Ia Süpernova - Standart Mumlar. (11 Ağustos 2018). Alındığı Tarih: 2 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12618
Kayalı, Ö. (2018, August 11). Kozmoloji: Tip Ia Süpernova - Standart Mumlar. Evrim Ağacı. Retrieved March 02, 2024. from https://evrimagaci.org/s/12618
Ö. Kayalı. “Kozmoloji: Tip Ia Süpernova - Standart Mumlar.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, 11 Aug. 2018, https://evrimagaci.org/s/12618.
Kayalı, Ögetay. “Kozmoloji: Tip Ia Süpernova - Standart Mumlar.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, August 11, 2018. https://evrimagaci.org/s/12618.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close