Cheddar Adamı Kimdir? 10.000 Yıllık Cheddar Adamının Torunları Hala Yaşıyor Olabilir mi?

Cheddar Adamı Kimdir? 10.000 Yıllık Cheddar Adamının Torunları Hala Yaşıyor Olabilir mi?
Cheddar Adamı (sol) ve hayattaki torunu Adrian Targett
Original People
Yazar K. Lotzof Pedram Türkoğlu Editör Pedram Türkoğlu
6 dakika
2,616 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Cheddar Adamı, ismini ünlü Çedar (Cheddar) peynirlerinden almıyor! Aslında hem çedar peyniri, hem de Cheddar Adamı, isimlerini aynı yerden alıyorlar; Cheddar kasabası. İngiltere'nin Somerset şehrinde bulunan Cheddar kireç taşı vadisi, çok konuşulan Cheddar Adamı'nın yattığı yerdi. 1903 yılında Gough Mağarası'ndan çıkarılan kalıntıların bu kadar önemli olmasının en önemli sebeplerinden birisi, İngiltere'nin en eski eksiksiz insan iskeleti olmasından kaynaklanıyor. Ama Cheddar Adamı'nın ünü sadece bundan kaynaklanmıyor.

Cheddar Adamı, bizim gibi Homo sapiens türüne mensuptur. Günümüz Britanya yerli halkının atalarını oluşturan topluluğun üyesiydi. İskeletinin bu denli korunmuş olması hem onun portresinin çizilebilmesine, hem Britanya halkının ataları hakkında bilgi edinilmesine, hem de Mezolitik Çağ'da Britanya'daki yaşam hakkında fikir sahibi olunmasına imkan sağlamıştır.

Cheddar Adamı'nın kafatası.
Cheddar Adamı'nın kafatası.
NHM

Britanya adası o zamanlar Avrupa ana karasına bağlıydı ve yoğun bir şekilde ormanlık alan içeriyordu. O zamanların insan toplulukları ise avcı-toplayıcılık yaparak hayatlarını sürdürüyorlardı. Diyetlerinde tohum ve kuruyemişin yanı sıra kızıl geyik, yaban öküzü ve bazı tatlı su balıkları bulunuyordu. Günümüz Britanya yerli halkının ataları hayatlarını bu koşullarda sürdürüyorlardı. Ten renkleri ise çoğu insanın beklediği gibi değildi.

Reklamı Kapat

Esmer Deri Rengi ve Mavi Gözler

Cheddar Adamı, yaklaşık 166 cm boyundaydı. Hafif kıvırcık siyah saçları, parlak mavi gözleri ve esmer bir teni rengi vardı. O zamanlar Avrupa'daki tüm insanlar gibi, Cheddar Adamı da laktoz intoleransına sahipti ve sütü sindiremiyordu.

Cheddar Adamı, 20'li yaşlarında ölmüştü. Ölüm sebebi ise tam olarak bilinmemektedir. Alnında bir delik bulunmaktadır; ama bunun kazı sırasında kazayla olmuş olabileceği de düşünülmektedir. Savaş, kavga veya ritüel nedeniyle öldürüldüğü yönünde fikirler vardır, ancak henüz hiçbiri kesin değildir.

Cheddar Adamı'nın Genetiği

Normal koşullarda bir organizma öldükten sonra, DNA parçalanmaya başlar. Ayrıca sıcaklık ve nem, verilerin tespit edilmesinde de büyük bir değişim yaratır. Gough Mağarası'nın sürekli serin koşulları ve doğal mineral birikintilerinin katmanları, Cheddar Adamı'nın DNA'sının korunmasına yardımcı olmuştu. Cheddar Adamı'yla ilgili çalışmalarda yer alan Dr. Selina Brace, DNA eldesini şu şekilde açıklıyor:

Bir insandan veya hayvandan antik DNA çıkarmak için aradığınız şey, içindeki DNA'yı olabildiğince korumuş olabilecek yoğun bir kemiktir. Eskiden kalın kemikler ve mine DNA'yı oldukça sağlam tuttuğu için bacak kemiklerini veya dişleri kullanırdık, ancak son iki yılda insan vücudundaki en yoğun kemik olan temporal kemiğin petröz parçası veya iç kulak kemiğini kullanmaya geçtik. Ancak bu, altın bir yumurta anlamına gelmez. Her zaman işimize yarayacak DNA'yı alamayabiliriz. Fakat ceset, serin ve sabit bir sıcaklığın olduğu DNA'nın korunması açısından iyi bir ortama bırakılmışsa, o zaman petröz bölge yararlı antik DNA bulmak için iyi bir yerdir.
Cheddar Adamı'nın iskeleti
Cheddar Adamı'nın iskeleti
Independent

DNA'yı elde ettikten sonra Selina Brace ve ekibi, Cheddar Adamı'nın DNA'sının bir gen kütüphanesini oluşturmak ve bulduklarını modern bir insan genomuna karşı haritalamak için genom boyunca rastgele dağıtılan milyonlarca DNA parçasının tanımlanmasını içeren yeni nesil dizilimler kullandı. Dr. Tom Booth bu DNA birleştirme sürecini şu şekilde anlatıyor:

Çok fazla genetik verimiz var; ama ne aradığınızı biraz bilmeniz gerekiyor. Özellikle fiziksel özellikleri gösteren eğlence amaçlı bir DNA testi yaptırdım ve testi yapan şirket değerlendirmelerini yapmak için kullandıkları belirteçleri yararlı bir şekilde listeledi. Bu belirteçlerin listesini Cheddar Adamı'nın bir portresini geliştirmemize yardımcı olması için kendi biyoinformatik laboratuvarımıza göndermeyi başardık.
Kennis & Kennis tarafından yapılan Cheddar Adamı'nın 3 boyutlu modelinin rekonstrüksiyonu.
Kennis & Kennis tarafından yapılan Cheddar Adamı'nın 3 boyutlu modelinin rekonstrüksiyonu.
Natural History Museum

Yapılan çalışmalar, Britanya halkının genlerinin hala %10 oranında Cheddar Adamı'nın da yaşadığı avcı-toplayıcı topluluk ile ortak olduğunu gösterdi. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, genlerin direkt Cheddar Adamı'ndan değil, topluluktan nesillerce aktarılmış olmasıdır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Madem avcı-toplayıcı atalar esmer tenliydi, Britanyalılar açık ten renklerine nasıl sahip oldular? Natural History Museum'dan Chris Stringer, bunu, Britanya kıyılarına gelen çiftçi halklar ile açıklıyor:

Bu çiftçi insanlar, yalnızca bir veya iki tahıl mahsulüne dayalı nispeten zayıf diyetlere sahip olacaklardı ve D vitamininden yoksun kalacaklardı. Buna karşılık, avcı-toplayıcılar, sayıca az olsalar da, muhtemelen çok sayıda balık ve karaciğer içeren diyetlere sahiptiler. Diyetleri D vitamini açısından zengindi. Cheddar Adamı'nın sağlıklı dişleri vardı, bu da iyi bir diyetin göstergesidir. D vitamini açısından düşük diyetler, yumuşak kemikler, iskelet deformiteleri ve diğer problemler geliştirecek olan bu erken çiftçiler üzerinde bir etkiye sahip olacaktı. Bununla birlikte, güneş ışığına tepki olarak cildimizin altında D vitamini de oluşur.

Sonuç olarak, beslenmeden yoksun çiftçi halk, D vitaminini artırmak için daha açık ten rengi ile seçilim gösterdi; koyu deri rengi için gen varyantları kayboldu. Daha açık ten rengi için genler bu çiftçi insanlar tarafından kıyılarımıza getirildi. Çiftçilik, o günlerde daha zayıf beslenme biçimleri sunmuş olabilir, ancak aynı zamanda, avcı-toplayıcı olarak yaşayanlara kıyasla, bölgede çok daha fazla sayıda insanın yaşamasına olanak sağladı. Başka bir deyişle, sayıları fazlaydı ve bu nedenle Britanya'da çiftçilik yerleştiğinde daha açık ten rengine sahip olan genler nüfusta çoğunluk haline geldi.

Yaşayan Torunu!

Britanya halkının genlerinin %10'unu Cheddar Adamı'nın da yaşadığı atasal topluluktan aldığını söylemiştik. Genlerü direkt Cheddar Adamı'ndan değil, topluluktan nesillerce aktarılmıştı. Ancak araştırmacıların aklına bir soru takılmıştı: Acaba Cheddar kasabasında, Cheddar Adamı'na direkt akraba insanlar hala yaşıyor olabilir miydi? Bu sorunun peşine düşen araştırmacılar, Cheddar kasabasının yolunu tuttu.

Reklamı Kapat

Tarih öğretmeni olan Adrian Targett ve öğrencileri.
Tarih öğretmeni olan Adrian Targett ve öğrencileri.
The Guardian

Araştırmacılar burada mitokondriyal DNA araştırmaları yaparak bir iz bulmaya çalıştılar. Mitokondriyal DNA sadece anneden geçtiği için geçmişe doğru izi sürülebilirdi. Bu konuyu şuradaki yazımızda açıklamıştık ("Babadan mtDNA geçişi olabilir mi?" sorusu hakkında buradaki yazımıza göz atabilirsiniz).

Bilim insanları, Cheddar Adamı'nın azı dişlerinden birinin boşluğundan alınan genetik materyali kullanarak, tarih öğretmeni olan Adrian Targett'ın doğrudan Cheddar Adamı'nın soyundan geldiğini tespit edebildiler. Targett ve Cheddar Adamı ortak bir dişi ata paylaşıyordu. Bu da demek oluyordu ki Cheddar Adamı'nın soyu yaklaşık 300 nesil boyunca Cheddar kasabasında devam etmişti. Targett ise kendisi ile Cheddar Adamı'nın fiziksel olarak benzediği söyleyip şunları ekledi:

Kesinlikle bir aile benzerliği olduğunu görebiliyorum. Bu burun, benimkine benziyor. Ve ikimiz de o mavi gözlere sahibiz. Kuzenlerimin fotoğraflarına baktığınızda Cheddar Adamı'nın modeliyle kesinlikle bir benzerlik var. Açıkçası benim saçlarım çok daha gri ama bu atamın 20'li yaşlarında öldüğü düşünülecek olursa, bu çok normal.

Bunun gibi iyi korunmuş fosiller ve gelişen teknolojinin ışığında her geçen gün yeni bilgiler almaya devam ediyoruz. Yapılan araştırmalar devam ettikçe yeni bilgiler gelmeye ve sorularımıza yanıt olmaya devam edecektir!

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 13
  • İnanılmaz 6
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Güldürdü 2
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Natural History Museum, London | Arşiv Bağlantısı
  • R. McKie. Cheddar Man Changes The Way We Think About Our Ancestors. (10 Şubat 2018). Alındığı Tarih: 12 Temmuz 2021. Alındığı Yer: the Guardian | Arşiv Bağlantısı
  • J. Naish. Meet My Ancestor Cheddar Man: Separated By 10,000 Years But Linked By Dna, The Somerset History Teacher Who Says 'Just Look At The Family Resemblance'. (07 Şubat 2018). Alındığı Tarih: 12 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Daily Mail | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/10/2021 13:26:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10725

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Bilişsel
Bilimsel
Metal
Obstetrik
Göğüs
Canlı Cansız
Filogenetik
Zeka
Deniz
Yapay Seçilim
Uydu
Vaka
Viral
Evrimsel Tarih
Büyük Patlama
Evrim
Alan
Yatay Gen Transferi
Öğrenme Alanı
Lipit
Veri
Kanıt
Kas
Elektron
Olasılık
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın