Evrim Dersi 1: Evrime Giriş ve Temel Tanımlar

Evrim, canlı popülasyonları içerisindeki gen ve özellik dağılımlarının nesiller içerisindeki değişimidir. Burada vurgu, “canlı popülasyonları içerisindeki” kalıbındadır. Yani evrim, bireylerin değişimi değildir! ... Evrimde değişenler, bireyler değildir. Yani evrim, bireylerin değişimi değildir! Bir diğer deyişle, sizin veya benim zaman içerisindeki değişimlerimize evrim demeyiz. Bu, evrim değildir! ... Yani evrim, bireylerin ömrü içerisindeki değişimler değil, popülasyonların nesiller içerisindeki değişimidir.

Popülasyon, aynı türe ait bireylerden oluşan gruplara verilen isimdir. Yani bir popülasyon içerisindeki canlılar, aynı türdendir. İnsan popülasyonu, fare popülasyonu, çam ağacı popülasyonu gibi...

Burada vurgu, “gen ve özellik dağılımları” kalıbındadır. Hangi canlı popülasyonunu ele alırsanız alın, göreceğiniz aynıdır: Her bir özellik bakımından, geniş bir dağılım söz konusudur. Bu boy uzunluğu olabilir, ten rengi olabilir, bir çeşit proteinin yapısı olabilir, bir davranış biçimi olabilir... Her ne özelliği ele alırsanız alın tür içerisinde mutlaka çeşitlilik olacaktır.

Çeşitlilik ne demektir? Aynı özelliğin birbirinden farklı şekillerde görülmesi demektir. Örneğin insanlarda göz renklerini ele alalım; hiçbirimizin göz rengi aynı değil, öyle değil mi? Atların kıllarının rengi, hatta aynı köpek çeşidinin bile kürk rengi farklıdır. Aynı şekilde, her biri aynı türe ait olmasına rağmen, insanların deri renginde de bir çeşitlilik söz konusudur.

Bu dağılıma, grafiğin şekli bir çana benzediği için çan eğrisi denir. Yani çoğu insan, “ortalama boy uzunluğunda”dır. Ancak çok kısa olanlar da vardır, çok uzun olanlar da.

Evrim, canlı popülasyonları içerisindeki gen ve özellik dağılımlarının nesiller içerisindeki değişimidir. ... Bu dağılım, bir nesilden diğerine sabit kalmaz; öyle değil mi? İnsanlar ölüp, yeni yavrular doğdukça bu ortalama da her nesilde değişecektir. Bir nesilde ortalama 170 santimetre iken, bir sonraki nesilde 173 santim olabilir.

Canlıların kendi ömürleri içerisinde geçirdikleri değişim evrim değil, gelişimdir. Gelişim, gelişim biyolojisi isimli ayrı bir bilim dalı içerisinde incelenir.

Bunlar, modifikasyon denen ayrı bir değişim türüdür. Örneğin bir plaja gidip de bronzlaşmanız ya da eskiden kiloluyken spor yapıp zayıflamanız ve kas yapmanız evrimsel değişimler değildir. Bu yaptıklarınız, sizin yavrularınıza etki etmeyecektir. Sizin teniniz güneşte bronzlaştı diye çocuğunuz koyu tenli doğmayacak; siz kas yaptınız diye çocuklarınız kaslı doğmayacaktır. Bunlar, modifikasyon denen ayrı bir değişim türüdür.

Mikroevrim, canlıların genler ve proteinler gibi “mikro” özelliklerinin değişimidir. Aslında kimi zaman fiziksel özelliklerde de değişim görülebilir; ancak bu değişim, bir türün diğerine dönüşmesi için gereken düzeyde bir değişim değildir. Daha ufak bir değişimdir yani... Bu nedenle de mikroevrim, “mikro”dur. Mikroevrimde türleşme gözlenmez. Ancak tür içi özellikler değişir; ... Mikroevrimin son önemli özelliği ise, tahmin edebileceğiniz gibi genellikle kısa zaman dilimlerinde meydana geliyor olmasıdır.

Makroevrim ise, canlıların kol ve bacak gibi uzuvlarının yapılarının, deri renkleri ve boyları gibi gözle görülebilir “makro” özelliklerinin değişimidir. Burada kritik olan nokta, mikroevrimin birikerek makroevrimi yaratmasıdır. Yani bir türün bir diğerine dönüşmesi öyle çok da büyülü veya anlaması güç bir olay değildir. ... Bu değişim öyle büyük miktarda olur ki, artık yeni özelliklerle donanmış olan canlıya, ilk baştakiyle aynı tür adını veremeyiz. İşte bu durumda canlı, türleşti deriz. Yani makroevrimde bir türden, bir veya daha fazla tür evrimleşir. Elbette bu, yine tahmin edebileceğiniz gibi, mikroevrime göre daha uzun zaman dilimlerinde meydana gelir.

İşte bu durumda canlı, türleşti deriz. Yani makroevrimde bir türden, bir veya daha fazla tür evrimleşir.

Makroevrimi nasıl gözleriz? Daha uzun zaman dilimlerinde, fosil kayıtlarına bakarak, daha kapsamlı gen analizleri yaparak...

Gelişim, gelişim biyolojisi isimli ayrı bir bilim dalı içerisinde incelenir.

Günümüzdeki balinaların iskeletine bakıp, acaba karasal memeli atalarından kalma bir iz bulabilir miyiz diye inceleriz. Ve bunu yaptığımızda, nefes kesici bir durumla karşılaşırız: İskeletleri içerisinde, omurgalarına bağlı olmayan arka bacak kemikleri vardır! Hiçbir iş yapmayan bu kemikler, öylece vücut içerisinde bulunurlar. Balinalar, atalarından kalma bacak kemiklerini, evrimin bir damgası olarak vücutlarında taşımaktadırlar.

Evrim bireylerin değil, popülasyonların nesiller boyunca gen ve özellik dağılımlarının değişmesidir; bireysel yaşam içi değişimler gelişim veya modifikasyondur ve genelde genetik olarak yavrulara aktarılmaz.

Çoğu kazanılmış özellik genetik olarak yavrulara aktarılmaz; bu tür modifikasyonlar evrimsel gen değişikliği oluşturmaz.

Mikroevrim gerçek bir evrimsel süreçtir; allele frekanslarındaki ve fenotip dağılımlarındaki değişimler evrimdir ve uzun vadede makroevrime yol açabilir.

Makroevrim, mikroevrimsel değişimlerin uzun zaman içinde birikmesiyle gerçekleşir; türleşme kademeli, birikimli değişimlerin sonucudur.

Evrim hem fosiller ve genetik verilerle kanıtlanır hem de kısa zamanlı mikroevolüsyon örnekleriyle doğrudan gözlemlenebilir (ör. allele frekans değişimleri).

Evrim modern biyolojinin omurgasıdır; evrim olmadan biyolojide birçok olgunun ve birimlerin arasındaki ilişki anlaşılamaz.

Evrim, bir türün popülasyonu içindeki gen ve özellik dağılımlarının nesiller boyunca değişmesidir.

Hayır; bireylerin yaşamı içindeki değişimleri gelişim veya modifikasyon olarak adlandırılır, evrim popülasyonların nesiller arası değişimidir.

Popülasyon, aynı türe ait bireylerden oluşan grup demektir (örneğin insan popülasyonu).

Varyasyon aynı özelliğin tür içindeki bireylerde farklı şekillerde görülmesidir; evrimin ham maddesidir çünkü seçilim ve diğer süreçler bu çeşitlilik üzerinden etki eder.

Bu tür nicel özellikler genellikle çan eğrisi (normal dağılım) şeklinde dağılır; çoğu birey ortalamaya yakın, uçlarda az sayıda birey bulunur.

Hayır; bunlar bireyin yaşamı içindeki değişimler olup gelişim veya modifikasyon olarak adlandırılır ve genetik olarak sonradan doğan yavruları aynı şekilde etkilemez.

Mikroevrim küçük ölçekli genetik/fenotipik değişimlerdir ve tür içinde kalır; makroevrim bu küçük değişimlerin uzun zaman içinde birikerek yeni türler veya büyük morfolojik değişiklikler oluşturmasıdır.

Kısa zamanlı mikroevrim allele frekanslarındaki değişimlerin ölçülmesiyle, uzun zamanlı makroevrim ise fosil kayıtları ve geniş kapsamlı genetik analizlerle gözlenir.

İspinozlarda gagaların boyu, rengi, davranış ve yaşam alanları gibi özelliklerin nesiller içinde birikimli değişimi sonucu farklı türlerin oluşması makroevrimin örneğidir.

Fosil ve genetik veriler ile günümüzdeki balinaların iskeletlerinde kalan, fonksiyonel olmayan arka bacak kemikleri gibi kalıntılar balinaların karasal memelilerden evrildiğini destekler.