Ara Geçiş Fosilleri ve Türleri: Balinalar

Balinaların evrimi, günümüzde en net olarak bilinen evrimsel süreçlerden birisidir. Evrimsel süreç tamamen mantıklı, makul ve birbirini takip eden kademeli değişmeyi gösteren bir sırada gerçekleşiyor. İşte bu nedenle evrim çok güçlü ve tutarlı bir doğa yasasıdır.

Elimizde bolca bulunan fosil, kapsamlı genetik ve morfolojik çalışmalar ve grubun günümüzde yaşayan temsilcilerinin yaygın olarak bulunuyor olması, evrimsel tarihi net bir şekilde ortaya koyabilmemizi sağlamaktadır.

Balinaların atalarında da bu deliğin kafanın önünde olduğunu varsayarsak -ki bu varsayım, fosil kayıtlarınca da doğrulanmaktadır- söz konusu deliğin kafa üzerine gidişi sırasında evrimleşmiş bir dolu ara geçiş türü bulunmalıdır.

Söz konusu deliğin kafa üzerine gidişi sırasında evrimleşmiş bir dolu ara geçiş türü bulunmalıdır. Bu ara geçiş türlerinin burunları kimisinde kafanın önünde, kimisinde ön kısma yakın, kimisinde arada, kimisinde üst kısma yakın, kimi otherindeyse, kafanın üstünde olmalıdır. Bu tip ara fosiller bulabildik mi? Evet. Hem de bütün detayları görebileceğimiz fosiller bunlar.

Dahası, balinaların arka bacak kemikleri, hiçbir işe yaramamasına ve omurgaya bağlı olmamasına rağmen hâlen vücutlarında bulunmaktadır. Bu körelmiş arka bacak kalıntıları, evrimin tartışmaya hiçbir yer bırakmayan en net kanıtlarından birisidir.

Deniz ve okyanuslarda yaşayan bu memelilerin burun açıklıkları herkesçe bilinmektedir. Bir yunus veya balina dendiğinde aklımıza gelen ilk şey, nefes almak için yüzeye çıkan ve burnuna kaçan suyu püskürterek yerine temiz oksijen alan bir deniz canlısıdır. Ancak bu solunum deliğinin yeri, oldukça ilgi çekicidir. Birçok memelide burun kafanın önünde olmasına rağmen, balinalarda ve yunuslarda bu delik, kafanın üst kısmındadır. Nostril, yavaş yavaş kafa üzerine göçmeye başlıyor; fosil kaydında da bu görülüyor.

Gelin basamak basamak bu nostril göçüne bakalım. Bu ara geçiş türlerinin burunları kimisinde kafanın önünde, kimisinde ön kısma yakın, kimisinde arada, kimisinde üst kısma yakın, kimi diğerindeyse, kafanın üstünde olmalıdır. Nostril, yavaş yavaş kafa üzerine göçmeye başlıyor; fosil kaydında da bu görülüyor.

Denizel memelilerin ataları ile yakın akraba olan ve bir Mesonychid olan, "Andrewsarchus"...

Denizel memelilerin ataları ile yakın akraba olan ve bir Mesonychid olan, "Andrewsarchus"...

Bu ise, "Artiocetus clavis"... Bir çeşit ön balina. Nostril, yavaş yavaş kafa üzerine göçmeye başlıyor; fosil kaydında da bu görülüyor.

Hemen sonra, meşhur "Dorudon atrox"a bakalım. Dorudontidae ailesinden... Burun açıklığı, kafatası burun düzleminde biraz daha yukarıda.

"Squalodon" var! Köpekbalığı dişli balina olarak da bilinir. Nostrilin konumuna bir bakın! Göç tamamlanmak üzere.

Ve nihayet, modern bir yunus kafatası... Burun açıklığı artık kafanın üzerinde ve göz yuvalarının üzerinde tümsek yapacak biçimde evrimleşmiş.

Evrime dair hiçbir bilgiye sahip olmadığınızı varsayın ve bu fotoğraftaki Prosqualodon fosilini az önceki fosil sıralamasında olması gereken yere yerleştirin. Hadi! Videoyu durdurun, ve yerini tespit ettikten sonra geri gelin ve izlemeye devam edin. Eğer ki mantığınız düzgün çalışıyorsa, Prosqualodon'u, Dorudon ile Squalodon arasına yerleştirmiş olmalısınız. Çünkü burun deliğinin konumu ve kafatası yapısı buna uyuyor. Bunu yaptığımızda karşımıza çıkan, Prosqualodon'un 28.4-16 milyon yıl önce yaşadığıdır.

Peki, bu "mantıklı" olan. "Gerçek" olanı nasıl bileceğiz? Fosilin bulunduğu kayaçları radyometrik yöntemlerle tarihlendirerek. Böylece tam olarak ne zaman yaşadığını tespit etmiş olacağız.

Elimizde bolca bulunan fosil, kapsamlı genetik ve morfolojik çalışmalar ve grubun günümüzde yaşayan temsilcilerinin yaygın olarak bulunuyor olması, evrimsel tarihi net bir şekilde ortaya koyabilmemizi sağlamaktadır.

Squalodon ise, günümüzden 14 milyon yıl öncesinde Orta Miyosen'e kadar...

Doğru olan, memelilerin karada evrimleşmiş olması ve denizel memelilerin daha sonra suya adapte olmasıdır; fosil ve morfolojik kanıtlar bu geçişi gösterir.

Balinalarda omurgaya bağlı olmayan körelmiş arka bacak kemikleri hâlâ bulunmaktadır ve bunlar atalarından gelen kalıntılardır.

Ara fosiller hem morfolojik kademelilik gösterir hem de radyometrik tarihleme ile sırayla ortaya çıkmış oldukları gösterilmiştir; yani zaman açısından da ardışıklık vardır.

Fosil kaydı gösteriyor ki bu türler ardışık zaman dilimlerinde görünmüş; eğer türler bağımsız olsaydı beklenen zaman sıralaması tutmazdı, fakat veriler evrimin öngördüğü sırayla örtüşüyor.

Balinaların atalarından başlayarak burun başlangıçta kafanın önündeydi ve zamanla, ara formlar aracılığıyla, üst kısma göç etmiştir; bu geçiş fosil kayıtlarında gözlenir.

Balinalar karasal memelilerden evrimleşmiştir; memeliler karada ortaya çıkmış ve daha sonra suya adapte olmuştur.

Arka bacak kemikleri körelmiş (vestigial) yapılar olarak kalmış olup atalarından miras olduklarını gösterir; omurgaya bağlı değillerdir ve işlevleri yoktur.

Burun deliğinin kafanın önünden üstüne göç etmesi bir evrimsel uyum sürecidir; fosil kaydı bu geçişin kademeli olduğunu gösterir.

Evet, ara türler gerçek ve hem morfolojik olarak kademeli özellikler gösterir hem de yaşadıkları zaman bakımından ardışık olarak bulunur; bu düzen rastgele bir sıralama değildir.

Örnekler arasında Andrewsarchus (burun önde), Artiocetus clavis (göç başlıyor), Dorudon atrox (daha yukarıda), Squalodon (neredeyse üstte) ve modern yunuslar (üstte) sayılabilir.

Morfoloji ve burun deliğinin konumuna göre Prosqualodon, Dorudon ile Squalodon arasında yer almalıdır; bu konum radyometrik tarihleme ile desteklenir.

Fosillerin bulunduğu kayaçlar radyometrik yöntemlerle tarihlendirilir ve böylece fosilin yaş aralığı belirlenir.

Dorudon: ~40.4–33.9 milyon yıl önce; Prosqualodon: ~28.4–16 milyon yıl önce; Squalodon: Orta Miyosen'e kadar, yaklaşık 14 milyon yıl öncesine dek.

Çünkü birden fazla bağımsız veri hattı (fosiller, morfoloji, genetik, tarihleme) aynı sonuçları vererek birbirini doğruluyor ve beklenen düzeni gösteriyor.