Türler Arası Benzerlikler Neden Evrime İşaret Eder?

Türler arası benzerlik, evrimin kanıtı olmaktan ziyade bir sonucudur. Bir nevi "ipucu" olarak düşünülebilir. Türler arası biyolojik, morfolojik, genetik, anatomik, fizyolojik, davranışsal benzerlikler ve bu benzerliklerin türden türe kademeli olarak değişiyor olması, bu canlıların ortak atalardan türleştiği fikrini akla getirir. Ancak bu demek değildir ki evrimsel biyologlar, "Evrim doğruysa türler arası benzerlik olmalı. Türler arası benzerlik var. Dolayısıyla evrim var." gibi bir mantık hatası yapmaktadırlar. Benzerlik işin ilk adımıdır. Sadece bir parçasıdır. Sonraki adım, bu benzerliğin neden var olduğunu açıklamaktır.

Türler arası benzerlik eğer ki ortak atalardan türeyerek var oluşun bir ürünüyse, birbirinden farklı iki canlı grubu arasındaki ara geçiş türlerinin de bu benzerliğin ortasında bir yerlerde olması gerekir. Bunu zaten biliyoruz ve hatta bunu hem deneysel olarak, hem de bugüne kadar keşfedilen binlerce ara geçiş fosili sayesinde doğrulayabiliyoruz. Ancak burada evrimin gücünü ve paleontolojinin bu sınavından nasıl geçtiğini gösteren çok kritik bir nokta var: İki tür arasındaki bir geçiş türünün sadece VAR OLMASI yetmez. Aynı zamanda, ÇOK SPESİFİK BİR TARİH ARALIĞINDA yaşamış olması gerekir!

Bu, Jeoloji'de "Günümüz, geçmişin anahtarıdır." olarak bilinen ilkedir... Ancak bu ilke sadece jeolojide değil, astrofizikten biyolojiye kadar bütün doğa bilimlerinde etkilidir. Ne olduğunu kısaca şöyle anlatabilirim. Bu ilkenin söylediğine göre Evren içerisinde süregelen doğal yasalar ve süreçler, geçmişte de benzer şekilde işlemiştir ve gelecekte de benzer şekilde işleyecektir. Bu ilke bize doğa yasalarının süreğen olduğunu, doğaya şekil veren doğal yasaların etkisinin uzun zaman dilimlerinde de devam edeceğini söyler. Bu ilkenin en önemli çıkarımlarından birisi şudur: Şu anda var olan sürecin çevresi üzerindeki ufak etkileri, uzun vadede sürekli devam etmesi sonucunda devasa etkilere dönüşebilmektedir.

Aslında parsimoni ilkesi bilimin temel ilkelerinden biri değildir; ancak yol gösterici olması bakımından önemlidir. Occam'ın Usturası olarak da bilinen bu ilkeye göre, aynı konuyu izah eden birden fazla açıklama arasından en az sayıda varsayıma dayananı muhtemelen doğrudur. Burada kilit sözcük, muhtemelen sözcüğüdür. Elbette ki rekabet halinde birden fazla hipotez veya teori var diye, bunlar arasından en basit olanı her zaman doğru olacak diye bir kaide yok. Ancak bugüne kadar tekrar tekrar görüldüğü üzere, bir teoriye ne kadar fazla sayıda ispatlanmamış veya test edilmemiş varsayım eklerseniz, gerçeğe ulaşma ihtimaliniz o kadar düşmektedir.

Bu canlılığın kademeli ve sistematik oluşu, matematiksel olarak da ispatlayabildiğimiz bir evrim yasası ile birleştirildiğinde harika bir açıklamaya dönüşmektedir: Evrim Teorisi. Bu teori, çok farklı açılardan teste tabi tutulup, her seferinde doğrulanabilmektedir. Veriler ve bulguların bu derece uyumlu olması, teorimizin doğruluğuna işaret etmektedir.

Türler arası benzerliklerin türden türe kademeli olarak değişiyor olması; yani canlılığın kademeli ve sistematik oluşu. Bu, çok yönlü bir analiz sonucunda ele alındığında ve üniformitaryanizm ilkesi ile birleştirildiğinde, doğada görülen benzerliklerin rastgele değil, uzun vadeli ve sürekli süreçlerin sonucu olduğunu gösterir (nehirlerin vadileri kademe kademe aşındırması örneğinde olduğu gibi).

İki tür arasındaki bir geçiş türünün sadece VAR OLMASI yetmez. Aynı zamanda, ÇOK SPESİFİK BİR TARİH ARALIĞINDA yaşamış olması gerekir! ... Ancak görüyoruz ki, canlıların var oldukları zaman aralıkları ve sahip oldukları özellikler birbirlerinden bağımsız değil. Hem özellikler son derece yumuşak bir geçiş gösteriyor, hem de bu özelliklere sahip olan canlıların yaşadıkları jeolojik zaman dilimleri evrimsel biyolojinin öngörüleri ile örtüşüyor.

İşte Neil Shubin ve ekibinin bulduğu Tiktaalik, tam da bu özellikleri taşıyor. Hem karasal, hem denizel canlıların özelliklerine sahip ve tam da olması gerektiği gibi, 375 milyon yıl önce yaşamış bir canlı türü!

Bu geçiş, 400 milyon yıl kadar önce yaşamış Eusthenopteron ve Panderichtys gibi sucul cinslerle başladı...

...ve 350 milyon yıl kadar önce yaşamış Acanthostega ve Ichtyostega gibi dört ayaklı karasal canlılarla devam etti.

Bu alan (matematik, genetik, paleontoloji ve sair olabilir) paleontolojiye odaklanarak evrimsel biyolojiyi nasıl sınava tabi tutabileceğimizi gösterir; çünkü paleontolojik veriler (fosiller) türler arası benzerliklerin ortasında yer alması gereken ara geçiş formlarını ve bu formların yaşadıkları jeolojik zaman dilimlerini ortaya koyar.

Üniformitaryanizm ilkesinin evrimle bir diğer ilgisi ise, doğada gördüğümüz türler arası kademeli benzerliğin anlamlı olma sebebini açıklıyor olmasıdır. Aslında mikroevrim ile makroevrim kavramları arasındaki köprüyü kuruyor olması bakımından müthiş ilgisi var. (Detaylı açıklama başka bir videonun konusu olarak belirtilmiştir.)

Benzerlikler evrimin bir ipucudur; tek başına yeterli değildir; bunların nedenini açıklar ve bağımsız verilerle test edebilir bir teori gerekir.

Gerçekte benzerlikler yüzeysel değil çok düzeylidir; genetik, anatomik, fizyolojik, histolojik ve davranışsal düzeylerde derin benzerlikler vardır.

Ara geçiş formlarının doğru jeolojik zaman aralığında bulunması gerekir; zamanlama evrimsel öngörülerin kritik bir parçasıdır (örnek: Tiktaalik).

Bu açıklama test edilebilir öngörüler üretmediği ve daha fazla varsayıma dayandığı için bilimsel yöntemde daha zayıf ve daha az bilgilendiricidir; evrimsel açıklama öngörüler üretir ve test edilir.

Parsimoni yol gösterici bir ilkedir ve daha az varsayıma dayanan açıklamaları tercih eder; ancak mutlak bir kural değil, 'muhtemel' olanı işaret eden bir heuristiktir.

Arabaların tarihsel gelişimi aslında kademeli değişim ve test-elem süreçlerini gösterir; bu teknoloji örnekleri biyolojik evrimin mekanizmalarından farklı olsa da, kademeli değişimin nasıl büyük sonuçlar doğurabileceğine dair analojik bir çıkarım sağlar ve biyolojik kanıtlarla birleştirildiğinde evrimi çürütmez.

Çünkü benzerlikler yüzeysel değil çok düzeyli ve orantılıdır; bağımsız verilerle test edilebilirler, ara formlar ve zaman uyumu gibi evrimsel öngörülerle örtüşürler.

Hayır; benzerlikler başlangıçtaki ipucudur, sonraki adım bu benzerliğin nedenini bağımsız verilerle açıklamak ve test etmektir.

Benzerliklerin genetik, anatomik, fizyolojik vb. tüm düzeylerde uygun oranlarda ve kademeli olması rastgelelik iddiasını zayıflatır ve anlamlı bir desen gösterir.

Ara geçiş formlarının yalnızca özellikleri açısından değil, bunların ortaya çıkması beklenen jeolojik zaman aralıklarında bulunup bulunmadığına bakarak sınar.

Çünkü hem sucul hem karasal özellikleri taşıyor ve 375 milyon yıl önce yaşaması, beklenen zaman aralığıyla tam uyumlu olması nedeniyle öngörüyü doğruluyor.

Doğal yasaların sürekliliğini kabul ederek, küçük ve sürekli etkilerin uzun sürelerde büyük değişimler yaratabileceğini ve bu yolla mikroevrimin makroevrime dönüşebileceğini gösterir.

Çünkü aynı olguyu açıklayan çok sayıda varsayıma dayanan hipotez yerine daha az varsayıma dayanan hipotezlerin muhtemelen daha doğru olduğu yolunda bilimsel bir rehberlik sağlar.

Hayır; arabalar insan tasarımı sonucu benzerlik gösterir, fakat teknolojik gelişimlerin tarihine bakmak kademeli değişimin nasıl biriktiğini gösterebilir; biyolojik evrimin kanıtı için farklı türde testler gerekir.

Bilimsel muhakeme bununla yetinmez; bu iddia test edilebilir öngörüler üretmediği ve parsimoni açısından zayıf kaldığı için açıklama olarak tercih edilmez.

Tiktaalik fosilini bulan bilim insanı olarak örnek gösterildi.

Evrim Ağacı'na maddi destek veren okurlardan biri olarak bağış yapmaya örnek verildi.

Evrim Ağacı'na maddi destek veren okurlardan biri olarak bağış yapmaya örnek verildi.

İlk uçakları icat eden kişiler olarak, modern uçakların aşamalı gelişimini anlatmak için örnek verildi.

Parsimoni (Occam'ın Usturası) ilkesinin adıyla anılan düşünür olarak bahsedildi.