Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Mega Depremler: Yaşanabilecek En Büyük Depremin Büyüklüğü Kaç Olabilir? Tarihteki En Güçlü Depremin Büyüklüğü Neydi?

Mega Depremler: Yaşanabilecek En Büyük Depremin Büyüklüğü Kaç Olabilir? Tarihteki En Güçlü Depremin Büyüklüğü Neydi?
1960 Şili Depremi sonrasında çekilmiş ve sonradan renklendirilmiş bir fotoğraf.
Britannica
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bir depremin büyüklüğü, daha önceden de detaylıca izah ettiğimiz gibi, depremlerle ilgili en meşhur kavramlardan birisidir. O yazımızda izah ettiğimiz gibi, deprem büyüklüğü lineer (doğrusal) bir skalada ilerlemez. Yani 7 büyüklüğündeki bir deprem, 6 büyüklüğündeki bir depremden sadece %16.6 büyük değildir; %1000 (10 kat) büyüktür ve 7 büyüklüğünde bir deprem sırasında açığa çıkan enerji, 6 büyüklüğünde bir deprem sırasında açığa çıkan enerjiden %3162 (31.62 kat) fazladır.

Depremin büyüklüğü, aslen deprem sırasında açığa çıkan enerjiye karşılık geliyor olsa da, bu enerji miktarını belirleyen ana unsur, depremin meydana geldiği fay hattının uzunluğudur. Fay hatları (veya kısaca faylar), Dünya'nın yer kabuğunu oluşturan levhaların birbiriyle temas ettikleri noktalarda bulunan, girintili çıkıntılı kaya bölgelerdir. Fay kırılması sırasında, fay hattının iki ayrı kenarındaki kayalar, bir bütün olarak, birbirlerine göre ileri, geri, uzaklaşan, yakınlaşan, yükselen veya alçalan şekilde hareket ederler. Fay kırılması denen olay, birbirine takılıp kalmış bu kayaların, levha hareketleri dolayısıyla üzerlerine binen yükü daha fazla kaldıramayarak, güçlü ve hızlı bir şekilde yer değiştirmesidir. Bu sırada depremler oluşur, volkanik faaliyetler tetiklenebilir ve bizler bunları yüzeyde zelzele (sarsıntı) şeklinde hissederiz.

İşte bir depremin yaşandığı (veya deprem sırasında kırılan ve yer değiştiren) fay hattı ne kadar uzunsa, depremin büyüklüğü de o kadar yüksek olacaktır. Bugüne kadar resmi olarak kaydedilmiş en büyük deprem, 9.5 büyüklüğünde olan ve 22 Mayıs 1960 günü Şili'de yaşanan Valdivia Depremi'dir. Bu depremde, yaklaşık 1600 kilometre uzunluğundaki devasa bir fay hattı kırılmıştır ve deprem, 10 dakika kadar sürmüştür.[1] Bu deprem sırasında tahminlere göre 1.000-18.000 kişi hayatını kaybetmiş, 400-800 milyon dolar (2019 parasıyla 3.5-6.9 milyar dolar) hasar oluşmuştur.

Şili'de meydana gelen 9.5 büyüklüğündeki depremin yarattığı yıkım.
Universal Studios

Peki ya bundan fazlası? 10, 15 veya 20 büyüklüğünde depremler olabilir mi?

Maksimum Teorik Deprem Büyüklüğü: 10'dan Büyük Deprem Mümkün mü?

Deprem büyüklükleri logaritmik olarak arttığı için, daha büyük depremler üretmek için gereken fay uzunluğu da bir noktadan sonra Dünya'nın çevresini saracak kadar uzun olmaktadır. Bu kadar uzun bir fay hattı teorik olarak imkansız olduğu için, belli bir büyüklüğün üzerindeki depremler de imkansız olmaktadır. Bu sınır, tektonik plakaların jeolojik evrimiyle birlikte zamanla değişmektedir; ancak ABD Jeolojik Araştırma Birimi (USGS), teorik deprem büyüklüğü limitinin 10 olduğunu, bu büyüklükten daha büyük depremlerin olmasının mümkün olmadığını söylemektedir.[2]

Örneğin 10 büyüklüğünde bir deprem yaratabilmek için, yaklaşık 14.000 kilometre uzunluğunda, ortalama sismogenik kalınlığı 40 kilometre, genişliği 100 kilometre olan bir fay hattının, yaklaşık 30 metre kayması gerekirdi. 10.5 büyüklüğündeki bir deprem içinse, sismogenik genişliği 100 kilometre olan, 80.000 kilometre uzunluğundaki bir fay hattının kırılması gerekirdi; ancak Dünya'nın çevresi yaklaşık 40.000 kilometre olduğu ve bu büyüklükte/nitelikte hiçbir fay hattı bulunmadığı için, 10'dan büyük depremin de teorik olarak imkansız olduğu düşünülmektedir.[5]

10 büyüklüğünde bir deprem yaratmak için gereken fay hattı uzunluğu siyahla gösterilmiştir.
10 büyüklüğünde bir deprem yaratmak için gereken fay hattı uzunluğu siyahla gösterilmiştir.
USGS
10.5 büyüklüğünde bir deprem yaratmak için gereken fay hattı uzunluğu siyahla gösterilmiştir.
10.5 büyüklüğünde bir deprem yaratmak için gereken fay hattı uzunluğu siyahla gösterilmiştir.
USGS

Ancak bunun gerçek sınırını belirlemek oldukça güçtür; çünkü bu tür bir araştırmayı mümkün kılacak büyüklükteki depremlerin hepsi, resmi kayıtların tutulmaya başlamasından (ve hatta insanların evrimleşmesinden) çok önce yaşanmıştır. Dahası, Dünya haricinde sismolojik faaliyetlerini yakından ve isabetli bir şekilde kıyaslayabileceğimiz bir başka gezegen olmadığından, Dünya'nın bu konudaki teorik limitlerini belirlemek mümkün olmamaktadır.[3] Bir diğer deyişle, elimizdeki modeller, elimizdeki deprem verisinden gelmektedir; eğer bu modeller hatalıysa, maksimum teorik deprem büyüklüğü de hatalı olacaktır. Fakat bunu düşünmek için şimdilik yeterli ve geçerli bir sebebimiz bulunmamaktadır.

Depremi tetikleyen ana unsur da, teorik maksimumu etkilemektedir: Örneğin levha hareketleri sonucu kaçınılmaz olarak oluşan fay kırılmaları, depremlerin en yaygın sebebi olsa da, 66 milyon yıl kadar önce dinozorları yok eden göktaşını düşünecek olursak, bu dönemde yaşanan depremleri tetikleyen doğal tektonik faaliyetler değil, Dünya dışından gelen ve 10 kilometre çapa sahip olan göktaşıdır. Bu göktaşının çarpması sonucu gezegenimiz adeta bir "zil" gibi çınlamıştır. Meteoritin de aktardığı enerjinin etkisiyle yeryüzünde 12 ve üzeri büyüklüklerde depremler olduğu düşünülmektedir.[4]

Son olarak şunun da altını çizmekte fayda var: Deprem büyüklüğü 8'in üzerine çıkabilse de, yeryüzündeki sarsıntının etkileri 8 büyüklüğünden sonra büyük oranda aynı kalmaktadır; çünkü 8 büyüklüğünden sonra yüzeydeki sarsıntılar satüre olmaktadır, yani o noktadan sonra büyüklük arttıkça yüzey "daha fazla" sarsılamamaktadır, 8 civarında maksimum olası yüzey sarsıntılarına erişilmektedir. Elbette 8 büyüklüğünden sonra da fay kırılma uzunluğu artmaya devam etmektedir, sadece yüzeydeki titreşim farkı artık pek oluşamamaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Yani 8.5 büyüklüğündeki bir depremin yüzeyde yarattığı sarsıntı ile, 9.5 büyüklüğündeki bir depremin enerji farkı 32 kat olsa da, yüzeyde yarattığı sarsıntı arasındaki fark oldukça azdır. Öte yandan 7.5 büyüklüğündeki bir deprem ile 6.5 büyüklüğündeki bir deprem arasındaki enerji farkı da 32 kattır; ancak yüzeydeki sarsıntı farkı da dikkate değer miktarda olmaktadır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 28
  • Korkutucu! 13
  • Bilim Budur! 8
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • İnanılmaz 5
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Umut Verici! 3
  • Üzücü! 2
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ K. Satake, et al. (2007). Long-Term Perspectives On Giant Earthquakes And Tsunamis At Subduction Zones*. Annual Reviews, sf: 349-374. doi: 10.1146/annurev.earth.35.031306.140302. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ USGS. Can "Megaquakes" Really Happen? Like A Magnitude 10 Or Larger?. Alındığı Tarih: 02 Kasım 2020. Alındığı Yer: USGS | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. J. Ammon. Earthquake Size. (02 Kasım 2012). Alındığı Tarih: 02 Kasım 2020. Alındığı Yer: Penn State University | Arşiv Bağlantısı
  • ^ P. Brannen. "Dinosaurs On The Moon" -- The Impossible Magnitude-12 Earthquake That Changed Our World | The Daily Galaxy. (21 Kasım 2018). Alındığı Tarih: 02 Kasım 2020. Alındığı Yer: The Daily Galaxy | Arşiv Bağlantısı
  • ^ USGS. Earthquake Magnitude, Energy Release, And Shaking Intensity. Alındığı Tarih: 02 Kasım 2020. Alındığı Yer: USGS | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/11/2020 07:28:26 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9503

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Sıcaklık
Wuhan Koronavirüsü
İnsanlık
Köpek
Coğrafya
Zooloji
Asteroid
Evrimsel Süreç
Rna
Değişim
Bilgi Felsefesi
Homo Sapiens
Aslan
Evrimsel Tarih
Ara Geçiş Türleri
Hastalık Kontrolü
İklim Değişikliği
Karanlık Enerji
Öğrenme Teorileri
Farmakoloji
Renk
Süpernova
Matematik
Diş Hekimi
Hayvan
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Dünya dışında yaşam olmadığını mı iddia ediyorsunuz? Bu, okyanustan aldığınız bir kap suya bakarak okyanusta balinaların yaşamadığını iddia etmeye benziyor!”
Neil deGrasse Tyson
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol