Paylaşım Yap

Mega Depremler: Yaşanabilecek En Büyük Depremin Büyüklüğü Kaç Olabilir? Tarihteki En Güçlü Depremin Büyüklüğü Neydi?

Mega Depremler: Yaşanabilecek En Büyük Depremin Büyüklüğü Kaç Olabilir? Tarihteki En Güçlü Depremin Büyüklüğü Neydi? Britannica
1960 Şili Depremi sonrasında çekilmiş ve sonradan renklendirilmiş bir fotoğraf.
4 dakika
42,041
Evrim Ağacı Akademi: Depremler Yazı Dizisi

Bu yazı, Depremler yazı dizisinin 9. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Deprem Nedir? Depremlere Sebep Olan Doğa Yasaları ve Bu Yasaları Açıklayan Modeller Nelerdir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Bir depremin büyüklüğü, daha önceden de detaylıca izah ettiğimiz gibi, depremlerle ilgili en meşhur kavramlardan birisidir. O yazımızda izah ettiğimiz gibi, deprem büyüklüğü lineer (doğrusal) bir skalada ilerlemez. Yani 7 büyüklüğündeki bir deprem, 6 büyüklüğündeki bir depremden sadece %16.6 büyük değildir; %1000 (10 kat) büyüktür ve 7 büyüklüğünde bir deprem sırasında açığa çıkan enerji, 6 büyüklüğünde bir deprem sırasında açığa çıkan enerjiden %3162 (31.62 kat) fazladır.

Depremin büyüklüğü, aslen deprem sırasında açığa çıkan enerjiye karşılık geliyor olsa da, bu enerji miktarını belirleyen ana unsur, depremin meydana geldiği fay hattının uzunluğudur. Fay hatları (veya kısaca faylar), Dünya'nın yer kabuğunu oluşturan levhaların birbiriyle temas ettikleri noktalarda bulunan, girintili çıkıntılı kaya bölgelerdir. Fay kırılması sırasında, fay hattının iki ayrı kenarındaki kayalar, bir bütün olarak, birbirlerine göre ileri, geri, uzaklaşan, yakınlaşan, yükselen veya alçalan şekilde hareket ederler. Fay kırılması denen olay, birbirine takılıp kalmış bu kayaların, levha hareketleri dolayısıyla üzerlerine binen yükü daha fazla kaldıramayarak, güçlü ve hızlı bir şekilde yer değiştirmesidir. Bu sırada depremler oluşur, volkanik faaliyetler tetiklenebilir ve bizler bunları yüzeyde zelzele (sarsıntı) şeklinde hissederiz.

İşte bir depremin yaşandığı (veya deprem sırasında kırılan ve yer değiştiren) fay hattı ne kadar uzunsa, depremin büyüklüğü de o kadar yüksek olacaktır. Bugüne kadar resmi olarak kaydedilmiş en büyük deprem, 9.5 büyüklüğünde olan ve 22 Mayıs 1960 günü Şili'de yaşanan Valdivia Depremi'dir. Bu depremde, yaklaşık 1600 kilometre uzunluğundaki devasa bir fay hattı kırılmıştır ve deprem, 10 dakika kadar sürmüştür.[1] Bu deprem sırasında tahminlere göre 1.000-18.000 kişi hayatını kaybetmiş, 400-800 milyon dolar (2019 parasıyla 3.5-6.9 milyar dolar) hasar oluşmuştur.

Şili'de meydana gelen 9.5 büyüklüğündeki depremin yarattığı yıkım.
Universal Studios

Peki ya bundan fazlası? 10, 15 veya 20 büyüklüğünde depremler olabilir mi?

Maksimum Teorik Deprem Büyüklüğü: 10'dan Büyük Deprem Mümkün mü?

Deprem büyüklükleri logaritmik olarak arttığı için, daha büyük depremler üretmek için gereken fay uzunluğu da bir noktadan sonra Dünya'nın çevresini saracak kadar uzun olmaktadır. Bu kadar uzun bir fay hattı teorik olarak imkansız olduğu için, belli bir büyüklüğün üzerindeki depremler de imkansız olmaktadır. Bu sınır, tektonik plakaların jeolojik evrimiyle birlikte zamanla değişmektedir; ancak ABD Jeolojik Araştırma Birimi (USGS), teorik deprem büyüklüğü limitinin 10 olduğunu, bu büyüklükten daha büyük depremlerin olmasının mümkün olmadığını söylemektedir.[2]

Örneğin 10 büyüklüğünde bir deprem yaratabilmek için, yaklaşık 14.000 kilometre uzunluğunda, ortalama sismogenik kalınlığı 40 kilometre, genişliği 100 kilometre olan bir fay hattının, yaklaşık 30 metre kayması gerekirdi. 10.5 büyüklüğündeki bir deprem içinse, sismogenik genişliği 100 kilometre olan, 80.000 kilometre uzunluğundaki bir fay hattının kırılması gerekirdi; ancak Dünya'nın çevresi yaklaşık 40.000 kilometre olduğu ve bu büyüklükte/nitelikte hiçbir fay hattı bulunmadığı için, 10'dan büyük depremin de teorik olarak imkansız olduğu düşünülmektedir.[5]

10 büyüklüğünde bir deprem yaratmak için gereken fay hattı uzunluğu siyahla gösterilmiştir.
10 büyüklüğünde bir deprem yaratmak için gereken fay hattı uzunluğu siyahla gösterilmiştir.
USGS
10.5 büyüklüğünde bir deprem yaratmak için gereken fay hattı uzunluğu siyahla gösterilmiştir.
10.5 büyüklüğünde bir deprem yaratmak için gereken fay hattı uzunluğu siyahla gösterilmiştir.
USGS

Ancak bunun gerçek sınırını belirlemek oldukça güçtür; çünkü bu tür bir araştırmayı mümkün kılacak büyüklükteki depremlerin hepsi, resmi kayıtların tutulmaya başlamasından (ve hatta insanların evrimleşmesinden) çok önce yaşanmıştır. Dahası, Dünya haricinde sismolojik faaliyetlerini yakından ve isabetli bir şekilde kıyaslayabileceğimiz bir başka gezegen olmadığından, Dünya'nın bu konudaki teorik limitlerini belirlemek mümkün olmamaktadır.[3] Bir diğer deyişle, elimizdeki modeller, elimizdeki deprem verisinden gelmektedir; eğer bu modeller hatalıysa, maksimum teorik deprem büyüklüğü de hatalı olacaktır. Fakat bunu düşünmek için şimdilik yeterli ve geçerli bir sebebimiz bulunmamaktadır.

Depremi tetikleyen ana unsur da, teorik maksimumu etkilemektedir: Örneğin levha hareketleri sonucu kaçınılmaz olarak oluşan fay kırılmaları, depremlerin en yaygın sebebi olsa da, 66 milyon yıl kadar önce dinozorları yok eden göktaşını düşünecek olursak, bu dönemde yaşanan depremleri tetikleyen doğal tektonik faaliyetler değil, Dünya dışından gelen ve 10 kilometre çapa sahip olan göktaşıdır. Bu göktaşının çarpması sonucu gezegenimiz adeta bir "zil" gibi çınlamıştır. Meteoritin de aktardığı enerjinin etkisiyle yeryüzünde 12 ve üzeri büyüklüklerde depremler olduğu düşünülmektedir.[4]

Son olarak şunun da altını çizmekte fayda var: Deprem büyüklüğü 8'in üzerine çıkabilse de, yeryüzündeki sarsıntının etkileri 8 büyüklüğünden sonra büyük oranda aynı kalmaktadır; çünkü 8 büyüklüğünden sonra yüzeydeki sarsıntılar satüre olmaktadır, yani o noktadan sonra büyüklük arttıkça yüzey "daha fazla" sarsılamamaktadır, 8 civarında maksimum olası yüzey sarsıntılarına erişilmektedir. Elbette 8 büyüklüğünden sonra da fay kırılma uzunluğu artmaya devam etmektedir, sadece yüzeydeki titreşim farkı artık pek oluşamamaktadır.

Yani 8.5 büyüklüğündeki bir depremin yüzeyde yarattığı sarsıntı ile, 9.5 büyüklüğündeki bir depremin enerji farkı 32 kat olsa da, yüzeyde yarattığı sarsıntı arasındaki fark oldukça azdır. Öte yandan 7.5 büyüklüğündeki bir deprem ile 6.5 büyüklüğündeki bir deprem arasındaki enerji farkı da 32 kattır; ancak yüzeydeki sarsıntı farkı da dikkate değer miktarda olmaktadır.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Depremler Yazı Dizisi

Bu yazı, Depremler yazı dizisinin 9. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Deprem Nedir? Depremlere Sebep Olan Doğa Yasaları ve Bu Yasaları Açıklayan Modeller Nelerdir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
96
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 59
  • Korkutucu! 28
  • Bilim Budur! 12
  • İnanılmaz 12
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 11
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Üzücü! 5
  • Umut Verici! 3
  • İğrenç! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ K. Satake, et al. (2007). Long-Term Perspectives On Giant Earthquakes And Tsunamis At Subduction Zones*. Annual Reviews, sf: 349-374. doi: 10.1146/annurev.earth.35.031306.140302. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ USGS. Can "Megaquakes" Really Happen? Like A Magnitude 10 Or Larger?. Alındığı Tarih: 2 Kasım 2020. Alındığı Yer: USGS | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. J. Ammon. Earthquake Size. (2 Kasım 2012). Alındığı Tarih: 2 Kasım 2020. Alındığı Yer: Penn State University | Arşiv Bağlantısı
  • ^ P. Brannen. "Dinosaurs On The Moon" -- The Impossible Magnitude-12 Earthquake That Changed Our World | The Daily Galaxy. (21 Kasım 2018). Alındığı Tarih: 2 Kasım 2020. Alındığı Yer: The Daily Galaxy | Arşiv Bağlantısı
  • ^ USGS. Earthquake Magnitude, Energy Release, And Shaking Intensity. Alındığı Tarih: 2 Kasım 2020. Alındığı Yer: USGS | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/07/2024 23:45:36 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9503

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
İhtiyoloji
Kemik
Bilimsel
Afrika
Wuhan Koronavirüsü
Patlama
Davranış
Ekosistem
Yüksek
Hız
Kadın Doğum
Aşı
Araştırma
Kitlesel Yok Oluş
Göğüs Hastalığı
Önlem
Matematik
Embriyo
Dinozorlar
Eğitim
Evrimsel
Öğrenme Teorileri
Basınç
Eşeyli Üreme
Böcekler
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Mega Depremler: Yaşanabilecek En Büyük Depremin Büyüklüğü Kaç Olabilir? Tarihteki En Güçlü Depremin Büyüklüğü Neydi?. (2 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 16 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9503
Bakırcı, Ç. M. (2020, November 02). Mega Depremler: Yaşanabilecek En Büyük Depremin Büyüklüğü Kaç Olabilir? Tarihteki En Güçlü Depremin Büyüklüğü Neydi?. Evrim Ağacı. Retrieved July 16, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9503
Ç. M. Bakırcı. “Mega Depremler: Yaşanabilecek En Büyük Depremin Büyüklüğü Kaç Olabilir? Tarihteki En Güçlü Depremin Büyüklüğü Neydi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 02 Nov. 2020, https://evrimagaci.org/s/9503.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Mega Depremler: Yaşanabilecek En Büyük Depremin Büyüklüğü Kaç Olabilir? Tarihteki En Güçlü Depremin Büyüklüğü Neydi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, November 02, 2020. https://evrimagaci.org/s/9503.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close