İçerikler - Sayfa 746

İlk olarak Charles Darwin'in kuzeni Francis Galton tarafından 1880 yılında tanımlanan afantazi veya afantazya (İng: "Aphantasia"), istemli bir şekilde zihinsel görüntüler üretememe durumuna verilen bir isimdir.^[1][3] Yunancadaki "phantasia", yani "hayal gücü" kelimesinin önüne olumsuzluk eki getirilerek türetilen afantazya sorununa sahip bu kişiler, bir arkadaşlarının yüzünü veya kendi evlerini zihinlerinde hayal edemezler.^[2] Her ne kadar bugüne kadar oldukça az anlaşılmış bir zihinsel problem olsa da, bilim insanları bu durumun altında yatan zihinsel özelliklerini yavaş yavaş açığa çıkarmaya başladılar (buna benzer bir diğer ilginç zihin durumu için iç sesi olmayan insanlarla tanışabilir veya körgörüş kavramını okuyabilirsiniz).

Kısaca bahsetmek gerekirse, "afantazlar" olarak bilinen bir grup insan, çok tanıdık yerleri veya aile üyelerini bile akıllarında canlandıramıyorlar. Bilim insanları bu yetersizliği "afantazi" ya da "afantazya" olarak adlandırıyor. Bu olguyu araştıran birçok çalışma, etkilenen kişilerin öznel deneyimlerini ortaya çıkaran anketlere dayanmaktadır. Ayrıca, bilişsel testler ve beyin taramaları da bazı insanların gerçekten zihinlerinde resim canlandırma yeteneğinden mahrum olduğunu gösteriyor. Ne var ki afantazi, yaratıcılığı olumsuz etkilemiyor gibi gözüküyor. Çoğu afantaz, yaratıcılık gerektiren mesleklerde başarılılardır ve afantazların, "zihin gözü eksikliğini" telafi edecek yolları geliştirmişlerdir.

Atom saati, frekans standardı olarak mikrodalga ışınlardaki hiper-hassas geçiş frekanslarını veya elektromanyetik spektrumun optik/ultraviyole bölgesindeki elektron geçiş frekansını kullanan, yeryüzündeki en hassas zaman ölçüm aletleridir. Bu hassas saatler, uluslararası saat dağılımı hizmetlerinde standart olarak, televizyon yayınlarında dalga frekanslarının ayarlanmasında ve GPS gibi küresel navigasyon uydu sistemlerinde kullanılır.

Ulusal standart ajansları, daha da hassas ölçümlere ulaşmak için, birbiriyle ilişkili birden fazla atomik saati senkronize bir şekilde kullanırlar. Bu sayede Dünya'daki atom saatlerinin hata payı, günde 1 nanosaniyeden az olacak düzeydedir. Bu saatler bir araya gelerek, Uluslararası Atomik Saat adı verilen süreğen ve stabil bir zaman ölçüsü sağlarlar.

Havayolu kullanan yolcuların sayısı, küresel salgın gölgesinde geçen 2020 yılını saymazsak, giderek artıyordu. 2017 yılında yaklaşık 4 milyar yolcu havayolunu kullanmışken bu sayı 2018 yılında 4.3 milyar, 2019 yılında ise 4.4 milyar yolcuya ulaştı. Sağladığı zaman tasarrufu, düşük maliyeti, uzak mesafeleri tek araçla erişilebilir kılması, havayolunun tercih edilmesindeki faktörlerden sayılabilir. Ancak hepsinin içinde en kritik faktörün güvenlik olduğunu varsaymak yanlış olmaz.

2019 yılında tüm dünyadaki ticari uçuşlarda 114 kaza gerçekleşti ve ne yazık ki 6 ölümlü kaza nedeniyle 239 kişi hayatını kaybetti. Geçmiş yıllara göre hem kaza oranları hem ölümlü kaza sayılarında önemli yol kat edilmiş gibi görünse de daha iyisi için durmaksızın çalışılıyor.

Yaklaşık 1 yıl önce LIGO (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory) 2016'nın en büyük bilimsel keşiflerinden birini açıklamıştı. 2015 Eylül'ünde keşfedilen dalgaların kütleçekim dalgaları olduğu, ancak Haziran 2016'da doğrulanabilmişti ve bu keşif Einstein'ın görelilikle ilgili en önemli tahminini doğruluyordu.

Uzay-zamandaki dalgalanmaları ölçebilen en hassas detektörün, aynı zamanda en iyi kütle çekim dalgası üreteci olduğu da anlaşıldı. Caltech'ten Belinda Pang, LIGO'da dalgaları algılamak için yapılan iyileştirmenin dalga yaymaya da yaradığını belirtti.

Bazen havayı bir akışkan olarak hayal etmek zordur. Ancak hava, parçacıklarının sıvı yerine gaz biçiminde olması dışında, diğerleri gibi bir akışkandır. Ve hava, rüzgarla hızlı bir şekilde hareket ettiğinde, bu parçacıklar da hızla hareket eder. Hareket, tıpkı hareketli sudaki enerjinin bir hidroelektrik barajdaki türbin tarafından yakalanabilmesi gibi, rüzgar içerisinde yakalanabilecek kinetik enerji olduğu anlamına gelir. Rüzgar türbinindeki türbin kanatları, rüzgarda kinetik enerjiyi yakalamak üzere tasarlanmıştır.

Gerisi, bir hidroelektrik düzeneği ile neredeyse aynıdır: Türbin kanatları, rüzgar enerjisini yakalayıp hareket etmeye başladığında, rotorun göbeğinden bir jeneratöre giden bir şaft döndürülür. Jeneratör, bu dönme enerjisini elektriğe çevirir. Özünde, rüzgardan elektrik üretmek, enerjiyi bir ortamdan diğerine aktarmakla ilgilidir.