Geçtiğimiz günlerde astronomi alanındaki en ilginç keşiflerden birisi yapıldı. Galaksiler arası uzayda saniyede yaklaşık 1.600 kilometre hızla hareket eden 20 milyon Güneş kütleli bir kara delik, arkasında yeni doğmuş yıldızlardan oluşan ve 200.000 ışık yılı uzunluğunda olan devasa bir iz bıraktı. Yapılan araştırma, Astrophysical Journal Letters'da yayımlandı.^[1]

Kara delik, Hubble Uzay Teleskobu tarafından tesadüfen gözlendi. Yale Üniversitesi'nden astronom Pieter van Dokkum bu konuda şunları söyledi:

Son yıllarda iş piyasasında birçok yeni kavramla karşılaşıyoruz. Bunların arasına "sessiz işten çıkarma" ve "sessiz istifa"dan sonra şimdi de sessiz kısıtlama ekleniyor. Sessiz kısıtlamanın neden ve sonuçlarını incelemeden önce gelin bu kavramları kısaca bir açıklayalım.

Geçen yıllarda gündeme gelen bir kavram olan sessiz işten çıkarma, yöneticilerin kişiyi direkt olarak kovmadan, onu psikolojik baskı yöntemleriyle işten çıkmaya zorlaması anlamına geliyor. LinkedIn'de yakın zamanda yapılan bir ankete göre çalışanların %80'inden fazlası birlikte çalıştıkları arkadaşlarının sessizce işten çıkarıldığına tanık oldu. Hatta bazı çalışanlar, bu durumu kendilerinin de deneyimlediklerini belirtiyor.

Balinalar, yunuslar ve foklar gibi deniz memelileri, okyanusta inanılmaz derinliklere dalabilir ve uzun süre su altında kalabilirler. Vücutlarının böylesi derinliklerde dayanması gereken muazzam basınç ve yoğun oksijen ihtiyacı göz önüne alındığında, bu, dikkate değer bir başarıdır. Derin okyanusun yüksek basıncı; akciğerlerine ve diğer iç organlarına zarar verebileceğinden, deniz memelileri için benzersiz bir zorluk oluşturur. Peki bu canlılar bu kadar zorlu koşullarda hayatta kalmayı nasıl başarıyor? Gelin, deniz memelileri fizyolojisinin büyüleyici dünyasına bir göz atalım.

Cuvier gagalı balinası (Ziphius cavirostris) gibi canlılar neredeyse 3.000 metreye kadar dalabilir, keza İspermeçet balinaları da 1000 ila 2000 metre arasındaki derin sularda sıklıkla bulunurlar.^[1] Ek olarak, genelde ortalama 1 saatten uzun süre boyunca su altında kalabilirler ve birçok deniz memelisi yüzeyde görece az zaman geçirir. Peki o zaman nefeslerini nasıl bu kadar uzun tutuyorlar dersiniz? İlk akla gelen cevap belki akciğerlerinin fazla büyük olmasıdır, ama aslında durum pek de öyle değildir. Hatta vücut büyüklüğüne oranla yapılan karşılaştırmalara göre insanların balinalardan daha büyük akciğerleri vardır.^[2]

Amerika Birleşik Devletleri'nde 1999 yılında yaşanan Columbine Lisesi saldırısından bu yana yaşanan ve sayıları her yıl artmaya devam eden silahlı okul saldırıları topluma yaşattığı büyük kaygı ve güvensizlik duygusuna rağmen bir türlü önlenemiyor.

En son Mart 2023'te 3-12 yaşındaki çocukların dini eğitim aldığı Covenant adlı okula yapılan saldırıda, 3'ü çocuk 6 kişinin ölümünden sonra bu konu yeniden tartışılmaya başlandı. Bu konuda aileler tarafından yapılan en temel eleştirilerden biri, hem toplum belleğinde hem de doğrudan etkilenen aileler ve çocuklar üzerinde derin izler bırakmasına rağmen olayların nedenlerinin, saldırgan özelliklerinin ve alınabilecek önlemlerin çok az tartışılıyor olması. Bu suskunluğun nedenlerinden biri, böyle hassas bir konuda uzman olmayan kişilerin yapabileceği hatalı yorumların engellenmesi olabilir. Öte yandan, tüm toplumsal olaylarda olduğu gibi, okul saldırılarının da yetkili kişilerce detaylı olarak tartışılması ve alınabilecek önlemler konusunda ailelerin sistematik bir biçimde bilgilendirilmesi gerekiyor.

Canlılar, besin ihtiyacı için sadece glikoz tüketmezler. Örneğin protein içeren bir hindili sandviçin hücrelerinize enerji sağlayabilmesi için, o proteinlerin bir şekilde enerjiye dönüşmesi gerekir. Bunun gerçekleşmesini sağlayan şey karbohidratlar, proteinler ve lipitleri içeren tüm katabolik yolakların, en nihayetinde glikoliz ve sitrik asit döngüsüne bağlanmasıdır. Metabolik yolakların gözenekli yapıda olduğu düşünülebilir, böylece maddeler bir yolaktan gelip bir diğer yolağa geçer. Bu yolaklar kapalı birer sistem olmadığı gibi belli bir yolakta oluşan ürünler çoğunlukla başka bir yolağın reaktanı olarak görev alır.

Bir glikoz polimeri olan glikojen, hayvanlarda kısa süreli enerji depolanmasını sağlayan bir moleküldür. Hayvansal metabolizmada yeterli miktarda ATP mevcut olduğunda, fazla glikoz, glikojene dönüştürülerek depolanır. Glikojen, karaciğer ve kaslarda sentezlenerek depolanır ve kan şekeri seviyesi düştüğünde glikojen depodan çıkarılır. Ayrıca kas hücrelerinde glikoz kaynağı olarak glikojen bulunması, egzersiz sırasında daha uzun süre ATP üretilebilmesini sağlamaktadır.