İçerikler - Sayfa 306

Jeodlar (İng: "Geode"), dışarıdan bakıldığında basit bir görünüme sahip, genellikle yuvarlak veya oval kaya formasyonlarıdır. Dıştan bakıldığında, sade bir kaya parçasından farksız görünebilirler; ancak içlerini açtığınızda, çoğu insan için güzel görünen kristal yapılar ortaya çıkar.

Eğer daha önce bir "doğal taş" dükkanına girdiyseniz mutlaka görmüş olduğunuz, ilgi çekici renkleri dolayısıyla dekor veya takı olarak oldukça fazla kullanılan Jeodlar geneli renkli, düzensiz şekilli içi boş ve kristalle dolu kaya yapılarıdır. Türkçeye "jeod" veya "jeot" olarak çevrilen isim esasında Antik Yunancada "Dünya benzeri" anlamına gelen "geodes" kelimesinden türemiştir.^[1]

Siz hiç ejderha gördünüz mü? Tabii ki de görmediniz. Ancak neye benzediklerini çok iyi biliyorsunuz. Bu sisli ve efsanevi geçmişe sahip canavarlar kültürümüzde öyle bir yer edinmişler ki her köşe başında karşımıza çıkıyor; fantastik kurgu öğeleri olarak kabul edebileceğimiz niteliklere sahip birçok gerçek hayvandan daha çok ilgi görüyorlar. Peki, efsanelere ve mitlere konu olan bu ejderhalar günümüze kadar nasıl unutulmadılar? Bunun da kolay bir açıklaması var;

Hollywood, bilgisayarda üretilmiş görüntü (CGI) teknolojisi ile yarattığı ejderhaları kötülüğün simgesi (Yüzüklerin Efendisi) veya insanların en yakın dostu (Ejderhanı Nasıl Eğitirsin?) haline getirmeden önce ejderhalar, ara ara kitap veya parşomen üzerine yapılan çizimlerle desteklenen, dilden dile dolaşan hikayeler ile varlıklarını sürdürmüşlerdir. Ancak böylesi bir geçmiş, mitoloji alanında çalışan akademisyenleri uzun süre meşgul edecek bir soruyu da beraberinde getirmiştir: İnsanlar, sayısız kültür ve dil varyasyonu oluşturmuş, büyük ölçüde birbirinden farklı iklimleri ve coğrafyaları yurtları olarak benimsemişlerdir. Ejderha mitleri, bunca kültür, dil, coğrafya ve iklim farklılıklarına rağmen nasıl farklı kültürlerde defalarca yazılmış ve yaratılmıştır? Bu ejderha mitleri, neredeyse iki ayaklı memeli atalarımızı takip etmiş; sessizce arkalarından uçmuş ve karşılaştığı yeni doğa şartlarına kendini adapte etmiş gibidir.

Nanoçiçekler, geniş yüzey/hacim oranı ve yüksek yüzey pürüzlülüğü sayesinde optoelektronik, kataliz ve analitik kimyada ilginç uygulamalar bulan, çiçek şekilli nanokristallerdir.^[1]. Gerçek çiçeklerle alakası olmayan bu nanopartiküller, 1,0-100 nm farklı boyut aralığına giren malzemelerdir ve daha büyük malzeme analoglarından önemli ölçüde farklı fiziksel ve kimyasal özellikler sergilemektedirler.

Son birkaç on yılda nanoteknoloji insan yaşamının neredeyse her alanında devrim yaratmıştır. Nano malzemelerin çeşitli formları, ilaç dağıtımı, biyo görüntüleme, kataliz, tarım, kirliliğin iyileştirilmesi, enerji üretimi ve depolanması vb. alanlarda benzeri görülmemiş uygulamalara dahil olmuştur.

Son birkaç yıl, yapay zeka için büyük gelişmelere sahne oldu. İnsan vücudundaki bilinen neredeyse bütün proteinlerin yapısını yüksek bir başarıyla modelleyebilen AlphaFold'dan, DALL-E ve ChatGPT'nin başarılı lansmanlarına kadar yapay zekadaki çeşitli gelişmeler, dünyada büyük yankı uyandırdı. Bilimkurgu genellikle yapay zekayı insan benzeri özelliklere sahip robotlar olarak tasvir ederken yapay zeka, Google'ın arama algoritmalarından IBM'nin Watson'ına ve otonom silahlara kadar her şeyi kapsayabilen bir olgudur.

Günümüzdeki yapay zeka teknolojileri; sadece yüz tanıma, internet aramaları veya araba kullanma gibi dar bir görevi yerine getirmek için tasarlandığından "yapay dar zeka" veya "zayıf yapay zeka" olarak değerlendirilmektedir. Birçok araştırmacının uzun vadeli hedefi ise yapay genel zeka ya da diğer adıyla güçlü yapay zeka oluşturmaktır.

2023 Nobel fizik ödülüne layık görülen üç araştırmacı, elektronları içeren süreçleri araştırmak için son derece kısa ışık darbeleri yaratmanın bir yolunu gösterdi. ABD'deki Ohio State Üniversitesi'nden Pierre Agostini, Almanya'daki Max Planck Kuantum Optik Enstitüsü'nden Ferenc Krausz ve İsveç'teki Lund Üniversitesi'nden Anne L'Huillier, toplam 11 milyon İsveç kronu (822.910 £) tutarındaki ödülü paylaşacak.

Elektronlar, elektrikten manyetizmaya kadar her gün etkileşim kurduğumuz birçok kavramda rol oynayan atom altı parçacıklardır. Elektronlardaki değişiklikler genelde saniyenin milyarda birinin milyarda biri olan "attosaniyenin" birkaç onda birinde meydana gelir. Bu kadar kısa sürede gerçekleşen olayları incelemek için özel bir teknolojiye ihtiyaç vardır.