Kızıl şahin (Buteo rufinus)

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Kalkış anındaki yetişkin birey.
Kalkış anındaki yetişkin birey.
H. Tuğrul Atasoy

Gözlem Bilgileri

Bolu'nun Gerede yolu üzerinde gözlemlediğimiz bu muhteşem yırtıcı, ufak bir tepede rüzgarla birlikte aşağı yukarı uçarak etrafı tarıyordu. Bu tip iri yırtıcıları gözlemlemek için sabah erken saatlerde arazide olmak gerekiyor. Çünkü saat 10'dan sonra ısınan hava ile birlikte artan termal hava akımlarını kullanarak yükselmeye başlıyorlar. Bizim kayıtlarımıza göre öğlen 10.40 gibi havalandılar. Saat 11.30 sularında ise iyice yükseldiler.

Aynı gün Bolu'da gözlemlediğimiz üç büyük yırtıcı kuş (raptor) türü.
Aynı gün Bolu'da gözlemlediğimiz üç büyük yırtıcı kuş (raptor) türü.
Pedram Türkoğlu

Tanım ve Genel Bilgiler

Ülkemizdeki en iri şahin türlerinden biri olmakla birlikte aynı zamanda en iri yırtıcı kuşlarımızdan (raptor) biridir. İri görünümü ile kaya kartalını (Aquila chrysaetos) andırır. Kendisi yaygın şahinden (Buteo buteo) daha büyük ve daha uzundur. Kanat açıklığı 115 ile 160 cm civarındadır. Kanat altının tonları da isminden anlaşılacağı gibi kızıl tonlarındadır. Seksüel dimorfizm yani cinsiyetler arası görünüş farkı neredeyse yok gibidir. Yabancı kaynaklarda uzun bacaklı şahin diye de geçer. Kızıl şahinde de, tıpkı yaygın şahinde olduğu gibi açıktan koyuya pek çok renk varyasyonu (don) görülebilir. Fakat fotoğraftaki gibi turuncumsu don daha yaygındır. Ayrıca genç kızıl şahinlerin renk tonları beyaza yakınken, erişkinliğe doğru koyulaşmaya başlar.

Beyaz göğüs tüyleri henüz bir genç olduğunu gösteriyor.
Beyaz göğüs tüyleri henüz bir genç olduğunu gösteriyor.
H. Tuğrul Atasoy

Oldukça fazla varyasyonu bulunduğundan ve şahin (Buteo buteo) ile karıştırıldığından ötürü Field Guide to Birds isimli taksonomik ornitoloji kitaplarından yardım almak gerekebilir. Renk varyasyonlarını (don), yaşlarına göre renk tonlamalarını ve her taraftan görünüşünü ayrıntılı olarak işleyen Collins Bird Guide uygulaması sayesinde de ayrıntılı olarak tür tanımı yapmak mümkün. Uygulamayı anlattığımız yazımıza buradan erişebilirsiniz.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Besin zincirinde ona rakip olabilecek tür sayısı az olduğu için yayılış (biyocoğrafya) açısından oldukça baskın bir avcıdır. Hem bozkır hem de çöl gibi alanlarda yayılış gösterebilirler.

Eskişehir/Mihalıççık yol üzerinde gözlemlediğimiz bir başka birey.
Eskişehir/Mihalıççık yol üzerinde gözlemlediğimiz bir başka birey.
Pedram Türkoğlu

Davranış ve Etoloji

Kızıl şahin, karakteristik olarak süzülürken kanadını omzundan yukarı kaldırır. Ardından genelde termal hava akımları ve rüzgarlar ile adeta havada durarak bir aşağı, bir yukarı manevralarla alanı tarar. Sık sık rüzgara karşı asılı kalarak araziyi izler. Tünediği bölgeden kalkarken oldukça hantal bir kanat çırpma sergiler. Öte yandan gerektiğinde Dünya'nın en hızlı hayvanı olan gökdoğan (Falco peregrinus) gibi hızla dalışa geçerek avını kapabilir. Elbette gökdoğanın (Falco peregrinus) azami hızına ulaşamaz; ancak oldukça yakın hızlara gelebilir. Gökdoğanı inceleme şansı elde ettiğimiz gözleme de buradan ulaşabilirsiniz. Tek eşlidirler ve yılda sadece bir kez kuluçka yaparlar. Yumurta sayıları 2 ile 4 arasında değişir.

Şehirler arası yollarda elektrik direkleri ve tellerde tünerken sıklıkla gözlemlenebilirler.
Şehirler arası yollarda elektrik direkleri ve tellerde tünerken sıklıkla gözlemlenebilirler.
H. Tuğrul Atasoy

Diyet ve Metabolizma

Böceklerden, küçük memelilere kadar her şeyi yiyebilir. Hatta arazideyken bir yabani tavşanı tehdit etmesine bile tanık olduk. Söz konusu gözlemimize buradan ulaşabilirsiniz.

Yaklaşık 8 saniyelik bir video kaydından elde ettiğimiz 15 karenin birleştirilmiş görüntüsü.
Yaklaşık 8 saniyelik bir video kaydından elde ettiğimiz 15 karenin birleştirilmiş görüntüsü.
Pedram Türkoğlu


Kaynaklar ve İleri Okuma:

  • Wikipedia. Long-legged buzzard. (2018, Haziran 27). Alındığı Tarih: 27 Haziran 2018. Alındığı Yer: Wikipedia
  • Kadir Dabak. Kızıl şahin. (2018, Haziran 27). Alındığı Tarih: 27 Haziran 2018. Alındığı Yer: TRAKUS

Cüce kertenkele (Parvilacerta parva)

Büyük kamışçın (Acrocephalus arundinaceus)

Biyoloji Genel Editörü

Pedram Türkoğlu

Pedram Türkoğlu

Biyoloji Genel Editörü

Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde eğitim görüyor. İlgilendiği bilim dalları paleobiyoloji, zooloji, anatomi, immünoloji, mikrobiyoloji, tıp ve evrimsel biyolojidir.

Konuyla Alakalı İçerikler

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim